IV SA/Wa 1442/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2015 r. wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia: 1. ustanowić w niniejszej sprawie dla B. B. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], 2. odmówić zwolnienia B. B. od kosztów sądowych. B. B. zaskarżył do Sądu postanowienie Ministra Finansów z [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie zwrotu podania dotyczącego kwestionowania słuszności ukarania mandatem karnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 7 maja 2015 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podał, że źródło jego utrzymania stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 1.615,97 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wskazał nieruchomość rolną o powierzchni 6,64 ha oraz mieszkanie o powierzchni 24 m2. Nie wykazał innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów ani zasobów pieniężnych. Podał, że: 1) opłata za prąd w maju br. wyniosła 327,87 zł, natomiast w lipcu 326,97 zł; 2) podatek rolny do zapłaty do 15 września br. wynosi 1.532 zł, a do 15 listopada 1.529 zł; 3) koszt leków do wkupienia wynosi 100 zł. Skarżący wskazał ponadto, że: 1) z uwagi na małą emeryturę nie może przeprowadzić remontu pomieszczenia, w którym mieszka; 2) w pomieszczeniu nie ma bieżącej wody, centralnego ogrzewania i kanalizacji; 3) budynki gospodarcze wymagają remontu; 4) nie użytkuje gospodarstwa rolnego; 5) w ubiegłych latach przynosiło ono straty. W odpowiedzi na wezwanie z 25 czerwca 2015 r. do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia potwierdzających dochody i konieczne wydatki gospodarstwa domowego, B. B. złożył do akt sprawy: 1) kserokopie trzech decyzji Wójta Gminy W. z [...] maja 2015 r. ustalających wymiar łącznego zobowiązania z tytułu podatków rolnego i leśnego za lata 2013 (1.071 zł, płatne w dwóch ratach: 536 zł do 15 września 2015 r. i 535 zł do 15 listopada 2015 r.), 2014 (1.119 zł, płatne w dwóch ratach: 560 zł do 15 września 2015 r. i 559 zł do 15 listopada 2015 r.) i 2015 (1.071 zł, płatne w dwóch ratach: 535 zł do 15 września 2015 r. i 536 zł do 15 listopada 2015 r.); 2) kserokopię wniosku do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wydanie zaświadczenia, że skarżący nie otrzymywał "dotacji" w latach 2014 i 2015; 3) kserokopię faktury za energię elektryczną za okres od 13 lutego 2015 r. do 9 maja 2015 r. na kwotę 326,38 zł z terminem płatności do 326,38 zł; 4) kserokopię dowodu wpłaty kwoty 325,48 zł na rachunek PGE Obrót S.A. tytułem rozliczenia z terminem płatności do 9 lipca 2015 r.; 5) kserokopie potwierdzeń wypłaty emerytury z maja i czerwca bieżącego roku, z których wynika, że wysokość świadczenia wynosi 1.615,79 zł netto miesięcznie. Wraz z wymienionymi dokumentami B. B. złożył do akt sprawy pismo z 27 lipca 2015 r. Odnosząc się w nim do wezwania z 25 czerwca 2015 r. w zakresie obejmującym wyjaśnienie, czy gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem, zostało wydzierżawione oraz czy przynosi ono dochód, Skarżący wskazał, że: 1) nie uzyskał z gospodarstwa żadnego dochodu; 2) jest ono bezumownie użytkowane przez syna. Wnioskujący oświadczył też, że nie ma rachunków bankowych i nie korzysta z żadnej opieki. Postanowieniem z 11 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie: 1. ustanowił w niniejszej sprawie dla B. B. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, 2. odmówił zwolnienia B. B. od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że: 1) nie wie już, jak ma uzasadnić swoją sytuację materialną, 2) od 20 lat żąda się od niego 5.000 zł za rozgraniczenie z działką wójta i 3) jego syn ma trudniejszą sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W związku z wszczęciem postępowania przed wejściem w życie nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", (15 sierpnia 2015 r.), dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) oraz art. 2 tej ustawy, zastosowanie ma w sprawie art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Stosownie do art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego nie został odrzucony, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Na wnioskodawcy spoczywa więc ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wysokość wpisu od skargi wynosi 100 zł. Jest to najniższy wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 P.p.s.a.). Także wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w przedmiotowym postępowaniu jednorazowo nie przekroczy 100 zł, np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192) czy wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia (§ 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Skarżący uzyskuje stały dochód ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1.615,79 zł. Jest również właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 6,5 ha, które - jak podaje - bezumownie użytkuje jego syn. Z