IV SA/Wa 1426/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2014 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącego M. Z. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 2 grudnia 2012 r. o odmowie udzielenia p. M. Z. - obywatelowi [...] - zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie zapadło wobec poniższych uwarunkowań faktycznych. Cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP. Jako podstawę swojego wniosku wskazał polskie pochodzenie. Wojewoda [...], przywołując art. 52 ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 71b ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573 ze zm.) decyzją z 2 grudnia 2011 r., odmówił udzielenia zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP. Organ stwierdził, że co prawda Cudzoziemiec wykazał związki z polskością, ale nie udokumentował polskiego pochodzenia, gdyż przedstawił dokumenty wydane współcześnie – zaświadczenie, z którego wynika, że babka cudzoziemca p. S. H. wystąpiła "na własne życzenie" do sądu o zmianę narodowości figurującej w jej akcie urodzenia z [...] na polską (na podstawie art. [...] ustawy [...] o mniejszościach narodowych - decyzja Sądu Rejonowego [...]), bez dostarczenia dokumentów źródłowych. Organ podał, że wszystkie dokumenty źródłowe przedstawione przez wnioskodawcę, wystawione w przeszłości, potwierdzały inną niż polska narodowość przodków skarżącego. Na skutek odwołania, w którym wywodzono, że organ niesłusznie nie uznał przedstawionych przez Cudzoziemca dokumentów tzw. wtórnych, gdyż obowiązujące przepisy wymieniają jedynie przykładowe dokumenty, które mogą stanowić potwierdzenie polskiego pochodzenia, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W trakcie postępowania odwoławczego, Wnioskodawca został wezwany do nadesłania innych dokumentów, potwierdzających polskie pochodzenie. W odpowiedzi nadesłano pismo, w którym stwierdzono, że zmiana zapisu w akcie urodzenia babki cudzoziemca stanowi wystarczający dokument, potwierdzający ten fakt. Powołano ponadto decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2012 r., orzekającą o udzieleniu zezwolenia na osiedlenie się małoletniemu - V. Z., który wedle oświadczenia skarżącego jest jego bratem. Organ odwoławczy uznał za zasadne uwzględnienie akt dotyczących tej sprawy oraz akt dotyczących postępowania o udzielenie tożsamego zezwolenia matce cudzoziemca, p. L. Z., która decyzją Wojewody [...] z [...] marca 2011 r., uzyskała zezwolenie na osiedlenie się w RP. W aktach wskazanych spraw dotyczących brata oraz matki cudzoziemca znajdowała się kserokopia aktu urodzenia p. T. H. (prababki skarżącego). Szef Urzędu wskazał, że jest to dokument dotąd nieznany organowi odwoławczemu, albowiem do akt postępowania prowadzonego przed I. instancją, dokumentu takiego nie złożono. Wskazany akt urodzenia, a właściwie jego kserokopia, jako jedyny dokument źródłowy, wskazuje, na polskie pochodzenie jego przodków. Kserokopia ta stanowiła podstawę udzielenia tożsamych zezwoleń matce i bratu cudzoziemca. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, konieczne było wystąpienie do Skarżącego z prośbą o nadesłanie oryginału aktu urodzenia p. T. H. Ustanowiony Pełnomocnik cudzoziemca stwierdził jednak, że żądany oryginał aktu urodzenia "został odwieziony [...], gdzie został zaginiony w pożarze przez babcię mocodawcy", w związku z czym nie ma możliwości okazania oryginału. Podano wskazał, że w aktach znajduje się kopia potwierdzona za zgodność z oryginałem. Jednakże z ustaleń poczynionych przez organ wynika, że w aktach wskazanych spraw znajdują się jedynie niepoświadczone kserokopie aktu urodzenia p. T. H. Odnosząc się do tych dokumentów Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wywodził, że nie mogą one zostać uznane za potwierdzenie posiadania przez Cudzoziemca polskiego pochodzenia. Przedstawił on dokument wydany współcześnie, nie posiadając dokumentów źródłowych, w których byłaby wskazana polska narodowość jego przodków tj. babki. Wprawdzie