IV SA/Wa 1443/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant referent Joanna Kicińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2018 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], Szef Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwany dalej "Prezesem IPN", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm.), określanej dalej jako K.p.a., w zw. z art. 5 ust. 1 i f ust. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693, z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że G. G., s. Z., ur. [...] maja 1960 r. w [...] (określany dalej jako "skarżący"), spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy. W dniu [...] września 2017 r. do Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] wpłynął wniosek skarżącego o wydanie decyzji administracyjnej, w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. Po rozpatrzeniu wniosku "Prezes IPN", wydał decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że G. G. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. G. G. wystąpił do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji. Po zapoznaniu z aktami sprawy skarżący wyjaśnił, że w okresie pobytu w ośrodku dla internowanych dowiedział się o internowaniu ojca i brata. Brat był chory i miał małe dziecko na utrzymaniu. "Moje zobowiązanie było podyktowane chęcią pomocy bratu tylko i wyłącznie. Nie spotykałem się z funkcjonariuszem SB wyjściu z internowania. Nie przekazywałem żądnych informacji, nie pobierałem żadnych pieniędzy. Kilka miesięcy później w październiku 1982 r. (...) podpisałem rezygnację ze pracy, która nigdy nie miała charakteru czynnej działalności". Nadto Prezes IPN przywołał art. 4 ustawy i wskazał, że w aktach o sygn. [...] znajduje się odręcznie napisane i podpisane imieniem i nazwiskiem zobowiązanie z dnia [...] grudnia 1981 r. o treści: "Ja niżej podpisany G. G. syn Z. zobowiązuję się do współpracy ze służbą bezpieczeństwa w zakresie zwalczania działalności skierowanej przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Fakt współpracy zachowam w ścisłej tajemnicy pod odpowiedzialnością karną obowiązującego prawa przed najbliższą rodziną i osobami trzecimi. W celu zachowania konspiracji przekazywane informacje pisemne podpisywał będę "[...]". Organ zwrócił uwagę, że w przedmiotowych aktach znajduje się również podpisane odręcznie przez G. G. zobowiązanie z dnia [...] października 1982 r. o treści: "Niniejszym zobowiązuję się pod odpowiedzialnością karną do zachowania w tajemnicy przed osobami najbliższymi fakt współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa". Opisane wyżej zobowiązania spełniają kryteria dokumentów, wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy. Przedmiotowe zobowiązania zostały wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Zobowiązanie z dnia [...] grudnia 1981 r. zawiera ponadto wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa tj. wyraża gotowość do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, świadomość konieczności dochowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy i przekazywania informacji. Dalej organ podał, że w aktach o sygn. [...] znajdują się również: rezultat pozyskania z dnia [...] grudnia 1981 r., z treści którego wynika, że G. G., podczas rozmowy z funkcjonariuszem został pozyskany do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Podczas rozmowy m. przekazał funkcjonariuszowi informacje dotyczące [...], [...] z [...] oraz organizowania przez J. Z. [...] na terenie [...] oraz ankieta personalna z treści której wynika, że G. G., s. Z. ur. [...] maja 1960 r. w [...] wykorzystywany był jako tajny współpracownik ps. "[...]". W zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały ponadto następujące zapisy archiwalne, dotyczące G. G., w postaci: zapisu na karcie [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...], z treści którego wynika, że G. G. s. Z., ur. [...] maja 1960 r. w [...] był rejestrowany jako TW "[...]" do Nr [...] przez Wydz. [...] [...]. Z treści zapisu wynika również, że w dniu [...] października 1982 r. ww. został wyeliminowany z powodu niechęci do współpracy. Z zapisu z dnia 9 marca 1989 r. wynika, że materiały archiwalne z Wydz. "[...]" [...] nr [...] zostały komisyjnie zniszczone. Zapis do numeru [...] z dziennika rejestracyjnego [...] (sygn. akt I [...]) wskazuje, że TW "[...]" został zarejestrowany w dniu [...] lutego 1982 r. W dniu [...] maja 1983 r. sprawę przekazano do archiwum do nr [...], zapis do numeru [...] z dziennika archiwalnego [...] (sygn. akt [...]) z treści którego wynika, że w dniu [...] maja 1983 r. sprawę G. G. s. Z. - TW ps. "[...]" Wydz. [...] przekazał do archiwum. Wśród dokumentów, przekazanych do archiwum znajdowała się jedna teczka personalna i jedna teczka pracy dot. ww. Z treści