kolei, wykazane przez Skarżącego, konieczne wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną, koszty zakupu leków oraz podatek rolny. Wedle nadesłanej faktury i potwierdzenia wpłaty, opłaty za energię elektryczną wynoszą średnio 325,93 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym, co daje niespełna 163 zł miesięcznie. Z kolei, deklarowana przez Skarżącego wysokość wydatków na leki wynosi około 100 zł. Jak natomiast wynika z opisanych wyżej decyzji Wójta Gminy W. ustalających wymiar zobowiązań z tytułu podatków rolnego i leśnego, zobowiązanie za bieżący rok wynosi 1.071 zł, za ubiegły rok 1.119 zł, a za 2013 rok tyle samo, co za bieżący. Przy czym, zgodnie z decyzjami, Skarżący zobowiązany jest uiścić pierwsze (z dwóch) raty zobowiązań za wszystkie wskazane okresy, w terminie do 15 września 2015 r. Łączna kwota rat płatnych w tym terminie wynosi 1.632 zł. Jakkolwiek wskazana wyżej łączna kwota rat nieznacznie przekracza wysokość emerytury Skarżącego, to należy mieć na uwadze, że dotyczy ona zobowiązań nie tylko za bieżący rok, ale także za lata 2013 i 2014. Ponadto, raty w takiej wysokości Skarżący zobowiązany jest zapłacić w tym roku tylko dwukrotnie - do 15 września oraz do 15 listopada. Co więcej, o ile tak jak podaje Skarżący, jego syn bezumownie użytkuje należące do Skarżącego gospodarstwo rolne, to należy zakładać, że partycypuje on w ponoszeniu przez ojca opłat związanych z własnością tego gospodarstwa bądź udziela mu wsparcia w pokryciu innych, koniecznych wydatków, jak np. wydatki na leki czy opłaty za energię elektryczną. W świetle art. 128 w zw. z art. 129 i art. 133 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), syn jest zobowiązany do dostarczania Skarżącemu środków utrzymania, jeżeli ten znajduje się w niedostatku. Biorąc zatem pod uwagę: 1) ustaloną powyżej wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie; 2) dochód uzyskiwany przez Skarżącego z emerytury; 3) wykazaną przez Wnioskującego wysokość koniecznych wydatków oraz ich rozłożenie w czasie, a także aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia innych, koniecznych potrzeb, jak wyżywienie, czy ubranie; 4) majątek nieruchomy Skarżącego w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 6,5 ha, które - wedle oświadczenia - bezumownie użytkuje syn Skarżącego; 5) obowiązek alimentacyjny syna wobec ojca, który bezumownie użytkuje należące do Skarżącego gospodarstwo rolne, a także przesłanki przemawiające za partycypowaniem przez syna w ciężarach związanych z własnością gospodarstwa rolnego, nie ma podstaw, aby przyjąć, że Skarżący nie jest w stanie wygospodarować 100 zł na wpis od skargi czy też inne, ewentualnie należne na kolejnych etapach postępowania, opłaty sądowe. Skarżący nie wykazał więc, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc się do wniosku w zakresie ustanowienia adwokata należy wskazać, że przy wysokości obciążeń gospodarstwa domowego kształtującej się na ustalonym wyżej poziomie, dochód ze świadczenia emerytalnego - nawet przy założeniu, że w pokryciu części koniecznych wydatków Skarżący powinien uzyskać pomoc syna użytkującego należące do niego gospodarstwo rolne - nie pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych do poniesienia kosztów ustanowienia adwokata. Biorąc przy tym pod uwagę, że B. B. nie ma oszczędności ani majątku, który mógłby spieniężyć w celu pozyskania dodatkowych środków, należy stwierdzić, że - bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu - nie jest w stanie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, zostały zatem spełnione. Odnosząc się do argumentów zawartych w sprzeciwie należy podnieść, że: 1. Sąd uznał, że sytuacja materialna została przedstawiona przez Skarżącego w wystarczający sposób, ale nie wynika z niej, aby zwolnienie od kosztów sądowych było uzasadnione; 2. okoliczność, że od 20 lat żąda się od Skarżącego 5.000 zł za postępowanie rozgraniczeniowe nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia, skoro należność ta od tylu lat nie została uiszczona; 3. sytuacja materialna syna Skarżącego co do zasady pozostaje poza zakresem badania Sądu, a bezumowne użytkowanie gospodarstwa Skarżącego oraz obowiązek alimentacyjny wynikający z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uzasadniają przyjęcie, że Skarżący może korzystać z finansowego wsparcia syna; 4. Skarżący mógłby wydzierżawić gospodarstwo osobie obcej i z tego tytułu uzyskiwać dochody; świadoma rezygnacja z uzyskiwania dochodu z tego tytułu nie może przemawiać za zwolnieniem od kosztów sądowych; rezygnacja z dochodu, który może być uzyskiwany z tytułu posiadanego majątku (tu: gospodarstwa rolnego o znacznej wielkości) nie uzasadnia przeniesienia na Skarb Państwa obciążeń z tytułu ochrony praw przed Sądem; zwolnienie od kosztów sądowych ma charakter wyjątku od reguły samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.