IV SA/Wa 1275/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w Z. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w Z. zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak: [...]. Decyzją ta organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we W. z dnia [...] grudnia 2010 r., którą określono środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie drogi wojewódzkiej Z. (od ronda w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] do drogi krajowej nr [...]) według wariantu podstawowego. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 12 września 2011 r., statutu Stowarzyszenia "[...]", a także z nadesłanych na wezwanie dodatkowych oświadczeń z dnia 16 października 2011 r., kopii uchwały z dnia 11 stycznia 2010 r., bilansu i rachunku wyników Stowarzyszenia za 2010 rok oraz wyciągu z rachunku bankowego za okres od 19 lipca 2011 r. do 19 października 2011 r. wynika, że skarżący jest tzw. stowarzyszeniem statutowym, które posiada osobowość prawną. Aktualnie liczy piętnastu członków. Jego celami są: 1. działania na rzecz budowy obwodnicy Z., 2. działania wspomagające rozwój Z., 3. działalność wspomagająca rozwój społeczności lokalnej, 4. prowadzenie działalności na rzecz ochrony środowiska i dziedzictwa przyrodniczego, 5. działalność wspomagająca rozwój gospodarczy i kulturowy, 6. działalność na rzecz utrzymania porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałanie patologiom społecznym, 7. działalność na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijanie kontaktów i współpracy między społecznościami, 8. prowadzenie działań na rzecz ochrony i promocji zdrowia, 9. udzielanie pomocy społecznej, w tym rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie szans tych rodzin i osób, 10. upowszechnianie modelu aktywnego stylu życia i czynnego wypoczynku, postaw otwartości i tolerancji społecznej, 11. walka z ksenofobią i rasizmem, poprzez działalność edukacyjną, 12. propagowanie czynnego uprawiania sztuki i animowania zdarzeń kulturowych jako sposobu na rozwój własnej osobowości (§ 6 statutu Stowarzyszenia). Powyższe cele Stowarzyszenie realizuje w szczególności poprzez: 1. organizację spotkań ze społecznością Z., prowadzenie konsultacji społecznych dotyczących rozwiązań urbanistycznych Z. ze szczególnym uwzględnieniem ciągów komunikacyjnych w tym przebudowy drogi wojewódzkiej nr [...], 2. prowadzenia strony internetowej, wydawanie biuletynu i publikacji, 3. pozyskiwanie funduszy ze środków budżetowych, samorządowych, unijnych, sponsorów i darczyńców, 4. prowadzenie szkoleń z zakresu ochrony środowiska naturalnego i ekologii, 5. organizowanie spotkań, prelekcji z politykami, władzami samorządowymi gminy, powiatu i województwa, dziennikarzami, pisarzami i naukowcami, 6. nawiązywanie współpracy z władzami samorządowymi gminy, powiatu i województwa. Inspirowanie społeczności lokalnej do działania, 7. współpracę z innymi organizacjami krajowymi i międzynarodowymi o zbliżonych celach, 8. organizowanie i prowadzenie szkoleń, kursów, warsztatów i wykładów dla ośrodków kultury oraz innych organizacji i instytucji zainteresowanych realizacją zadań zgodnych z celami Stowarzyszenia, 9. realizację własnych, autorskich projektów zgodnych z celami Stowarzyszenia (§ 7 statutu Stowarzyszenia). Na majątek Stowarzyszenia mogą składać się w szczególności: 1. wpływy ze składek członkowskich, 2. darowizny, dotacje, spadki, zapisy i innego rodzaju przysporzenia majątkowe poczynione na rzecz Stowarzyszenia, 3. prawa majątkowe oraz pożyczki i dochody z tych praw, 4. dochody ze zbiórek, aukcji, przetargów organizowanych przez lub na rzecz Stowarzyszenia, 5. odsetki bankowe i inne przychody z kapitału, 6. ruchomości i nieruchomości (§ 30 ust. 2 statutu Stowarzyszenia). Środki pieniężne, niezależnie od źródeł ich pochodzenia, mogą być przechowywane wyłącznie na koncie bankowym Stowarzyszenia (§ 30 ust. 3 statutu Stowarzyszenia). Na 19 października 2011 r. saldo na rachunku bankowym Stowarzyszenia wyniosło 294,00 zł. Skarżący wskazuje, że środki jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie faktycznych kosztów związanych z prowadzeniem sprawy dotyczącej budowy obwodnicy Z.. Pozwalają tylko na pokrycie opłat pocztowych i "organizacyjnych" związanych z prowadzeniem korespondencji w ramach działalności Stowarzyszenia. Wedle oświadczenia z dnia 16 października 2011 r., zabezpieczenie środków finansowych na działalność Stowarzyszenia stanowią obecnie składki członkowskie i darowizny. Wysokość rocznej składki ustalono na poziomie 15 zł. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Cele skarżącego Stowarzyszenia obejmują m.in. działania na rzecz budowy obwodnicy Z., działania wspomagające rozwój Z. oraz działalność na rzecz ochrony środowiska. Realizując te cele Stowarzyszenie musi liczyć się także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdyby Stowarzyszenie wykazało, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można by mu przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa), obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sadowych, jak i ustanowienie adwokata. Gdyby natomiast wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można by mu przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, np. tylko poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach znalazły odzwierciedlenie w statucie Stowarzyszenia "[...]". Jak wskazano, w § 30 ust. 2 statutu przewidziano, że na majątek Stowarzyszenia składać mogą się w szczególności: wpływy ze składek członkowskich, darowizny, dotacje, spadki, zapisy i innego rodzaju przysporzenia majątkowe poczynione na rzecz Stowarzyszenia, prawa majątkowe oraz pożyczki i dochody z tych praw, dochody ze zbiórek, aukcji, przetargów organizowanych przez lub na rzecz Stowarzyszenia, odsetki bankowe i inne przychody z kapitału, a także ruchomości i nieruchomości. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż zaniechanie pobierania odpowiednio wysokich składek członkowskich, czy np. prowadzenia własnej działalności zarobkowej, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). W tej sytuacji nie może odnieść pożądanego przez stronę rezultatu argumentacja wskazująca, że środki, jakimi dysponuje wystarczają jedynie na pokrycie kosztów prowadzenia korespondencji w sprawach związanych z jej działalnością. Może oczywiście zdarzyć się, że w określonym momencie Stowarzyszeniu zabraknie środków na poniesienie kosztów postępowania. Stowarzyszenie musi jednak liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu swojej działalności i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych, chociażby poprzez ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie. Biorąc pod uwagę niewielką liczbą członków Stowarzyszenia "[...]" oraz aktualną wysokość składki członkowskiej (15 zł rocznie), podjęcie odpowiedniej uchwały nie powinno łączyć się z nadmiernymi trudnościami. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.