IV SA/Wa 1426/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Starosty S. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...]; 2. uchyla postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy M. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...]; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat D. R. z Kancelarii Adwokackiej przy [...] w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. Burmistrz Miasta i Gminy M. przekazał Staroście S. na podstawie art. 65 kpa wniosek W. B. dotyczący stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji wydanej w formie aktu własności ziemi przez Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...] października 1979 r. nr [...], na podstawie którego H. i L. K. stali się właścicielami działki nr [...] o powierzchni [...] ha położonej w mieście M. Następnie, decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] Starosta S. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyżej opisanego aktu własności ziemi wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 250) przez Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...] października 1971 r. W uzasadnieniu decyzji Starosta S. wskazał, iż W. B. we wniosku o stwierdzenie nieważności w/w aktu własności ziemi zarzucił wydanie go bez podstawy prawnej oraz wskazał, że naruszone zostały przepisy art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 oraz art. 17 ust. 2 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Starosta S. podniósł, iż na podstawie art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j.: z 2007 r. Dz. U. Nr 231, poz. 1700) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Dlatego też, S. S. umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 § 1 kpa. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. złożył W. B. podnosząc, że jeżeli brak jest postawy prawnej do stwierdzenia nieważności decyzji to wnosi o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od aktu własności ziemi z dnia [...] października 1979 r. lub o wypłatę odszkodowania za utracony ogród. Po rozpoznaniu odwołania W. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] maja 2008 r. wydaną przez Starostę S. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podniosło, iż na podstawie art. 4 i art. 8 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks Cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11 poz. 81 ze zm.) do właściwości sądów zostały przekazane sprawy dotyczące uwłaszczeń, w których nie było wszczęte do dnia 6 kwietnia 1982 r. postępowanie administracyjne, sprawy w których postępowanie takie nie zostało zakończone ostateczną decyzją administracyjną i sprawy, w których ostateczne decyzje zostały wzruszone w drodze wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, co doprowadziło do potrzeby ponownego rozpoznania sprawy. Oznacza to w ocenie organu, iż dla spraw dotyczących uwłaszczenia zakończonych przed organami administracji publicznej przed 6 kwietnia 1982 r. droga sądowa stała się niedopuszczalna. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. przytoczyło treść art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa podkreślając, iż obowiązujący od dnia 1 stycznia 1991 r. art. 63 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa zawiera zakaz prowadzenia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego w sprawach unormowanych przepisami ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, na podstawie których wydane były akty własności ziemi, bez względu na to jak istotne uchybienia zostały popełnione w postępowaniu uwłaszczeniowym oraz jak poważne zarzuty podnosi strona przeciwko decyzji wydanej w trybie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. B. zarzucając nierozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji – aktu własności ziemi z dnia [...] października 1979 r. w trybie zwykłym oraz pominięcie przez organy administracji publicznej aktu notarialnego na podstawie którego zostało mu przekazane gospodarstwo rolne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast zgodnie z art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej którego działalność została zaskarżona. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej lub w postanowieniu z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania przepisów prawa materialnego właściwego na czas wydania decyzji lub postanowienia. Rozpoznając przedmiotową skargę skład orzekający stwierdził, iż skarga W. B. zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej podane. Zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek przestrzegania właściwości obejmuje również właściwość instancyjną - właściwość do weryfikacji decyzji w toku instancji oraz weryfikacji w trybach nadzwyczajnych. Według art. 157 § 1 kpa "Właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 kpa jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ". Zasady ustalenia właściwości instancyjnej reguluje art. 17 kpa. Art. 17 kpa nie stanowi wyczerpującej regulacji ustalenia właściwości instancyjnej, a musi być stosowany w związku z art. 20 kpa, który odsyła do regulacji materialnoprawnej. Przepisy materialnego prawa w określonym zakresie muszą być stosowane łącznie z przepisami administracyjnego prawa ustrojowego gdy ustala się właściwość instancyjną w sprawach, w których orzekały zniesione organy w strukturze ustrojowej administracji publicznej. W niniejszej sprawie poza sporem jest, iż skarżący domagał się stwierdzenia w trybie art. 156 kpa nieważności aktu własności ziemi wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...] października 1979 r., na podstawie której H. i L. K. stali się właścicielami działki nr [...] o powierzchni [...] ha położonej w mieście M. na podstawie art. 1, art. 5 oraz art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, która następnie została uchylona przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks Cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11 poz. 81 ze zm.). Uchylenie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych spowodowało, że organy administracji utraciły właściwość do wydawania aktów własności ziemi, a w konsekwencji tego powstał brak w systemie prawa regulacji określających właściwość organów w tych sprawach. Sprawy przyznania indywidualnym podmiotom w drodze decyzji administracyjnej tytułu własności do gospodarstw rolnych zaliczyć należy do spraw o znaczeniu lokalnym na poziomie samorządu gminnego, co oznacza, że właściwość w tych sprawach na podstawie art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.1591 ze zm.) należy przypisać samorządowi gminy. Przyjmując zatem domniemanie kompetencji gminy w tych sprawach wskazać należy, stosownie do treści art. 17 pkt 1 kpa, jako organ wyższego stopnia dla prowadzenia postępowania w sprawie podania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Niezależnie od tego stwierdzić należy, że w obowiązującym systemie prawnym brak jest też uregulowań określających kompetencje organów w postępowaniach nadzorczych dotyczących orzeczeń wydanych na podstawie cytowanej ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Brak przepisów określających odrębnie kompetencje organów wyższego stopnia w tych sprawach oznacza, że zastosowanie ma uregulowanie art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 22, poz.268 ze zm.), w myśl którego wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa tylko wówczas, gdy przepisy szczególne tak stanowią. Oznacza to, że również z tego względu właściwym do rozpoznania podania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Wprawdzie zgodnie z art. 63 ust.2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 57, poz. 299 ze zm.) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności i wznowienia postępowania, to jeżeli wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony, to musi być on rozpatrzony, a postępowanie w tej sprawie zakończone w prawidłowej dla takiej sytuacji formie (por. postanowienie NSA z dnia 12 sierpnia 2005 r. sygn. akt II OW 33/05, wyrok NSA z dnia 2 lutego 2006 r. sygn. akt II OW 80/05 oraz postanowienie NSA z dnia 12 sierpnia 2005 r. sygn. akt II OW 34/05 opubl. ONSA i WSA z 2006 r. Nr 2 poz. 40). W niniejszej sprawie w pierwszej instancji orzekał Starosta S., w drugiej zaś po wniesieniu odwołania W. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. Tymczasem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., od orzeczenia którego przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 kpa do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż również Burmistrz Miasta i Gminy M. wydając postanowienie z dnia [...] maja 2008 r. o przekazaniu wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi orzekł wadliwie, ponieważ przekazał przedmiotowy wniosek do organu niewłaściwego w sprawie. Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji, natomiast na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a w związku z art. 135 wyżej powołanej ustawy orzekł jak w pkt 2. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie 250 powołanej ustawy.