IV SA/Wa 1274/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania. uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi wniesionej przez A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] orzekającą o odmowie wymeldowania A. S. z pobytu stałego z budynku nr [...] przy ul. [...] w M., gmina N. Decyzja organu I instancji wydana została po rozpatrzeniu wniosku A. S., który w dniu 4 grudnia 2008 r. wystąpił o wymeldowanie z pobytu stałego z ww. lokalu A. S., która - jak wskazał - wyprowadziła się z domu w sierpniu 2006 r. zabierając swoje rzeczy osobiste i od tamtego czasu wynajmuje mieszkania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał w szczególności, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały wypełnione przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993), albowiem - jak ustalono w toku postępowania -opuszczenie przez A. S. lokalu w M. nie było dobrowolne, a nadto wykazuje ona chęć powrotu do tego mieszkania. W odwołaniu od powyższej decyzji, uzupełnionym pismem z 27 kwietnia 2009 r. A. S., działający przez pełnomocnika, zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 7,11, 77, 79 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: k.p.a.] i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, orzeczenie o wymeldowaniu A. S. z miejsca dotychczasowego pobytu stałego, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podniósł w szczególności, że organ nie wskazał żadnej obiektywnej okoliczności potwierdzającej gołosłowne twierdzenia A. S., jakoby opuściła miejsce stałego pobytu ze względu na przemoc w rodzinie. Podkreślił nadto, że od sierpnia 2006 r., tj. od czasu opuszczenia przez nią lokalu w M., nie podjęła żadnych kroków prawnych zmierzających do umożliwienia jej zamieszkania w domu, w szczególności przywrócenia posiadania czy ustalenia korzystania ze wspólnej nieruchomości. Nie przejawiła tym samym najmniejszej woli powrotu do Sygn. akt IV SA/Wa 1274/09 miejsca stałego pobytu. Stwierdził, że od niespełna 3 lat centrum życiowe A. S. bez wątpienia koncentruje się w innym miejscu (bądź miejscach). Natomiast samo oświadczenie A. S., iż chce wrócić do lokalu nie może przesądzać o braku zamiaru strony trwałego opuszczenia miejsca pobytu. Nie zostało ono bowiem poparte żadnymi okolicznościami, dającymi się obiektywnie zweryfikować. W kontekście braku jakiejkolwiek aktywności A. S. jej oświadczenia należy uznać za składane wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, przy czym obie te przesłanki muszą być spełnione jednocześnie. Zauważył, iż trwałość opuszczenia lokalu ma miejsce wówczas, gdy osoba wyraża wolę zmiany miejsca zamieszkania. Natomiast za dobrowolne opuszczenie lokalu można uznać jedynie takie, w którym jednoznaczny jest zamiar opuszczenia wyrażony przez opuszczającego. Przy ocenie zamiaru opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu nie można poprzestać jedynie na oświadczeniach zainteresowanych osób, lecz winno się uwzględniać wszystkie okoliczności faktyczne konkretnej sprawy. W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu, właśnie na podstawie takich okoliczności faktycznych (tj. oświadczeń stron postępowania, zeznań świadków, informacji uzyskanych z Komisariatu Policji w N.) uznać należało, że zamiar dobrowolnego opuszczenia przez zainteresowaną miejsca pobytu stałego nigdy nie zaistniał. Zmiana miejsca zamieszkania przez A. S. została wymuszona zachowaniem męża, który wszczynając awantury i stosując wobec niej przemoc fizyczną i psychiczną uniemożliwiał jej dalsze zamieszkiwanie w spornej nieruchomości. Zainteresowana opuściła bowiem miejsce stałego zameldowania na początku sierpnia 2006 r, zaraz po tym jak w dniu 3 sierpnia 2006 r. została pobita przez męża przy czym, w ocenie organu, postanowienia Prokuratury o umorzonych śledztwach w przedmiocie znęcania się fizycznego i psychicznego przez A. S. nad A. S. wcale nie muszą oznaczać, że czyn taki nie został Sygn. akt IV SA/Wa 1274/09 