IV SA/Wa 1527/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2013 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie potwierdzenia osadzenia w więzieniu za działalność polityczną oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości po rozpatrzeniu odwołania Z. T. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...], umarzającej postępowanie w sprawie potwierdzenia okresów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia 22 września 2011 r. skierowanym do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Z. T. wniósł o potwierdzenie, na podstawie art. 117 ust 3 i art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, że okres pozbawienia wolności od [...] października 1986 r. do [...] lipca 1989 r. na mocy wyroku Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. z dnia [...] marca 1987 r. (sygn. [...]) był okresem osadzenia za działalność polityczną w rozumieniu tej ustawy. Zdaniem wnioskodawcy ponieważ ww. wyrok Sądu został uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego, jako taki prawnie nie istnieje. W tej sytuacji organem uprawnionym do potwierdzenia osadzenia w ww. okresie za działalność polityczną powinien być Prezes instytutu Pamięci Narodowej. Do powyższego wniosku wnioskodawca nie załączył żadnych dowodów, które świadczyłyby o tym, że okres osadzenia w areszcie i zakładzie karnym był skutkiem prowadzenia działalności politycznej. Pismem z dnia 7 stycznia 2013 r., Prezes Instytutu Pamięci Narodowej przekazał powyższy wniosek wg. właściwości Prezesowi Sądu Okręgowego w K. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. (sygn. [...]) Prezes Sądu Okręgowego w K., działając na podstawie art. 104 § 1 i art. 105 §1 k.p.a. po rozpoznaniu ww. wniosku Z. T. umorzył postępowanie. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że wnioskodawca nie podał we wniosku, że w dniu [...] sierpnia 1999 r. Wniósł już o wydanie - zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 8 i art. 117 ust 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - potwierdzenia, że był on osadzony w więzieniu w okresie od [...] października 1986 r. do [...] lipca 1989 r. za działalność polityczną. Decyzją z 1 dnia [...] grudnia 1999 r. (sygn. [...]) Prezes Sądu Okręgowego w K. odmówił wydania wnioskodawcy potwierdzenia - zgodnie z powołanymi przepisami - pobytu w więzieniu na mocy skazania za działalność polityczną. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że Z. T. nie wykazał, ażeby prowadził jakąkolwiek działalność polityczną, a skazanie było represją za tę działalność. Wnioskodawca był skazany na podstawie art. 130 § 3 k.k. ww. wyrokiem Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. za to, że w dniu [...] września 1986 r. w K. działając w celu wyrządzenia szkody Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej zgłosił wobec pracowników Konsulatu Generalnego [...] w K. gotowość przekazania informacji uzyskanych w związku ze swoją pracą w Służbie Bezpieczeństwa. Powyższy wyrok został następnie zmieniony wyrokami Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 1988 r. (sygn. [...]) oraz dnia [...] sierpnia 1997 r. (sygn. [...]). Prezes Sądu Okręgowego w K. podniósł, że od powyższej decyzji wnioskodawca wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, który decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. (sygn. [...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i podzielił w całości stanowisko zajęte przez organ I instancji, stwierdzając, że niezbędną przesłanką uwzględnienia wniosku, którego przedmiotem jest potwierdzenie pobytu w zakładzie karnym za działalność polityczną, jest istnienie związku pomiędzy uwięzieniem a tą działalnością, tymczasem wnioskodawca takiego związku nie wykazał. Powyższą decyzję z dnia [...] grudnia 1999 r. wnioskodawca zaskarżył do sądu administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 marca 2001 r. (sygn. V SA 1773/00) oddalił skargę Z. T. W uzasadnieniu podniósł, że organy administracyjne I i II instancji prawidłowo orzekły o braku dowodów potwierdzających związek pomiędzy osadzeniem wnioskodawcy w zakładzie karnym a prowadzeniem przez niego działalności politycznej. Po przywołaniu powyższego toku postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem Z. T. z dnia 20 sierpnia 1999 r. Prezes Sądu Okręgowego uzasadniając wydaną decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. podniósł, że w sprawie występuje stan rzeczy osądzonej z uwagi na tożsamość obydwu spraw, powołując się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 29 czerwca 2000 r. (sygn. FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, poz. 7) oraz wyrok NSA z dnia 11 października 2011 r. (LEX 1149265), z których wynika, że tożsamość spraw zachodzi wówczas, gdy występują te same podmioty oraz gdy dotyczy ona tego samego przedmiotu, a także tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Od przedmiotowej decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w K. z [...] lutego 2013 r. wnioskodawca wniósł odwołanie wnosząc o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ocenie Z. T. w przedmiotowych sprawach (zainicjowanych wnioskiem z dnia 20 sierpnia 1999 r. oraz wnioskiem skierowanym do Prezesa IPN z dnia 22 września 2012 r.) nie zachodzi tożsamość, albowiem nastąpiła zmiana stanu faktycznego. Odwołujący się podniósł, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej potwierdził, że pozbawienie wolności odwołującego się w okresie od [...] października 1986 r. do [...] lipca 1989 r. było represjonowaniem za działalność polityczną. W odwołaniu podniesiono ponadto zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 10 i 81 k.p.a., albowiem odwołujący się nie miał możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, a nie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 10§ 2 k.p.a. Do odwołania dołączono kilkadziesiąt dokumentów, w tym kopię pisma Prezesa IPN z dnia 4 stycznia 2013 r., kopie dokumentów z lata 80. dotyczących działań operacyjnych Służby Bezpieczeństwa oraz innych dokumentów przekazywanych do władz państwowych w związku z wykryciem usiłowania podjęcia przez odwołującego się we wrześniu 1986 r. współpracy z przedstawicielami wywiadu USA. Rozpoznając ponownie sprawię organ odwoławczy wskazał, że podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonej decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w K., że przedmiotowa sprawa jest tożsama ze sprawą zainicjowaną ww. wnioskiem odwołującego się, złożonym w dniu 20 sierpnia 1999 r., w wyniku którego zapadła prawomocna decyzja administracyjna odmawiająca wydania potwierdzenia, że osadzenie w zakładzie karnym w okresie od [...] października 1986 r. do [...] lipca 1989 r. miało związek z działalnością polityczną odwołującego się. Tożsamość przedmiotowych spraw wyraża się w tożsamości podmiotowej oraz przedmiotowej. W tej sytuacji zachodzi stan rzeczy osądzonej, który powinien prowadzić do odmowy wszczęcia ponownego postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 61 a k.p.a. Wprawdzie organ I instancji nie zastosował tego przepisu (obowiązującego od dnia 11 kwietnia 2011 r.), ale w wyniku wszczęcia postępowania na wniosek uznał, że z powodu stanu rzeczy osądzonej postępowanie to prowadzone być nie może, w związku z czym umorzył je. Tak wydaną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w K. należy ocenić jako prawidłową. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. T., domagając się unieważnienia lub uchylenia decyzji organów obu instancji. W skardze skarżący podnosi zarzut rażącego naruszenia prawa przez poprzez przyjęcie przez organy I i II instancji, że w kodeksie postępowania administracyjnego brak jest pojęcia rzeczy osądzonej. Skarżący podniósł także, że brak jest podstaw do stosowania w przedmiotowej sprawie art. 61 a k.p.a., albowiem przepis ten dotyczy przypadku, gdy osoba występująca o wszczęcie postępowania administracyjnego nie jest stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Ponadto w ocenie Skarżącego sprawa rozstrzygnięta decyzją Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] grudnia 1999 r. wydana była w innym stanie faktycznym w porównaniu ze stanem będącym podstawą wydania decyzji przez Prezesa Sądu Okręgowego w K. w dniu [...] lutego 2013 r. do odwołania dołączył on bowiem nowe dokumenty, jak również skarżący wskazuje, że akta z aresztu śledczego zawierające dodatkowe materiału zostały mu udostępnione dopiero w marcu 2011 r. