IV SA/Wa 1488/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w S. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 18 lipca 2013 r. oraz złożonych do akt sprawy dokumentów źródłowych wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Celem Stowarzyszenia jest szeroko pojęta działalność na rzecz ludności i środowiska rozumianego jako wszelkie elementy przyrodnicze i środowiskowe (§ 4 regulaminu Stowarzyszenia nr [...]). Działalność Stowarzyszenia obejmuje m.in. kierowanie uwag, opinii, odwołań i skarg do władz samorządowych i administracyjnych oraz sadów, w zakresie naruszeń prawa o ochronione środowiska i zdrowia (§ 5 pkt 3 regulaminu Stowarzyszenia nr [...]). Aktualnie Stowarzyszenie liczy ośmiu członków, w tym pięciu emerytów, jednego rencistę i dwie osoby czynne zawodowo. Działalność stowarzyszenia ma charakter społeczny. Oparta jest o pracę społeczną członków i składki, których minimalną wysokość określono na kwotę 20 zł rocznie. Walne Zebranie Stowarzyszenia, które mocą § 18 regulaminu Stowarzyszania nr [...] umocowane jest do ustalenia wysokości i terminu ustalania składki członkowskiej, nie może podwyższyć składki ze względu na niskie dochody osób należących do Stowarzyszenia (uzasadnienie wniosku oraz § 1, § 2 i § 5 regulaminu ewidencji finansowej Stowarzyszenia nr [...]). Wedle dołączonego do przedmiotowego wniosku rejestru wpływów i wydatków za okres od 1 stycznia do 18 lipca 2013 r. składki członkowskie uiściło osiem osób, w tym: jedna osoba 10 zł, cztery osoby po 20 zł, dwie osoby po 30 zł i jedna osoba 40 zł (25 zł + 15 zł). Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Jak wskazano powyżej, zgodnie z § 5 punktem 3 regulaminu Stowarzyszenia [...] jedną z form realizacji jego szeroko zakreślonych celów jest wnoszenie skarg do sądów. Chcąc realizować działalność regulaminową musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Źródło finansowania w postaci składek członkowskich przewidzieli założyciele skarżącego Stowarzyszenia w § 18 regulaminu nr [...]. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regualaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez określenie wysokości składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, bądź zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego i adekwatnego do zakresu działalności źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby więc dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (np. ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia [...] w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje tymczasem, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów szeroko wyznaczonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Z urzędu wiadome jest, że skarżący uczestniczy w postępowania sądowoadministracyjnych przynajmniej od sześciu i pół roku. Tymczasem minimalna wysokość składki członkowskiej ustalona w maju 2010 r. nie ulega zmianie od ponad trzech lata, zaś ilość członków w porównaniu z początkiem 2010 roku uległa nawet zmniejszeniu - z dziesięciu do ośmiu (protokół nr [...] Walnego Zebrania Stowarzyszenia odbytego [...] stycznia 2010 r. i uzasadnienie przedmiotowego wniosku). "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi natomiast ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Skarżący nie wykorzystuje wszelkich, dopuszczonych prawem możliwości, w celu pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów swojej działalności, a brak jest jakichkolwiek podstaw, by podczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, traktować stowarzyszenie w uprzywilejowany sposób w stosunku do innych jednostek organizacyjnych, czy też osób prawnych, którym prawo to może być przyznane w oparciu o art. 246 § 2 ppsa. Mając powyższe na względnie, wniosek Stowarzyszenia [...] o zwolnienie od wpisu od skargi uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.