IV SA/Wa 131/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. i J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. Z. i J. Z. na uchwałę Rady Miejskiej S. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 12 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił, jako wniesioną z uchybieniem terminu, skargę M. i J. małż. Z. (dalej: wnioskodawcy, skarżący), na uchwałę Rady Miejskiej S. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wnioskiem z dnia 23 marca 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazali, że są właścicielami domu o pow. 160 m2 położonego na działce o pow. 1024 m2 i nie posiadają żadnych oszczędności. W rubryce wniosku dotyczącej przedmiotów wartościowych podali samochód [...], którego wartość oszacowano na ok. 21 000 zł. We wniosku wskazano, że J. Z. prowadzi działalność gospodarczą, która w 2008 r. nie przyniosła dochodów, a ponadto, że na jego utrzymaniu pozostaje niepracująca żona oraz [...]-letni syn. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że w chwili obecnej nie stać ich na pokrycie kosztów procesowych, zaś sprawa "wynikła z działania urzędników". Wyjaśnili, że przekroczenie terminu do wniesienia skargi nie było spowodowane ich zaniedbaniem, ale wynikało z winy urzędników Urzędu Miasta, którzy udzielili skarżącym błędnych informacji. Wątpliwości odnoszące się do sytuacji majątkowej wnioskodawców uzasadniały wezwanie ich w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku w wyznaczonym, 7-dniowym terminie, m.in. poprzez: 1) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych, 2) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nich rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, 3) wyjaśnienie, skąd trzyosobowa rodzina skarżących czerpie środki na bieżące utrzymanie się, 4) wyjaśnienie, czy obecnie, tj. w 2009 r. - skarżący osiągają jakikolwiek dochód; 5) złożenie oświadczenia, czy wnioskodawcy korzystają z pomocy społecznej lub ubiegają się o taką pomoc; zaś w przypadku korzystania z takiej pomocy - do przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych im świadczeń. Wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżących zostało im doręczone w dniu 6 kwietnia 2009 r.(k. 60-61). W dniu 9 kwietnia 2009 r. (data stempla pocztowego) skarżący złożyli kolejny urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, zawierający żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, wypełniony - w części odnoszącej się do oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (rubryki 6-11)- wyłącznie w rubryce nr 6 (stan rodzinny), w której wpisano syna E. Z., urodzonego [...] lipca 19[...] r. Złożony wniosek zawiera ponadto następujące uzasadnienie: "Skarga kasacyjna musi być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego". Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Ocena zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wymaga na wstępie - wobec odmiennie ukształtowanych przesłanek przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym i częściowym (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.) - ustalenia zakresu zgłoszonego przez stronę żądania. W opisanym powyżej stanie faktycznym należało uznać, że złożenie przez wnioskodawców w dniu 9 kwietnia 2009 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie adwokata) stanowi modyfikację zakresu żądania przyznania prawa pomocy zgłoszonego wnioskiem z 23 marca 2009 r., wiążącą dla referendarza sądowego rozpoznającego wniosek. O odmiennej kwalifikacji pisma skarżących złożonego w dniu 9 kwietnia 2009 r. - w sytuacji, kiedy postępowanie dotyczące wniosku z dnia 23 marca 2009 r. nie zostało zakończone - nie może przesądzać okoliczność, że złożone ono zostało na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanego przepisu wynika zatem, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W interesie osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy leży więc przedłożenie wszelkich dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy lub Sąd dokonuje zaś weryfikacji oświadczeń w nim zawartych w oparciu o doświadczenie życiowe, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, a także wniosków wyprowadzonych z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Jeżeli oświadczenia strony o braku możliwości ponoszenia przez nią kosztów postępowania pozostają w sprzeczności z wnioskami wyprowadzonymi z uwzględnieniem powołanych dyrektyw, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez wnioskodawców w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do ustalenia ich rzeczywistej kondycji finansowej. Ocena wniosku, dokonana z uwzględnieniem powyżej opisanych wytycznych, wzbudziła bowiem wątpliwości co do wiarygodności i rzetelności przedstawionych w nim danych. Z oświadczeń wnioskodawców wynika bowiem, że prowadzą oni trzyosobowe gospodarstwo domowe i nie osiągają żadnych dochodów. W świetle powyższych wyjaśnień zasadnicze wątpliwości wzbudziła kwestia źródeł czerpania przez skarżących środków na bieżące utrzymanie się. Wątpliwości tych strona, wezwana do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a., nie wyjaśniła. Skarżący nie podali też przyczyn, z powodu których uchylili się od wypełnienia tego obowiązku. Powyższe skutkuje brakiem możliwości dokonania prawidłowej oceny sytuacji majątkowej strony w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Skoro zatem wnioskodawcy nie złożyli wyjaśnień odnośnie do swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych, do czego zostali zobowiązani na mocy zarządzenia z dnia 26 marca 2009 r., to w konsekwencji uniemożliwili ustalenie, czy spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, wynikający z uchylenia się od przedłożenia na sądowe wezwanie informacji o swojej sytuacji bytowej, również w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z dnia 27 czerwca 2005 r., I OZ 619/05 czy z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 6/05). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest bowiem pogląd, zgodnie z którym uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.