w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz.U. z 2004 r., Nr 53, poz. 532) należy stosować pomocniczo, a nie wprost, jednak dokumenty wydane współcześnie przez władze [...], jedynie na "własne życzenie wnioskodawcy" nie spełniają określonych wymogów. Przedstawione dokumenty powinny jednoznacznie potwierdzać przynależność przodków zainteresowanego do polskiego narodu w przeszłości, czego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. Choć organy polskie uwzględniają dokumenty wydane przez władze [...], lecz nie są zobowiązane do bezwzględnego respektowania ich treści. Organ wyjaśnił, że w oparciu o analizę akt wskazanych spraw decyzje wobec matki i brata cudzoziemca zostały wydane niesłusznie na podstawie kserokopii kluczowego dokumentu. Z tego powodu, decyzje te nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia polskiego pochodzenia cudzoziemca. Odnotowano równocześnie, że stosowna analiza protokołu przesłuchania nie pozwala na jednoznaczne potwierdzenie posiadania przez Cudzoziemca związków z polskością, jednak organ odwoławczy odstąpił od dalszego wyjaśniania tej kwestii wobec konkluzji o braku potwierdzenia polskiego pochodzenia. W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzuty naruszenia: - prawa materialnego w postaci: - art. 52 ust. 5 oraz art. 8 Konstytucji, co prowadziło do rzekomego braku wykazania polskiego pochodzenia Cudzoziemca; - art. 6 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, przez błędną wykładnię i nieuprawnione stwierdzenie, że katalog dokumentów potwierdzających polskie pochodzenie jest zamknięty, - przepisów postępowania: - art. 35 § 3 K.p.a. przez niezałatwienie sprawy w terminie; - art. 7 i art. 80 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 76 § 1 K.p.a. przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co skutkowało niewyjaśnieniem przez organ odwoławczy stanu faktycznego sprawy w zakresie istnienia podstaw do udzielenia żądanego zezwolenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z 17 maja 2013 r. (sygn. akt IV SA/Wa 14/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę cudzoziemca, podzielając stanowisko organu administracji. W następstwie wniesienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 maja 2014 r. (sygn. akt II OSK 2006/13) uchylił orzeczenie Sądu I. instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu sformułowano następujące oceny: - brak jest jasnego trybu ustawowego, pozwalającego uwzględniać pochodzenie polskie w procesie wydawania zezwoleń na osiedlenie się w Rzeczypospolitej Polskiej; powoduje to, że w tym postępowaniu bezpośrednio współstosuje się przepis art. 52 ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji wraz z ustawą o repatriacji, która jako jedyna w polskim systemie prawnym, zawiera definicję legalną "osoby polskiego pochodzenia" - określa, jaką osobę uznaje się za osobę polskiego pochodzenia, - art. 6 ustawy o repatriacji określa katalog dowodów mających potwierdzać polskie pochodzenie; Sąd I. instancji - aprobując stanowisko organów - stwierdził, że Skarżący przedstawił dokument wytworzony współcześnie oraz kopię dokumentu dawniej powstałego; niepoświadczona kserokopia, wykonana z kopii aktu urodzenia przodka skarżącego, której przypisano kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie, podobnie jak dokument współcześnie wytworzony, nie mogą zostać uznane za potwierdzające polskie pochodzenie cudzoziemca; stosując art. 5 i 6 ustawy o repatriacji, oceniając przedłożone dokumenty, organ musi mieć na uwadze, kto i kiedy je wydał oraz czy ich treść odnosi się do przeszłości, w której to przeszłości odpowiednio wskazany przodek aplikującego, miał potwierdzoną narodowość polską; skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego stoi natomiast na stanowisku, że w świetle art. 6 ust. 1 ustawy o repatriacji, katalog dowodów potwierdzających istnienie polskiego pochodzenia, ma charakter katalogu otwartego, na co wskazuje zwrot normatywny: "w szczególności", - gromadząc