IV SA/Wa 1493/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżącego Prezydenta Miasta [...] kwotę 3892 (trzy tysiące osiemset dziewięćdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju (dalej: "Minister") z [...] marca 2018 r., znak: [...] (dalej: "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą Minister, po rozpoznaniu odwołania Prezydenta Miasta R. (dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2017 r. (znak: [...]) ustalającą odszkodowanie za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0475 ha i nr [...] o pow. 0,2080 ha, położonej w R., obrębie G.. II. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. II.1. Nieruchomość położona w R., obrębie G., oznaczona jako działki nr [...] o pow. 0,0475 ha i nr [...] o pow. 0,2080 ha, decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., znak: [...], o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, została przeznaczona pod budowę regionalnej drogi R. - P. - Etap II - km 0+425,00 - km 4+020,00. Decyzji tej został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Z dniem [...] sierpnia 2016 r., przedmiotowa nieruchomość, przeszła na własność Województwa [...]. II.2. Decyzją z dnia [...] września 2017 r., znak: [...], Wojewoda [...] orzekł w pkt. 1 o ustaleniu odszkodowania w wysokości 324.933,0 zł, na rzecz A. K. za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0475 ha i nr [...] o pow. 0,2080 ha, położonej w R., obrębie G. oraz w pkt. 2 o powiększeniu odszkodowania ustalonego w pkt. 1 decyzji o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, zgodnie z art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, tj. o kwotę 16.246,65 zł, a także w pkt. 3 o zobowiązaniu Prezydenta Miasta R. do wypłaty ustalonego odszkodowania. II.3. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2017 r. złożył Prezydent Miasta R., zarzucając nieprawidłowości przy sporządzeniu operatu szacunkowego. II.4. Wydając zaskarżoną decyzję Minister uznał, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2017 r. nie narusza prawa. W szczególności Minister wyjaśnił, dlaczego operat sporządzony na zlecenie organu może być podstawą do ustalenia odszkodowania. III.1. W skardze na decyzję Ministra z [...] marca 2018 r. Prezydent Miasta R. zarzucił wydanie decyzji przez Ministra w warunkach nieważności (156 § 1 pkt 2 k.p.a.) z uwagi na śmierć w dniu [...] listopada 2017 r. A. K. poprzez wydanie decyzji mimo śmierci strony - A. K. (do skargi przedłożono odpis skrócony aktu zgonu). Ponadto w skardze sformułowano zarzuty dotyczące oceny operatu szacunkowego będącego podstawą ustalenia odszkodowania na rzecz A. K.. III.2. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej uwzględnienie, że na dzień wydania decyzji odszkodowawczej tj. dzień [...] marca 2018 r., Minister Inwestycji i Rozwoju nie dysponował wiedzą o śmierci strony - A. K., wobec czego decyzja ta została wydana na osobę zmarłą. W związku z powzięciem tej informacji, Minister zawiadomieniem z dnia [...] maja 2018 r. wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, a postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. wstrzymał jej wykonanie. Natomiast postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. zawiesił przedmiotowe postępowanie z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Sąd Rejonowy w R. tj. ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłym A. K.. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: IV.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja Ministra została wydana w warunkach nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 oraz art. 30 § 1 k.p.a.). Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że A. K. zmarł [...] listopada 2017 r. w R.. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2017 r., którą to decyzją przyznano A. K. odszkodowanie. Decyzja Ministra miała zatem charakter decyzji orzekającej co do istoty, współkształtowała sytuację prawnomaterialną A. K.. W utrwalonym orzecznictwie NSA przyjmuje się, że rażąco narusza prawo określenie praw lub obowiązków osoby, która nie żyje w chwili wydawania aktu administracyjnego (zamiast wielu zob. np. wyrok NSA z 19 października 2018 r., I OSK 2781/16, CBOSA i cyt. tam orzecznictwo). Wymaga przy tym podkreślenia, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wyłączające stwierdzenie nieważności decyzji, pomimo tego, że jedna ze stron postępowania nie żyła w chwili wydania tej decyzji. W szczególności w odniesieniu do A. K. chodzi o śmierć strony będącej tzw. właściwym adresatem decyzji, a nie tylko uczestnikiem postępowania (w tym drugim przypadku śmierć strony może co najwyżej uzasadniać wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., por. np. wyrok NSA z 20 grudnia 2011 r., II OSK 1934/10, CBOSA). Zaskarżona decyzja nie miała również charakteru tzw. decyzji rzeczowej, czyli decyzji kształtującej sytuację prawną rzeczy (por. np. wyrok NSA z 11 kwietnia 2013 r., II OSK 2275/11, CBOSA oraz wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1853/17, CBOSA). W szczególności zaskarżona decyzja nie orzekała o wywłaszczeniu, a wyłącznie o przyznaniu odszkodowania na rzecz określonej z imienia i nazwiska osoby (co do możliwości wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe zob. art. 113 ust. 7 u.g.n.). Reasumując, w realiach niniejszej sprawy zachodzi przypadek rażącego naruszenia prawa, czego Minister zresztą nie kwestionuje. Należy równocześnie podkreślić, że brak wiedzy Ministra co do śmierci A. K. nie ma wpływu na ocenę, czy zaskarżona decyzja wydana została w warunkach nieważności. IV.2. Stwierdzenie nieważności decyzji Ministra z uwagi na jej wydanie wobec osoby nieżyjącej czyni niedopuszczalnym odnoszenie przez Sąd do zarzutów skargi dotyczących oceny operatu szacunkowego. Formułowanie niniejszym jakichkolwiek ocen prawnych w tej kwestii, w aspekcie art. 153 i 170 p.p.s.a., pozbawiłoby bowiem spadkobierców A. K. prawa do sądu oraz prawa do udziału w postępowaniu przed organem II instancji. Rozpoznając sprawę ponownie Minister podejmie działania zmierzające do wezwania spadkobierców zmarłej strony, a jeżeli to nie będzie możliwe, zawiesi postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. (z akt sprawy wynika, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po A. K. toczy się przed Sądem Rejonowym w R. (sygn. akt [...]). Brak ustalenia tych spadkobierców nie stoi jednak na przeszkodzie wyrokowaniu przez Sąd w niniejszej sprawie, albowiem śmierć strony nastąpiła przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, a wyrok Sądu ogranicza się do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu obarczonego wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). IV.3. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z art. 206 p.p.s.a. Na koszty te składają się wpis od skargi (3412 zł) oraz wynagrodzenie radcy prawnego (480 zł). Sąd zastosował w niniejszej sprawie art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Za zastosowaniem w niniejszej sprawie zasady miarkowania kosztów postępowania sądowego przemawia okoliczność, że istota sporu kształtowała się nie wokół zagadnienia prawidłowości wyceny nieruchomości, a wokół kwestii proceduralnej związanej z konsekwencjami wydania decyzji w warunkach nieważności. Przy czym zajście w niniejszej sprawie przesłanek nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. było niewątpliwe w świetle utrwalonego orzecznictwa NSA, nie było zresztą kwestionowane przez Ministra w odpowiedzi na skargę. W takim przypadku nieadekwatne z punktu widzenia rzeczywistego powodu uwzględniania skargi byłoby przyznawanie skarżącemu kosztów zastępstwa procesowego według wartości przedmiotu sporu określonej dla sprawy dotyczącej należności pieniężnej (które wyniosłyby 10 800 zł - § 2 pkt 7 w zw. 14 pkt 1 lit.a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Adekwatną kwotą kosztów zastępstwa jest w takim przypadku podstawowa stawka należna stronie reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, tj. 480 zł. IV.4. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.