IV SA/Wa 1315/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant A. D., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi A. H. B., A. R., E. M. N., A. D. V. i J. M. D. V. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) września 2005 r. nr (...) w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na podstawie dekretu o reformie rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących A. H. B., A. R., E. M. N., A. D. V. i J. M. D. V. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z (...) września 2005r. utrzymał w mocy decyzją Wojewody Mazowieckiego z (...) lipca 2005r. umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem H. B., E. N., A. R, A D. i J. D. o stwierdzenie, że cześć nieruchomości ziemskiej "Dobra Ziemskie W", obecnie działki ewidencyjne nr (...) objęte księgą wieczystą KW nr (...) oraz działki ewidencyjne nr (...) objęte księgą wieczystą KW nr (...), nie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitety Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż złożony przez wyżej wymienione strony wniosek o ustalenie, że wymieniona w nim cześć nieruchomości nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu, jest żądaniem sprowadzającym się do rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej części nieruchomości, a zatem sporem cywilnym, do rozpoznania którego powołane są sądy powszechne. Drogę postępowania administracyjnego - zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz.51) przewidziano dla nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak z kolei podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest wyłączona z przejęcia w ramach reformy rolnej na rzecz Skarbu Państwa. H.B., E. M. N., A. R., A. D. i J. D., w skardze na powyższą decyzję organu drugiej instancji, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: - art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przez błędną jego wykładnię ignorującą ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, polegającą na braku jakichkolwiek ustaleń, czy nieruchomość będąca przedmiotem wniosku stanowiła część nieruchomości ziemskiej w rozumieniu powołanego przepisu, czy była funkcjonalne związana z pozostałą częścią majątku, - § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powołany przepis nie daje podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w innych sprawach, aniżeli rozstrzygnięcia o prawach rzeczowych (własności) do nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego, w tym do ustalenia przez organ administracji, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest nieruchomością ziemską i nie stanowi części składowej majątku ziemskiego . Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 2 marca 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 2216/05, oddalił skargę. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni przeznaczone zostały na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na własność Skarbu Państwa przechodziły bezzwłocznie i przewłaszczenie ich następowało z mocy prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944r. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. – będące przepisem wykonawczym do dekretu PKWN – w § 6 przewidywało dopuszczalność złożenia przez osobę zainteresowaną wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Wniosek ów w myśl § 5 tegoż rozporządzenia był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Tak więc zgodnie z § 5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Wprawdzie w § 5 rozporządzenia jest mowa o orzekaniu "w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e" dekretu, co mogłoby sugerować, że przepis ten dopuszcza również rozstrzyganie o tym czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu, z uwagi na swój charakter, czy społeczno gospodarcze przeznaczenie, to jednak zestawienie treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona obejmuje. Sąd przyjął więc, że przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1marca 1945r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość jej areału, w tym użytków rolnych, a nie ze względu na charakter nieruchomości ("jej ziemskość"). W konsekwencji stwierdzono, podzielając tym samym pogląd organu, iż złożony w sprawie wniosek o ustalenie, że wymieniona w nim nieruchomość (z uwagi na swój charakter) nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o reformie rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe, a zatem sporu cywilnego, do rozpoznawania którego właściwe są sądy powszechne. Na powyższe orzeczenie H. B., E. N., A. R., A. D. i J. D. złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji lub uznanie, że zaskarżone decyzje zostały wydane bez podstawy prawnej, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucili naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 151, 168, 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przepisów prawa materialnego, w tym § 5 i § 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN, art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 maja 2007r., sygn. akt I OSK 842/06, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 marca 2006r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz zasądził od organu na rzecz skarżących kwotę 280 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd drugiej instancji uznał zarzut naruszenia § 5 w zw. z § 6 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN za trafny. Przepis ten może bowiem stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Stawiając taką tezę powołano się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale 7 sędziów z 5 czerwca 2006r., sygn. akt I OSP 2/06. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej: P.p.s.a. (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy – zgodnie z art. 190 P.p.s.a. – związany jest wykładnią prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 maja 2007r. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) września 2005r. utrzymująca w mocy decyzją Wojewody Mazowieckiego z (...) lipca 2005r., którą umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem skarżących o stwierdzenie, że cześć nieruchomości ziemskiej "Dobra Ziemskie W." nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitety Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Istota sprawy sprowadzała się do ustalenia czy w postępowaniu prowadzonym na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz. 51) właściwa jest droga dochodzenia uprawnień przed organami administracji, czy też przed sądem powszechnym. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił w tym zakresie jednoznaczne stanowisko, które niewątpliwie stanowi interpretację prawną § 5 powoływanego wyżej rozporządzenia. Zgodnie z tym poglądem ustalenie, czy jakaś określona część nieruchomości ziemskiej nie miała takiego charakteru i w konsekwencji nie podpadała pod działanie dekretu, należy do kognicji organów administracji publicznej orzekających w tym przedmiocie w drodze decyzji administracyjnej. Uznając zatem, że właściwymi do prowadzenia postępowania o wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości ziemskiej "Dobra Ziemskie W." położonej w W., stanowiącej obecnie działki ew. nr (...) z obrębu (...) oraz działki ew. nr (...) z obrębu (...) nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitety Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, są organy administracji publicznej, to umorzenie postępowania administracyjnego w powołaniu na właściwość sądów powszechnych naruszyło przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik spraw. W tym stanie rzeczy na mocy art. 145 § pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania postanowiono w pkt II wyroku - na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 18.1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348, ze zm.).