IV SA/Wa 1442/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia: 1. ustanowić w niniejszej sprawie dla B. B. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], 2. odmówić zwolnienia B. B. od kosztów sądowych. B. B. w piśmie z dnia 26 marca 2015 r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu podania dotyczącego kwestionowania słuszności ukarania mandatem karnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 7 maja 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W dniu 12 czerwca 2015 r. B. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że źródło jego utrzymania stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 1.615,97 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wskazał nieruchomość rolną o powierzchni 6,64 ha oraz mieszkanie o powierzchni 24 m2. Nie wykazał innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Podał, że: 1) opłata za prąd w maju bieżącego roku wyniosła 327,87 zł, natomiast w lipcu 326,97 zł; 2) podatek rolny do zapłaty do 15 września bieżącego roku wynosi 1.532 zł, a do 15 listopada – 1.529 zł; 3) koszt leków do wkupienia wynosi 100 zł. Skarżący wskazał ponadto, że: 1) z uwagi na małą emeryturę nie może przeprowadzić remontu pomieszczenia, w którym mieszka; 2) w pomieszczeniu nie ma bieżącej wody, centralnego ogrzewania i kanalizacji; 3) budynki gospodarcze wymagają remontu; 4) nie użytkuje gospodarstwa rolnego; 4) w ubiegłych latach przynosiło ono straty. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 czerwca 2015 r. do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia potwierdzających dochody i konieczne wydatki gospodarstwa domowego, B. B. złożył do akt sprawy: 1) kserokopie trzech decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2015 r., ustalających wymiar łącznego zobowiązania z tytułu podatków rolnego i leśnego za lata 2013 (1.071 zł, płatne w dwóch ratach: 536 zł do 15 września 2015 r. i 535 zł do 15 listopada 2015 r.), 2014 (1.119 zł, płatne w dwóch ratach: 560 zł do 15 września 2015 r. i 559 zł do 15 listopada 2015 r.) i 2015 r. (1.071 zł, płatne w dwóch ratach: 535 zł do 15 września 2015 r. i 536 zł do 15 listopada 2015 r.); 2) kserokopię wniosku do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wydanie zaświadczenia, że skarżący nie otrzymywał "dotacji" w latach 2014 i 2015; 3) kserokopię faktury za energię elektryczną za okres od 13 lutego 2015 r. do 9 maja 2015 r. na kwotę 326,38 zł z terminem płatności do 326,38 zł; 4) kserokopię dowodu wpłaty kwoty 325,48 zł na rachunek [...] S.A. tytułem rozliczenia z terminem płatności do 9 lipca 2015 r.; 5) kserokopie potwierdzeń wypłaty emerytury z maja i czerwca bieżącego roku, z których wynika, że wysokość świadczenia wynosi 1.615,79 zł netto miesięcznie. Wraz z wymienionymi dokumentami B. B. złożył do akt sprawy pismo z dnia 27 lipca 2015 r. Odnosząc się w nim do wezwania z dnia 25 czerwca 2015 r. w zakresie obejmującym wyjaśnienie, czy gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem, zostało wydzierżawione, oraz czy przynosi ono dochód, skarżący wskazał, że: 1) nie uzyskał z gospodarstwa żadnego dochodu; 2) jest ono bezumownie użytkowane przez syna. Wnioskujący oświadczył też, że nie ma rachunków bankowych i nie korzysta z żadnej opieki. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Brzmienie powołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Potwierdza to treść art. 255 ppsa, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak także wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 ppsa instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Co przy tym istotne, oceniając, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów ale również stan majątkowy. Wysokość wpisu od skargi B. B., do którego uiszczenia wezwano go zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 7 maja 2015 r., wynosi 100 zł. Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Także wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w przedmiotowym postępowaniu, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192; § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Skarżący uzyskuje stały dochód ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1.615,79 zł. Jest również właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 6,5 ha, które – jak podaje – bezumownie użytkuje jego syn. Z kolei, wykazane przez B. B., konieczne wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną, koszty zakupu leków oraz podatek rolny. Wedle nadesłanej faktury i potwierdzenia wpłaty, opłaty za energię elektryczną wynoszą średnio 325,93 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym, co daje niespełna 163 zł miesięcznie. Z kolei deklarowana przez skarżącego wysokość wydatków na leki wynosi około 100 zł. Jak natomiast wynika z opisanych wyżej decyzji Wójta Gminy [...] ustalających wymiar zobowiązań z tytułu podatków rolnego i leśnego, zobowiązanie za bieżący rok wynosi 1.071 zł, za ubiegły rok 1.119 zł, a za 2013 rok tyle samo, co za bieżący. Przy czym, zgodnie z decyzjami, skarżący zobowiązany jest uiścić pierwsze (z dwóch) raty zobowiązań za wszystkie wskazane okresy, w terminie do 15 września 2015 r. Łączna kwota rat płatnych w tym terminie wynosi 1.632 zł. Jakkolwiek wskazana wyżej łączna kwota rat przekracza wysokość emerytury skarżącego, to należy mieć na uwadze, że dotyczy ona zobowiązań nie tylko za bieżący rok ale także za lata 2013 i 2014. Ponadto raty w takiej wysokości skarżący zobowiązany jest zapłacić w tym roku tylko dwukrotnie - do 15 września oraz do 15 listopada. Średnia miesięczna wysokość rat zobowiązań za trzy lata wynosi 271,75 zł. Co więcej, o ile tak jak podaje B. B., jego syn bezumownie użytkuje należące do skarżącego gospodarstwo rolne, to należy zakładać, że partycypuje on w ponoszeniu przez ojca opłat związanych w z własnością tego gospodarstwa, bądź też udziela mu wsparcia w pokryciu innych, koniecznych wydatków, jak np. wydatki na leki, czy opłaty za energię elektryczną. Należy zaznaczyć, że w świetle art. 128 w zw. z art. 129 w zw. z art. 133 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), syn zobowiązany jest do dostarczania skarżącemu środków utrzymania, jeżeli ten znajduje się w niedostatku. Biorąc zatem pod uwagę: 1) ustaloną powyżej wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie; 2) dochód uzyskiwany przez skarżącego z emerytury; 3) wykazaną przez wnioskującego wysokość koniecznych wydatków oraz ich "rozłożenie" w czasie, a także aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia innych, koniecznych potrzeb, jak wyżywienie, czy ubranie; 3) majątek nieruchomy skarżącego w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 6,5 ha, które – wedle oświadczenia – bezumownie użytkuje syn skarżącego; 4) obowiązek alimentacyjny syna wobec ojca, który bezumownie użytkuje należące do skarżącego gospodarstwo rolne, a także przesłanki przemawiające za partycypowaniem przez syna w ciężarach związanych z własnością gospodarstwa rolnego, nie ma podstaw, aby przyjąć, że B. B. nie jest w stanie wygospodarować 100 zł na wpis od skargi, czy też inne, ewentualnie należne na kolejnych etapach postępowania, opłaty sądowe. W konsekwencji należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec stwierdzenia, że B. B. nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymaga, czy spełnia ona warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie jest ustalenie, jaką część kosztów skarżący może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wpis od skargi B. B. wynosi 100 zł, podobnie jak wysokość innych, ewentualnie należnych w przedmiotowej sprawie, opłat sądowych. Ustalono też, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nie daje podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie poczynić oszczędności niezbędnych do uiszczenia tych opłat. Niemniej jednak, przy wysokości obciążeń gospodarstwa domowego kształtującej się na ustalonym wyżej poziomie, dochód ze świadczenia emerytalnego - nawet przy założeniu, że w pokryciu części koniecznych wydatków, skarżący powinien uzyskać pomoc syna, który użytkuje należące do niego gospodarstwo rolne - nie pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych do poniesienia kosztów ustanowienia adwokata. Biorąc przy tym pod uwagę, że B. B. nie ma ani oszczędności, ani majątku, który mógłby spieniężyć w celu pozyskania dodatkowych środków, należy stwierdzić, że - bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu - nie jest w stanie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, zostały zatem spełnione. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.