popełniony. Końcowo organ odwoławczy stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie z całą pewnością nie można uznać opuszczenia przez A. S. miejsca stałego zameldowania za dobrowolne i trwałe. Wprawdzie zainteresowana nie podejmowała żadnych działań prawem przewidzianych, aby ponownie zamieszkać w spornej nieruchomości, jednak wyraża chęć powrotu do miejsca stałego zameldowania i ponownego w nim zamieszkania. Wskazuje przy tym jednoznacznie, że głównym powodem niezamieszkiwania w ww. lokalu jest fakt przebywania w nim A. S., a także związane z tym obawy o jego dalsze, naganne zachowanie. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. S., działający przez pełnomocnika, wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta Gminy N. z [...] kwietnia 2009 r. zarzucając naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego niezastosowanie, 2. przepisów postępowania, tj. art. 7, 15, 75, 77, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie, zaniechanie wnikliwego ustalenia okoliczności opuszczenia miejsca stałego pobytu przez A. S., a na podstawie zebranego materiału sformułowanie wniosków dowolnych w zakresie braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca zameldowania, brak ustaleń co do centrum życiowego A. S. oraz zaniechanie odniesienia się do wszystkich zarzutów odwołania. W motywach skargi wskazano w szczególności, iż nieuzasadnione są powody, dla których organy orzekające doszły do przekonania, że zamiar dobrowolnego opuszczenia lokalu przez A. S. nigdy nie zaistniał, a zmiana miejsca zamieszkania była wymuszona zachowaniem męża, który stosował przemoc fizyczną i psychiczną. Za nieuzasadnioną, "wręcz kuriozalną", uznano konstatację organu odnośnie postanowień Prokuratury o umorzonych postępowaniach w przedmiocie znęcania się fizycznego i psychicznego sprowadzającą się do twierdzenia, iż bezwarunkowe umorzenie postępowania o popełnienie przestępstwa prowadzi do wniosku, iż przestępstwo jednak mogło zostać popełnione. Nadto wskazano, iż wadą dowolności obarczone jest ustalenie odnośnie opuszczenia przez A. S. Sygn. akt IV SA/Wa 1274/09 miejsca stałego zameldowania "na początku sierpnia 2006 r, zaraz po tym, jak w dniu 3 sierpnia 2006 r. została pobita przez męża". Okoliczność ta nie została uwzględniona w postępowaniu karnym toczącym się przeciwko A. S. Podkreślono, iż jakkolwiek przebiegała awantura między małżonkami w dniu 3 sierpnia 2006 r, to najwyraźniej zachowanie skarżącego nie spełniało przesłanek do ścigania jego czynów z urzędu, nie nastąpiła także żadna akcja z oskarżenia prywatnego. Organ zaniechał wnikliwego i dokładnego zbadania momentu, w jakim doszło do wyprowadzki A. S., przy czym - jak zaznaczono - na pewno nie doszło do niej bezpośrednio w wyniku awantury w dniu 3 sierpnia 2006 r. Jeżeli natomiast owa awantura spowodowała u A. S. podjęcie decyzji o wyprowadzce ze względu na złe stosunki w domu, to w żadnej mierze nie może być mowy o braku dowolności podjęcia takiej decyzji. Dobrowolną decyzją było bowiem wyprowadzenie się ze względu na nieodpowiadające stronie stosunki w małżeństwie. Zaznaczono nadto, że zamki do domu zostały wymienione po tym, jak A. S. wyprowadziła się ze spornego lokalu, zabierając swoje rzeczy. Wskazano przy tym, że zainteresowania nie żądała wydania kluczy, nie złożyła powództwa o przywrócenie posiadania, nie podjęła żadnej akcji sądowej albo pozasądowej potwierdzającej jej wolę stałego zamieszkiwania pod adresem zameldowania. W konkluzji stwierdzono, iż organ II instancji nie uwzględnił faktu, że funkcją ewidencji ludności jest wyłącznie rejestracja danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, która wymaga daleko idącej zgodności pomiędzy zapisami a stanem faktycznym. W przedmiotowej sprawie A. S. opuściła miejsce stałego zameldowania 3 lata temu i choć twierdzi, że nie uczyniła tego dobrowolnie, nie podjęła żadnych kroków, by do miejsca stałego pobytu powrócić. Jej oświadczenie o