IV SA/Wa 1528/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie z rejestru PESEL danych adresowych uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2016 r. nr [...]. Postanowieniem z [...] maja 2016 r. Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 144 ustawy. z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. - Dz. U. z 2016 r., poz. 23 zwanym dalej k.p.a) utrzymał w mocy postanowienie własne z [...] marca 2016 r., nr [...], którym zwrócono wniosek Pana J. J. o udostępnienie z rejestru PESEL danych adresowych Pana H. K.. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek w sprawie Pan J. J. złożył [...] czerwca 2015 r. Wskazał w nim na potrzebę uzyskania wnioskowanych danych z uwagi na wezwanie Sądu [...] w [...] I Wydział C., sygn. akt [...], z [...] czerwca 2015 r. Jednocześnie Wnioskodawca wystąpił o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty za udostępnienie danych ze względu na trudną sytuację majątkową. Prowadząc postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie, organ w pismach z [...] października 2015 r., [...] listopada 2015 r., [...] stycznia 2016 r. oraz [...] lutego 2016 r. zobowiązał Stronę do nadesłania dokumentów potwierdzających niemożność poniesienia opłaty za udostępnienie danych z rejestru PESEL. W ocenie organu Strona nie przedstawiła dokumentów, które potwierdziłyby spełnienie, określonej w art. 267 Kodeksu postępowania administracyjnego, przesłanki niewątpliwej niemożności poniesienia opłaty. Efektem powyższego było wydanie postanowienia z dnia [...] marca 2016 r., w którym Minister odmówił zwolnienia Pana J. J. z opłaty za udostępnienie danych z rejestru PESEL. Jednocześnie, pismem z dnia [...] marca 2016 r. Wnioskodawca został wezwany do nadesłania dowodu dokonania przedmiotowej opłaty w kwocie 31 zł. Pomimo upływu terminu wskazanego w wezwaniu. Strona skorzystała ze środka zaskarżenia i w ustawowym terminie, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne Minister wskazał, że Pan J. J.. - w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie wykazał w sposób jednoznaczny, że w Jego przypadku wystąpiła przesłanka niewątpliwej niemożności poniesienia opłaty za udostępnienie danych z rejestru PESEL, w wysokości 31 zł. Podane przez Stronę okoliczności, tj. trudna sytuacja majątkowa oraz zwolnienie z kosztów w postępowaniu sądowym, na potrzeby którego Wnioskodawca wystąpił o dane osoby poszukiwanej, nie zostały bowiem poparte żadnymi, weryfikowalnym dokumentami. Strona w toku postępowania przedłożyła wprawdzie informację o braku odpłatnego zatrudnienia, jednakże pomimo wezwań organu nie uzupełniła dokumentacji o kluczowy w niniejszej sprawie dokument tj. zaświadczenie wydane przez jednostką p. informujące o braku środków finansowych do dyspozycji, ani też o postanowienie Sądu o zwolnieniu Wnioskodawcy z kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zwolnienie z opłaty dotyczy sytuacji wyjątkowej, związanej ze szczególnie trudną sytuacją materialną Strony. Wobec powyższego, organ nie mógł oprzeć się wyłącznie na oświadczeniu Wnioskodawcy, lecz obowiązany był żądać dowodów na jej jednoznaczne potwierdzenie. W opisywanej sprawie, pomimo kierowanych przez organ wezwań do nadesłania dokumentów potwierdzających, że Strona pozostaje w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej i w związku z tym nie ma możliwości poniesienia opłaty za udostępnienie danych, Strona nie przedstawiła wszystkich, żądanych przez organ dokumentów potwierdzających podnoszone przez Wnioskodawcę okoliczności, co do istnienia obiektywnych trudności uniemożliwiających uiszczenie stosownej opłaty, co w konsekwencji stanowi wystarczającą legitymację do zwolnienia Wnioskodawcy z obowiązku uiszczenia stosownej opłaty. Organ uznał więc, że w przedmiotowej sprawie, określona w art. 267 k.p.a. przesłanka niewątpliwej niemożności poniesienia opłaty nie została wykazana w sposób należyty. Skargę na powyższe postanowienie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pan J. J. domagając się jego uchylenia. Skarżący wskazał, że wykazał brak możliwości opłacenia opłaty. Do wniosku dołączy bowiem stosowne dokumenty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrolując zaskarżone w sprawie postanowienie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stanowiący podstawę prawną kontrolowanego postanowienia przepis art. 267 k.p.a. przewiduje, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że zwolnienie z opłat ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, lecz daje organowi większą swobodę co do treści rozstrzygnięcia, przy czym organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym stanowić zatem może prawidłowa analiza stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1950/10, Lex Omega nr 1070817). W orzecznictwie podkreśla się, że "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a." (wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98, Lex omega nr 47243). Podkreśla się również, że "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych" (wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01, Lex Omega nr 149543). Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ winien również prawidłowo zrealizować zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Zatem obowiązkiem organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę. Akty uznaniowe podlegają zatem kontroli sądów administracyjnych polegającej na ocenie, czy zostały one podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów i czy nie jest dowolna. Akt uznaniowy może być przez sąd uchylony zwłaszcza w przypadku stwierdzenia, iż organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Odnosząc powyższe uwagi do kontrolowanego w tej sprawie postępowania, Sąd stwierdził, że doszło w niej do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy, Minister dążąc do właściwego rozpoznawania sprawy wezwał skarżącego do przedłożenia: informacji o braku odpłatnego zatrudnienia oraz zaświadczenia wydanego przez jednostką p. informującą o braku środków finansowych do dyspozycji Strona w toku postępowania przedłożyła informację o braku odpłatnego zatrudnienia. Jednakże jak wskazuje Minister pomimo kilkakrotnych wezwań organu nie uzupełniła dokumentacji o kluczowy zdaniem organu dokument tj. zaświadczenie wydane przez jednostką p. informujące o braku środków finansowych do dyspozycji. To stanowisko organu w ocenie Sądu nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jak wynika z akt sprawy do wniosku skarżący dołączył stosowne zaświadczenie z A. S. w [...] z dnia [...] czerwca 2015r. (verte k. 50 (góra) lub 45 (dół). W ocenie Sądu z uwagi na to, że Skarżący od [...] lutego 2000 odbywa [...], co oznacza, że w dacie wystąpienia z wnioskiem o udostępnienie mu z rejestru PESEL żądanych danych adresowych, od prawie [...] lat przebywał w [...], trudno przyjąć, aby uległa drastycznej zmianie aktualność tego zaświadczenia tylko dlatego, że zmienił on miejsce o. na [...] w [...]. Skarżący wykazał bowiem, że w [...] tym nie był zatrudniony odpłatnie. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Minister przy ocenie sytuacji majątkowej Skarżącego nie wziął pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności, a tym samym naruszył art. 7 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Powyższe uzasadniało konieczność uchylenia obu zaskarżonych postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 P.p.s.a