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości odniósł się do podniesionych w niej zarzutów i wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Sprawiedliwości utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. Prezesa Sądu Okręgowego w K., orzekającą o umorzeniu na podstawie art. 104 § 1 i art. 105 §1 k.p.a. postępowania wszczętego na wniosek Z. T. w którym domagał się on potwierdzenia, na podstawie art. 117 ust. 3 i art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, że okres pozbawienia wolności od [...] października 1986 r. do [...] lipca 1989 r. na mocy wyroku Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. z dnia [...] marca 1987 r. (sygn. [...]) był okresem osadzenia za działalność polityczną w rozumieniu tej ustawy. Zdaniem wnioskodawcy ponieważ ww. wyrok Sądu został uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego, jako taki prawnie nie istnieje. W tej sytuacji organem uprawnionym do potwierdzenia osadzenia w ww. okresie za działalność polityczną powinien być Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. W ocenie organów przedmiotowa sprawa jest tożsama ze sprawą zainicjowaną wnioskiem skarżącego złożonym w dniu 20 sierpnia 1999 r., w wyniku którego zapadła prawomocna decyzja administracyjna odmawiająca wydania potwierdzenia, że osadzenie w zakładzie karnym w okresie od [...] października 1986 r. do [...] lipca 1989 r. miało związek z jego działalnością polityczną. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, iż wbrew zarzutom podniesionym przez skarżącego zasadnie orzekające w sprawie organy przyjęły, iż aktualnie rozpoznawana i rozstrzygana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sprawa jest tożsama ze sprawą poprzednio już rozstrzygniętą w sposób ostateczny decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r. Prezesa Sądu Okręgowego w K. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że Z. T. nie wykazał, ażeby prowadził jakąkolwiek działalność polityczną, a skazanie było represją za tę działalność. Wnioskodawca był skazany na podstawie wyroku Sądu [...] Okręgu Wojskowego w W. za to, że w dniu [...] września 1986 r. w K. działając w celu wyrządzenia szkody Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej zgłosił wobec pracowników Konsulatu Generalnego [...] w K. gotowość przekazania informacji uzyskanych w związku ze swoją pracą w Służbie Bezpieczeństwa. Powyższy wyrok został następnie zmieniony wyrokami Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 1988 r. (sygn. [...]) oraz dnia [...] sierpnia 1997 r. (sygn. [...]). Ponieść należy, iż powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości, z dnia [...] czerwca 2000 r. (sygn. [...]). Zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 marca 2001 r. (sygn. V SA 1773/00) oddalił skargę Z. T. na w/w decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że organy administracyjne I i li instancji prawidłowo orzekły o braku dowodów potwierdzających związek pomiędzy osadzeniem wnioskodawcy w zakładzie karnym a prowadzeniem przez niego działalności politycznej. Wnosząc ponownie wniosek skarżący wbrew temu co stara się wywieść obecnie w skardze domagał się jedynie rozpoznania sprawy przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, wywodząc, iż wobec uchylenia wyroku Sądu [...] Okręgowego Wojskowego w W. wyrok ten prawnie nie istnieje, a więc zgodnie z art. 117 ust. 3 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest on organem właściwym do potwierdzenia okresów osadzenia za działalność polityczną bez wyroków. We wniosku tym nie domagał się on wznowienia, zmiany, uchylenia czy też L/ stwierdzenia nieważności wcześniej wydanej decyzji z uwagi np. na ujawnienie jakiś nowych dowodów, okoliczności, które uzasadniały by postawę do wszczęcia postępowań nadzwyczajnych. Wniosek skarżącego zgodnie z właściwością został przekazany na podstawie art. 65 § 1 k.p.a w zw. z art. 117 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do Sądu Okręgowego w K., bowiem Prezes Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalił, że skarżący od dnia [...] października 1986r. do [...] lipca 1989r. był pozbawiony wolności w związku z prowadzonym postępowaniem karnym w sprawie podjęcia we wrześniu 1986r. działalności na rzecz wrogiego wywiadu [...] z wykorzystaniem informacji uzyskanych w związku z pracą w resorcie spraw wewnętrznych. W dniu [...] marca 1987r. Sąd [...] Okręgu Wojskowego skazał go zaś na podstawie art. 124 § 2 k.k na karę 5 lat pozbawienia wolności, co potwierdza, że osadzenie w areszcie miało miejsce na mocy wyroku sądowego. W takiej zaś sytuacji organem właściwym