ww. zapisu wynika ponadto, że materiały zniszczono [...] października 1988 r. ([...]). Organ wyraził stanowisko, że opisany wyżej rezultat pozyskania skarżącego oraz zapisy archiwalne spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy, tj. zostały wytworzone przy udziale skarżącego, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Odnosząc się do treści wniosku z dnia 18 stycznia 2018 r. oraz wyjaśnień Strony z dnia 21 lutego 2018 r. wskazać należy, że organ w postępowaniu, prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy, nie ocenia całej działalności skarżącego, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów, znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego, w celu ustalenia faktów, opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach. Organ argumentował, że z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy, po drugie zaś - czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy, na podstawie m.in. wyjaśnień skarżącego (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego, w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji, wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy. Organ poparł powyższy wywód wyrokami sądów administracyjnych. Odnosząc się do treści wyjaśnień G. G. z dnia [...] lutego 2018 r. Szef IPN wskazał, że decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Prezes IPN wskazał, że zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy, działalności opozycyjnej i rodzaju represji stosowanych przez ówczesne władze. Okoliczności te, jak i inne dowody, np. wyroki sądowe, wyjaśnienia strony czy inne nie zmieniają bowiem faktu posiadania przez Instytut Pamięci Narodowej dokumentów spełniających kryteria, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy. Mając na uwadze, że Prezes IPN w decyzji nr [...] nie podważa działalności opozycyjnej prowadzonej przez G. G. oraz nie zaprzecza represjom i szykanom, stosowanym wobec niego przez ówczesne władze, organ podkreślił, że Prezes IPN jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach. W przedmiotowym postępowaniu do organu nie należy ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy mniej albo bardziej licznego grona osób, których postawa i odwaga - tak jak w przypadku G. G. - może budzić podziw i zasługiwać na najwyższy szacunek. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa. W skardze wywiedzionej dnia [...] kwietnia 2018 r. skarżący wyraził wolę wyjaśnienia jego ewentualnej współpracy z SB. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej wyjaśnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Przedmiotowe postępowanie nakierowane jest na zbadanie materiałów, znajdujących się w zasobach IPN, w określonym przez ustawodawcę, wąskim zakresie. Nie jest więc substytutem postępowania lustracyjnego, prowadzonego w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby, w związku z całokształtem materiałów dowodowych, potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy, może być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd, o ile zostanie zainicjowane. Przeciwna teza prowadziłaby do dublowania kompetencji różnych organów. Do dokumentów rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1575) należy zaliczyć wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji. Wobec takiej definicji dokumentu zasadne jest uznanie, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami, w rozumieniu ustawy o IPN, do których odnosi się domniemanie wynikające z art. 76 K.p.a. Stosownie bowiem do art. 76 § 1 K.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Podkreślić należy, że w świetle brzmienia art. 4 ustawy, Prezes IPN sprawdza, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty, wytworzone przez daną osobę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (tak WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1418/16, z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1416/17, z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 306/17, CBOSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie nie jest sporne odnalezienie w wyniku kwerendy zasobów archiwalnych IPN, w aktach o sygn. [...] - odręcznie napisanego i podpisanego imieniem i nazwiskiem zobowiązania z dnia [...] grudnia 1981 r. o treści: "Ja niżej podpisany G. G. syn Z. zobowiązuję się do współpracy ze służbą bezpieczeństwa w zakresie zwalczania działalności skierowanej przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Fakt współpracy zachowam w ścisłej tajemnicy pod odpowiedzialnością karną obowiązującego prawa przed najbliższą rodziną i osobami trzecimi. W celu zachowania konspiracji przekazywane informacje pisemne podpisywał będę "[...]". W przedmiotowych aktach znajduje się również podpisane odręcznie przez G. G. zobowiązanie z dnia [...] października 1982 