materiał dowodowy w sprawie, należało zatem, poza konkretnie wymienionymi w tym przepisie dowodami, dopuścić wszystkie dowody, które mogą potwierdzić polskie pochodzenie skarżącego; mając bowiem na względzie, że w praktyce nie występuje specjalny tryb postępowania dla realizacji uprawnienia z art. 52 ust. 5 Konstytucji, nie należało kierować się literalnym brzmieniem przepisów wynikających z ustawy o repatriacji, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 6 tej ustawy; działanie organów orzekających w sprawie stwierdzenia polskiego pochodzenia i wydania zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP, nie może polegać na "braniu pod uwagę" dosłownie treści wskazanych przepisów ustawy o repatriacji, ale na ich zastosowaniu implicite, - Sąd I. instancji wskazał, że zmiana narodowości babki mocodawcy z [...] na polską miała charakter "wtórny" i tym samym, mając walor współczesności, nie może świadczyć o posiadaniu przez Skarżącego polskiego pochodzenia; stanowiska tego nie można zaaprobować, albowiem ten sam organ administracji publicznej, opierając się na tych samych dokumentach, uznał polskie pochodzenie brata i matki cudzoziemca oraz działając, jako organ I instancji, udzielił im zezwolenia na osiedlenie się w Polsce; takie stanowisko Sądu I. instancji godzi w zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii); w sprawie doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, gdyż potraktowano odmiennie podmioty odznaczające się istotną cechą relewantną, będące w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej; to nierówne potraktowanie polega na tym, że brat i matka skarżącego, w oparciu o ten sam dokument, tj. kserokopię aktu urodzenia prababki skarżącego, wskazującą na polską narodowość jej rodziców, otrzymali zezwolenie na osiedlenie się na terytorium RP skarżący zaś - w identycznej sprawie - otrzymał decyzję odmowną, - skoro zasada prawdy obiektywnej nakazuje wnikliwe i rzetelne zbadanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą to w tym celu, zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a., jako dowód, powinno się dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem; przepisy Kodeksu nie hierarchizują w żadnym stopniu jakichkolwiek z wniosków dowodowych; zatem każdy dowód, jaki mógłby przybliżyć organ prowadzący postępowanie ku prawdzie, powinien być przeprowadzony, chyba że przeprowadzone już postępowanie dowodowe potwierdziło okoliczności, które mają być dowiedzione wnioskami dowodowym zgłaszanymi przez stronę; szczególnie dotyczy to sytuacji, kiedy strona zgłasza wniosek dowodowy na istotne w sprawie okoliczności, co do których to organ administracji sformułował odmienne stanowisko; zgodnie bowiem z art. 78 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem; organ administracji może nie uwzględnić wniosku dowodowego w sytuacji, gdy żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony, - biorąc pod uwagę zasadę równiej mocy dowodowej, jak również dyspozycję art. 6 ustawy o repatriacji, która wyraźnie wskazuje na otwarty charakter dowodów w przedmiocie potwierdzenia posiadania polskiego pochodzenia, należało dopuścić, jako dowód fakt potwierdzający zmianę narodowości przez babkę skarżącego; art. 75 K.p.a., pełni rolę "służebną" wobec art. 6 ustawy o repatriacji, albowiem używa pojęcia dowodu w znaczeniu środka dowodowego, który pozwala na przekonanie o istnieniu lub nieistnieniu danych faktów, ewentualnie prawdziwości lub fałszywości twierdzenia o faktach, - sąd I. instancji błędnie też uznał, że załączona do akt kopia aktu urodzenia prababki skarżącego, nie ma mocy dowodowej, gdyż nie została, jako oryginał, okazana w trakcie postępowania administracyjnego; dokument załączony do akt sprawy, a właściwie jego notarialnie poświadczona kopia przez notariusza [...], następnie poświadczona przez polskiego adwokata, jest wprawdzie dokumentem starym, ale posiada walor dowodowy, - należy wziąć pod uwagę, że Skarżący, w związku z otwartym