IV SA/Wa 1274/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie ujawnienia danych w operacie ewidencji gruntów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. R. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie ujawnienia danych w operacie ewidencji gruntów. Po rozpoznaniu zawartego w ww. skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, postanowieniem z dnia 16 października 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe postanowienie doręczono skarżącej w dniu 23 października 2014 r. Skarżąca pismem z dnia 28 października 2014 r. (nadanym w urzędzie pocztowym dnia 29 października 2014 r.) wniosła "zażalenie" na powyższe postanowienie z dnia 16 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 13 sierpnia 2013 r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Sąd uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z przepisami stanowiącymi podstawę do rozpatrzenia wniosku, tj. art. 245 § 3, w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Analiza powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, że po pierwsze instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Po drugie instytucja ta zakłada, że to Wnioskujący wykaże spełnienie pozytywnej przesłanki warunkującej przyznanie tego prawa. Wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Wskazać również należy, że Sąd stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony i w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 oraz z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10). W złożonym wniosku PPf skarżąca wskazała jedynie, że jest stroną poszkodowaną, a nie sprawcą błędów geodezyjnych. W związku z powyższym referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do nadesłania dokumentów obrazujących jej stan majątkowy. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia 5 października 2014 r. podniosła argumenty potwierdzające, w jej ocenie, zasadność wniesionej skargi. Sąd, po złożeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza, wezwał skarżącą do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków), szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie, oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącej, posiadanym majątku i oszczędnościach oraz dokumentów potwierdzających źródło dochodu skarżącej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, że jest dla niej "żenujące" składanie "zaświadczeń ubóstwa", ponieważ to nie ona jest sprawcą błędów geodezyjnych. W ocenie skarżącej koszty całego postępowania powinien ponieść Wydział Geodezji w M. W ocenie Sądu subiektywne przekonanie skarżącej o zasadności jej skargi i oświadczenie, że jest stroną poszkodowaną w sprawie nie może stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Jak już wskazano powyższej, warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jest wykazanie przez skarżącą, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na skarżącej spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Skarżąca w przedmiotowej sprawie, pomimo wezwań, nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację materialną. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że na skutek uchylania się od przedstawienia wyczerpującej argumentacji we wskazanym w przesłanym wezwaniu zakresie, skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie oceny jej sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów postępowania jest niemożliwe. W ocenie Sądu, dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.