braku dobrowolności nie ma racjonalnego potwierdzenia. Tym samym, jakkolwiek przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zostały spełnione, organ nie orzekł o wymeldowaniu czyniąc ustalenia dowolne i bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Sygn. akt IV SA/Wa 1274/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Kierując się ww. przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Sąd doszedł do przekonania, że Wojewoda [...] orzekając na skutek odwołania skarżącego dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji, z naruszeniem mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego uznał, że decyzja organu I instancji o odmowie wymeldowania odpowiada prawu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2002 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że przesłankę dotyczącą opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy, uznaje się za wypełnioną, w sytuacji ustalenia, że osoba opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. W zakresie zaistnienia Sygn. akt IV SA/Wa 1274/09 tej przesłanki kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie o ile tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Inaczej rzecz ujmując, przyczyna opuszczenia lokalu nie koniecznie musi mieć znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym lokalu. W przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie ma bowiem ustawowej przesłanki "dobrowolności" opuszczenia lokalu. Jest natomiast konieczne ustalenie, że dana osoba "opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się" (v. wyrok NSA z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 352/07). Dokonując wskazanego ustalenia organ administracji zobowiązany jest stosować zasady postępowania administracyjnego, w tym zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym celu obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), zaś wynik tej oceny powinien znaleźć prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.). Obowiązek przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami wynikającymi z ww. przepisów spoczywa również na organie odwoławczym, którego rolą nie jest kontrola decyzji wydanej w I instancji, ale ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie a nadto rozpatrzenie wszystkich żądań i zarzutów strony (art. 15 k.p.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), co skutkowało wadliwością wyniku tej oceny z perspektywy przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a w konsekwencji nieprawidłowym rozstrzygnięciem o utrzymaniu w mocy orzeczenia organu I instancji o odmowie wymeldowania A. S. z budynku nr [...] przy ul. [...] w M. Podkreślić należy, iż niesporna jest w sprawie okoliczność, że A. S. nie zamieszkuje w ww. lokalu od sierpnia 2006 r. Od tego czasu, jak wynika z akt Sygn. akt IV SA/Wa 1274/09 sprawy, nie podjęła żadnych, przewidzianych prawem środków w celu obrony praw dotyczących tego lokalu i nie uzyskała rozstrzygnięcia o przywrócenie naruszonego posiadania. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, że z przedmiotowego lokalu nie wyprowadziła się dobrowolnie. Wprawdzie, jak twierdzi zainteresowana, z miejsca stałego pobytu została "wyrzucona siłą przez męża", a następnie, że "pewnego dnia chcąc wejść do własnego domu zastała wymienione zamki", jednak oświadczenie, że fakt ten zgłosiła na policji w N. nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Podkreślić przy tym należy, że zarówno w notatce policyjnej z dnia 12 stycznia 2009 r., jak i z dnia 6 lutego 2009 r. stwierdzono, iż "A. S. wyprowadziła się z domu (...)". Również postępowania wobec A. S. o znęcanie się fizyczne i psychiczne nad małżonką, toczące się w Prokuraturze Rejonowej w P. (sygn. akt [...], [...]) zostały umorzone wobec braku ustawowych znamion popełnienia czynu zabronionego. W tym kontekście również zeznania świadków (nie precyzujące zresztą okoliczności opuszczenia ww. lokalu przez A. S.) nie dają