r. o treści: "Niniejszym zobowiązuję się pod odpowiedzialnością karną do zachowania w tajemnicy przed osobami najbliższymi fakt współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa". Zasadnie organ ocenił, że opisane wyżej zobowiązania spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy i zostały wytworzone przez skarżącego, w ramach czynności, wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Zobowiązanie z dnia [...] grudnia 1981 r. zawiera ponadto wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, tj. wyraża gotowość do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, świadomość konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy i przekazywania informacji pod pseudonimem "[...]". W aktach o sygn. [...] znajduje się również rezultat pozyskania z dnia [...] grudnia 1981 r., z treści którego wynika, że G. G., podczas rozmowy z funkcjonariuszem, został pozyskany do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Podczas rozmowy ww. przekazał funkcjonariuszowi informacje dotyczące [...], [...] z [...] oraz Zorganizowania przez J. Z. [...] na terenie [...]. W przedmiotowych aktach figuruje ponadto ankieta personalna, z treści której wynika, że G. G., s. Z., ur. [...] maja 1960 r. w [...] wykorzystywany był jako tajny współpracownik ps. "[...]". W zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały również następujące zapisy archiwalne dotyczące G. G.: • zapis na karcie [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...] z treści którego wynika, że G. G. s. Z., ur. [...] maja 1960 r. w [...] był rejestrowany jako TW "[...]" do Nr [...] przez Wydz. [...] . Z treści zapisu wynika również, że w dniu [...] października 1982 r. ww. został wyeliminowany z powodu niechęci do współpracy. Z zapisu z dnia [...] marca 1989 r. wynika, że materiały archiwalne z Wydz. "[...]" [...] nr [...] zostały komisyjnie zniszczone. Mikrofilm nr [...] należy zniszczyć w roku 1999 r., • zapis do numeru [...] z dziennika rejestracyjnego [...] (sygn. akt [...] ) wskazujący, że TW "[...]" został zarejestrowany w dniu [...] lutego 1982 r. W dniu [...] maja 1983 r. sprawę przekazano do archiwum do nr [...] , • zapis do numeru [...] z dziennika archiwalnego [...] (sygn. akt [...] ) z treści którego wynika, że w dniu [...] maja 1983 r. sprawę G. G. s. Z. - TW ps. "[...]" Wydz. [...] przekazał do archiwum. Wśród dokumentów przekazanych do archiwum znajdowała się jedna teczka personalna i jedna teczka pracy dot. ww. Z treści ww. zapisu wynika ponadto, że materiały zniszczono [...] października 1988 r. ([...]) – karty 43 i nast. akt administracyjnych sprawy. Słusznie Prezes IPN ocenił, że odnalezione w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej treści opisanego wyżej rezultatu pozyskania skarżącego oraz wskazanych zapisów archiwalnych spełniają kryteria dokumentów, wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy, tj. zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Skarżący neguje swój dobrowolny udział w powstaniu dokumentów, podjęcie współpracy w zakresie przekazywania informacji służbom bezpieczeństwa. Zarzuty skarżącego, w kontekście braku dokumentów nie są zasadne, z uwagi na ograniczony zakres kognicji organu, a co za tym idzie Sądu kontrolującego zaskarżoną decyzję. Sąd administracyjny nie może zastępować sądu lustracyjnego, poruszając się wyłącznie w obszarze przewidzianym przez ustawodawcę. Sąd, odnosząc się do argumentacji przedstawionej przez skarżącego podkreśla, że przesłanki pozytywne, których spełnienie jest konieczne, by mogła zostać wydana pozytywna decyzja, potwierdzająca status osoby represjonowanej z powodów politycznych, określone zostały w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Jednak wobec uznania, że zachodzi sytuacja opisana w art. 4 pkt 2 ustawy, brak jest podstaw do oceny zachowania się skarżącego wobec Państwa, w kontekście przesłanek pozytywnych, zawartych w szczególności w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Wskazane przepisy należy odczytywać łączenie, tj. obowiązkowe jest uwzględnienie obligatoryjnych przesłanek negatywnych do nadania statusu. Ziszczenie się sytuacji, o której mowa w art. 4 pkt 2 ustawy, jest bowiem bezwzględną przeszkodą do wydania decyzji potwierdzającej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Bezsprzeczne stwierdzenie, a następnie pominięcie tej przeszkody i wydanie decyzji wyłącznie na podstawie przedstawionych przez skarżącego materiałów czy oświadczeń nie jest możliwe. W związku z powyższym należy wskazać, że skarżący nie dostarczył wystarczających materiałów do zanegowania twierdzenia organu o ziszczeniu się podstawy do wydania decyzji odmownej w sprawie potwierdzenia żądanego statusu. Dlatego Sąd, uznając że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), oddalił skargę.