do rozpoznania wniosku skarżącego jest Sąd Okręgowy w K. Sąd ten rozpoznając zaś sprawę, ustalił, że wniosek skarżącego jest tożsamy ze sprawą zainicjowaną jego wnioskiem złożonym w dniu 20 sierpnia 1999 r., w wyniku którego zapadła już prawomocna decyzja administracyjna odmawiająca wydania potwierdzenia, że osadzenie w zakładzie karnym w okresie od [...] października 1986 r. do [...] lipca 1989 r. miało związek z jego działalnością polityczną i zasadnie w ocenie Sądu umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Rozpoznając sprawę należy wskazać, iż instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania (A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne, 1996, s. 160), zastojem trwałym i ostatecznym postępowania (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 459), co różni tę instytucję od zawieszenia postępowania, w której przeszkoda w prawidłowym prowadzeniu postępowania ma charakter przeszkody przemijającej i usuwalnej (zob. komentarz do art. 97). Przepis art. 105 kładzie jednak akcent nie na przeszkodę w prowadzeniu postępowania, lecz na bezprzedmiotowość, czyli brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Poglądy na istotę umorzenia postępowania administracyjnego są zatem uwarunkowane przez stanowisko odnośnie do samego przedmiotu postępowania administracyjnego. W piśmiennictwie na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 (zob. komentarz do art. 1). Prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym przypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem. Mając zaś na uwadze, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje reguła res iudicata, która stoi na straży zasady trwałości decyzji ostatecznych wynikającej z art. 16§1 k.p.a, uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie lub w ustawach szczególnych. Oznacza to również, że ta sama sprawa nie może być rozpatrywana kilka razy (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2011 r., I OSK 1895/10). Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zachodzi zatem także wówczas, kiedy w obrocie prawnym znajduje się wydana wcześniej ostateczna decyzja rozstrzygająca sprawę. Dopiero bowiem wyeliminowanie takiego wcześniejszego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego w odpowiednim trybie prawnym pozwoliłoby na ponowne przeprowadzenie postępowania i wydanie decyzji co do istoty. W przeciwnym wypadku doszłoby do ponownego rozstrzygania w tej samej sprawie administracyjnej, a to stanowiłoby niedopuszczalne w sensie prawnym działanie organów administracji. Ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygniecie sprawy już zakończonej w sposób ostateczny skutkowałoby zatem naruszeniem zasady trwałości decyzji administracyjnych (wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a.), w dalszej zaś konieczności obligatoryjnym stwierdzeniem nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. takiej ponownie wydanej decyzji. W sytuacji zatem gdy, tak jak w rozpoznawanej sprawie do organu wpływa wniosek strony tożsamy z wnioskiem już wcześniej rozpoznanym ostateczną decyzją, obowiązkiem organu jest co do zasady odmówić wszczęcia postępowania, a w sytuacji gdy postępowanie zostało już zainicjowane umorzyć je. Wydanie zatem decyzji w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a zamiast postanowienia na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a w ocenie Sądu nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji. Decyzja ta nie dotyka bowiem istoty sprawy, ale kończy postępowanie formalnie (organ odmówił merytorycznego rozpoznania sprawy). Reasumując, wbrew zarzutom skarżącego, Sąd uznał, że zasadnie orzekające w sprawie organy przyjęły, że sprawa administracyjna zainicjowana wnioskiem skarżącego z dnia 22 września 2011 r. skierowanym do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej jest podmiotowo i przedmiotowo tożsama, ze sprawą zainicjowaną wnioskiem z dnia 20 sierpnia 1999 r. skierowanym do Prezesa Sądu Okręgowego w K. Jak wskazano bowiem na wstępie w obu sprawach mamy do czynienie z tożsamością żądania skarżącego, który obecnie ponownie wnosił o wydanie decyzji administracyjnej potwierdzającej jego osadzenie w więzieniu w okresie od [...] października 1986 r. do [...] lipca 1989 r. za działalność polityczną, na podstawie art. 6 ust 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.