podstaw do przyjęcia, że opuszczenie to nie nastąpiło dobrowolnie. W świetle powyższego za obarczone wadą dowolności uznać należy ustalenia organu odwoławczego mające wykazać, że opuszczenie miejsca stałego pobytu przez A. S. nie było dobrowolne i trwałe. W szczególności za niedopuszczalne uznać należy stwierdzenie organu, iż postanowienia Prokuratury o umorzonych postępowaniach w przedmiocie znęcania się fizycznego i psychicznego przez A. S. nad A. S. wcale nie muszą oznaczać, że czyn taki nie został popełniony". Wbrew poglądowi zaprezentowanemu przez organ, umorzenie wskazanych postępowań świadczy wyłącznie o tym, że nie wykazano sytuacji, w której doszło do przymusu w opuszczeniu miejsca stałego pobytu przez zainteresowaną, przy czym ani organ ani sąd administracyjny nie mogą poddawać ocenie trafności ww. postanowień. Dowolne są również ustalenia organu odnośnie momentu zaprzestania zamieszkiwania przez A. S. w ww. lokalu. Nie znajduje bowiem oparcia w materiale dowodowym twierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że A. S. wyprowadziła się "zaraz po tym jak w dniu 3 sierpnia 2006 r. została przez męża pobita". Nie potwierdzają tego z całą pewnością znajdujące się w aktach sprawy protokoły policyjne dotyczące tego zdarzenia. Potwierdzają one natomiast, że miedzy małżonkami istniał konflikt Sygn. akt IV SA/Wa 1274/09 małżeński, jednak wyprowadzenie z tego faktu wniosku, że opuszczenie miejsca stałego pobytu przez zainteresowaną nie było dobrowolne jest znów wynikiem dowolnej oceny organu. Jak bowiem podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, "nawet ustalenie w dacie orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, ponieważ występowały na przykład elementy przymusu psychicznego czy fizycznego, to jednak następne trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym lokalu, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu" (v. wyrok NSA z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 352/07, por. tez wyrok NSA z 6 marca 2007 r, sygn. akt II OSK 401/06). Biorąc powyższe pod uwagę nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody [...], że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, obligujące organ do wydania decyzji o wymeldowaniu A. S. z miejsca dotychczasowego zameldowania. Koncentrując się bowiem na kwestii braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca stałego pobytu przez A. S., organ nie wziął pod uwagę okoliczności, iż od sierpnia 2006 r. zainteresowana faktycznie nie zamieszkuje w budynku nr [...] przy ul. [...] w M. (z akt sprawy wynika, że zainteresowana przeprowadziła się do wynajętego lokalu w M., a następnie w Z.) i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jakkolwiek w toku postępowania administracyjnego zainteresowana złożyła oświadczenie o zamiarze powrotu do ww. lokalu, to jednak - co wymaga podkreślenia - brak podjęcia jakichkolwiek działań prawnych mających na celu powrót do lokalu dowodzi braku takiego zamiaru i wskazuje jednocześnie na trwały charakter ustania pobytu zainteresowanej w tymże lokalu. Na marginesie Sąd zauważa, że ewidencja ludności służy rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Wymeldowanie na wniosek ustala jedynie, że osoba zameldowana pod Sygn. akt IV SA/Wa 1274/09 przedmiotowym adresem opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, że sam fakt wymeldowania nie ma znaczenia w postępowaniu sądowym mającym na celu orzeczenie rozwodu oraz podziału majątku między zainteresowaną a jej mężem. Samo wymeldowanie nie ma żadnego wpływu na prawo własności przedmiotowej w sprawie nieruchomości. W konkluzji Sąd stwierdza, że wskazane powyżej naruszenia przepisów prawa stanowiły podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Wojewoda [...] ponownie rozpatrzy odwołanie od decyzji Wójta Gminy N. z dnia [...] kwietnia 2009 r. z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej powyżej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.