charakterem katalogu dowodów świadczących o polskim pochodzeniu, załączył dokumenty stwierdzające istnienie polskiego pochodzenia, które w ramach odrębnego postępowania administracyjnego w sprawie brata i matki, zostały pozytywnie zweryfikowane przez organ administracji. Na rozprawie (k. 171) ustanowiony przez skarżącego Pełnomocnik – radca prawny – wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uwzględniając zasadę związania oceną prawną wyrażoną przez Sąd II. instancji, w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd ocenił legalność zaskarżonej decyzji pod kątem kwestii wskazanych w orzeczeniu o sygn. akt II OSK 2006/13. W tym świetle zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem prawa procesowego, w zakresie właściwego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i uzasadnienia orzeczenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd II. instancji wskazał mianowicie, w kontekście okoliczności podnoszonych przez Cudzoziemca (wadliwa ocena materiału dowodowego), że z uwagi na nie właściwą wykładnię przepisów prawa materialnego zakreślających, co może być dowodem w tego rodzaj sprawie (pominięcie sformułowania "w szczególności" przed wyliczeniem w art. 6 ust. 1 ustawy o repatriacji, dokumentów, mogących potwierdzać polskie pochodzenie, w rozumieniu art. 5 ust. 1 tej ustawy, oraz uwarunkowań wynikających z reguł odpowiedniego stosowania ustawy o repatriacji) jak i art. 75 K.p.a., w zakresie zasady równej mocy dowodowej, organ bezzasadnie uznał a priori za niemogące służyć dokonywaniu ustaleń faktycznych szereg dokumentów (dotyczących polskiego pochodzenia babki i prababki skarżącego). Z kolei prowadziło to do nie udzielenia zgody, wyłącznie wobec odmiennej oceny tego samego materiału dowodowego, gdy w sytuacji analogicznej co do innych osób (matki i brata skarżącego) zezwolenie zostało wydane. Doszło, w ocenie Sądu, do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Przywołane uwarunkowania prawne, nie pozwalały w ocenie Sądu II. instancji uznać, że konkluzje organu, podzielane uprzednio przez Sąd w I. instancji, były uprawnione. Z uwagi na ich wcześniejsze szczegółowe zreferowanie, ponowne przytaczanie oceny prawnej byłoby zbędne. Naruszanie przepisów postępowania, gdy chodzi o brak właściwego wyjaśnienia sprawy. w tym stosownej ocena materiału dowodowego, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prowadziło bowiem do przedwczesnej konkluzji, jakoby zgromadzony materiał dowodowy mógł być podstawą do oceny skutkującej wydaniem decyzji odmownej. W takiej sytuacji stwierdzone naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 75, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) musi prowadzić do uchylenia zaskarżonego aktu. Sąd nie może natomiast, w ramach rozpatrywania niniejszej skargi, zająć stanowiska wobec zarzutu uchybienia, przez organ administracji, terminowi do załatwienia sprawy. Bezczynność bądź przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego w odrębnym trybie, po spełnieniu wymagań, w myśl art. 37 § 1 K.p.a. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 wskazanej wcześniej ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490) w pkt 2 sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ II. instancji będzie zobligowany ponownie ocenić zgromadzony materiał dowodowy, co do jego wartości i rozważyć go także w kontekście respektowania zasady równości wobec prawa, z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w wyroku o sygn. akt II OSK 2006/13. O ile uzna, że polskie wnioskodawca wykazał istnienie przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, organ rozważy czy zachodzi druga z przesłanek udzielenia zgody na osiedlenie – wykazane są związki Skarżącego z polskością (odpowiednie zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy). W tym kontekście organ oceni, czy zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający czy też zachodzą przesłanki do wydania decyzji kasatoryjnej, w myśl art. 138 § 2 K.p.a.