IV SA/Wa 135/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA - Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. L. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2010 r. l. dz. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. M. L. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, a także oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 20 lutego 2011 r. wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródła jej dochodu stanowią świadczenie rentowe w miesięcznej wysokości 644,44 zł oraz czynsz za najem dwóch lokali użytkowych w łącznej kwocie 3.230 zł. M. L. jest właścicielką domu o powierzchni 108,75 m2 położonego w miejscowości M. koło K. oraz dwóch wynajmowanych lokali użytkowych w K. przy ulicach [...] i [...] o powierzchniach 29,94 m2 i 37,43 m2, a także nieruchomości rolnej o powierzchni 0,14 ha. Wszystkie wymienione nieruchomości obciążone są hipotekami. Jak wskazała skarżąca, w związku z zaciągnięciem wysokooprocentowanych pożyczek na zakup opisanych lokali użytkowych, znalazła się obecnie w sytuacji, która nie pozwala jej na korzystanie z pomocy prawnej oraz dokonanie jakichkolwiek opłat sądowych. Po spłaceniu rat pożyczek oraz dokonaniu innych niezbędnych opłat, do jej dyspozycji pozostaje miesięcznie kwota około 95,12 zł na zakup żywności i środków czystości. Wedle zestawienia przedstawionego przez wnioskodawczynię, miesięczne koszty spłaty zobowiązań wobec banku Kredyt Bank wynoszą 1.825,36 zł, w tym: spłata kart kredytowych w kwotach 50 zł i 61,39 zł, spłata rat pożyczek w kwotach 659,08 zł i dwie po 491,73 zł oraz spłata kredytu odnawialnego i prowadzenie konta 64,44 zł i 6,99 zł. Z kolei miesięczne koszty opłat w bankach MultiBank i Eurobank wynoszą w sumie 1.654,86 zł. Obciążenia związane ze spłatą kredytów zaciągniętych w rachunkach prowadzonych w ramach planu finansowego Wszystko w Jednym w banku MultiBank wynoszą w sumie 1.048,16 zł. Spłata kredytu odnawialnego zaciągniętego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym w tym samym banku kosztuje skarżącą 462,52 zł miesięcznie, zaś ubezpieczenie kredytu 35,00 zł. Rata spłaty kredytu zaciągniętego w Eurobanku wynosi 109,18 zł miesięcznie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 marca 2011 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 28 marca 2011 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżąca złożyła sprzeciw od w/w postanowienia z dnia 10 marca 2011 r. Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie: P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). Rozpoznając wniosek skarżącej Sąd uznał, iż tylko w części zasługuje on na uwzględnienie. Generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przyznanie prawa pomocy stanowi więc w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04). W rozpatrywanym przypadku sytuacja skarżącej jest trudna ale nie wyjątkowa. Nie daje w ocenie Sądu podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącą nie jest wysokie i przy uwzględnieniu aktualnego poziomu cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych niewątpliwie nie pozwalałoby na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, jednakże wykazany w przedmiotowym wniosku stan majątkowy wnioskodawczyni nie pozwala przyjąć, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. M. L. posiada majątek w postaci domu, nieruchomości rolnej i dwóch lokali użytkowych, położonych na Starym Mieście w K.. Lokale użytkowe przynoszą miesięczny dochód w wysokości 3.230 zł, co łącznie z rentą daje wnioskodawczyni stały dochód w kwocie 3.874,64 zł miesięcznie. Wykazane przez skarżącą miesięczne wydatki (głównie spłata pożyczek i kredytów) pochłaniają praktycznie całość tej kwoty, jednakże nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (Hanna Knysiak – Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Z drugiej jednak strony wziąć trzeba pod uwagę fakt, iż posiadane nieruchomości są obciążone wysokimi hipotekami, co znacznie obniża ich wartość i utrudnia ewentualne zbycie, a pieniądze uzyskiwane z wynajmu przeznaczane są w całości na pokrycie zobowiązań wobec banków. Stąd też Sąd uznał, iż przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu, będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym możliwościom finansowym skarżącej. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie jej warunków bytowych. Nadto na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi, a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Nie bez znaczenia też pozostaje okoliczność, iż udział profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzki sądem administracyjnym nie jest obligatoryjny, a co więcej nawet osobiste stawiennictwo samej strony na rozprawie nie jest obowiązkowe. Jednocześnie treść składnych przez skarżącą pism w dotychczasowym toku postępowania sądowego pozwala przyjąć, że skarżąca jest osobą zdolną do logicznego i racjonalnego uzasadniania swoich racji przez sądem, a i sam Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w granicach sprawy, nie jest związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi. Ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 ale także i art. 6 oraz 140 § 1 P.p.s.a. nie można przyjąć, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika skarżąca nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Sąd administracyjny udziela bowiem stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodatkowo stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 r. sygn. akt II FZ 185/10, postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2009 r. sygn. akt II OZ 1118/07). Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.