IV SA/Wa 1529/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 30 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. i Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. K. i Z. K. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: 1) ustanowić dla skarżących radcę prawnego z urzędu, 2) odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 5 sierpnia 2013 r. skarżący H. i Z. K. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wniosek złożyli w sprawie wszczętej z ich skargi na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 4 kwietnia 2013 r. Skarżący w treści wniosku o prawo pomocy podali, że wraz ze studiującą córką tworzą trzyosobowe gospodarstwo domowe. Posiadają dom oraz nieruchomość rolną (1,39 ha przeliczeniowe). Skarżący pobierają emerytury w łącznej wysokości 3217,48 zł. W piśmie z dnia 2 września 2013 r. strony oświadczyły, że nie pobierają dopłat unijnych do gruntów rolnych. Wyjaśniły, że na opłacenie kosztów zużycia energii elektrycznej przeznaczają 181,80 zł., gazu – 193 zł., wody – 160,51 zł., a opłata za wywóz śmieci wynosi 42 zł. miesięcznie. Ponadto na zakup opału na zimę muszą przeznaczyć ok. 4000 zł. Skarżący przedłożyli do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego będącego w posiadaniu H. K. Na rachunek ten wpływają emerytury obojga małżonków (w lipcu 2013 r. była to kwota 3342,34 zł.) Stwierdzono, co następuje : Wniosek złożony przez H. i Z. K. zasługuje na częściowe uwzględnienie. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona wnioskująca o prawo pomocy powinna zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania jej tego prawa. W tym celu musi ona wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 tej ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na występującym z wnioskiem spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przenosząc te ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący domagają się zwolnienia od całości kosztów sądowych, czyli opłat i wydatków, a także ustanowienia radcy prawnego z urzędu, a więc przyznania prawa pomocy w całości. Zauważyć również trzeba, że w aktualnej sytuacji procesowej, w jakiej znajdują się osoby wnioskujące o prawo pomocy, koszty sądowe obejmują wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nie posiadają zasobów majątkowych dających szanse na ustanowienie z własnych zasobów fachowego pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, że wydatki o charakterze koniecznym gospodarstwa pochłaniają znaczną część osiąganych dochodów. Wysokość otrzymywanych emerytur, czyli kwota 3217, 48 netto, może wystarczyć rodzinie tylko do zapłaty za podstawową żywność oraz opłaty za dostarczone media. W tej sytuacji pokrycie kosztów musiałoby się wiązać z ograniczeniem lub rezygnacją z zakupu dóbr i usług o znaczeniu podstawowym dla rodziny skarżącego. Wysokie koszty życia wynikają dla rodziny ze zbliżającej się pory roku, która generuje wysokie wydatki na zakup opału. Z tych powodów należy przyjąć, że strony wnioskujące nie posiadają znacznej zdolności zaoszczędzenia środków pieniężnych, a pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru mogłoby spowodować uszczerbek na utrzymaniu koniecznym rodziny. Ponieważ o kontynuowaniu postępowania sądowego nie mogą decydować wyłącznie posiadane przez wnioskodawców zasoby dochodowe i majątkowe, skarżących należy zwolnić od ciężarów finansowych ustanowienia fachowego pełnomocnika. Jednocześnie wnioskodawcy nie wykazali, że nie posiadają żadnego majątku, z którego można byłoby pokryć koszty sądowe (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Do tego stanowiska przekonuje posiadanie przez rodzinę domu oraz nieruchomości. Ponadto zarówno skarżący oraz jego żona uzyskują dochody w stałej wysokości. Ponieważ są one nieznaczne, to strony zasługują na ustanowienie z urzędu fachowego pełnomocnika. Koszty sądowe niniejszej sprawy nie są znaczne, a obecnie sprowadzają się wyłącznie do uiszczenia kwoty wpisu sądowego z tytułu złożenia skargi do WSA w wysokości 100 zł. Ta kwota nie jest dla stron nie do poniesienia, skoro stanowi 1/32 osiąganych łącznie miesięcznie dochodów netto. Przyznają to zresztą sami skarżący, którzy w piśmie z dnia 2 września 2013 r. wnoszą o "odroczenie" terminu płatności wpisu od skargi (oczywiście w sytuacji, gdyby referendarz nie uwzględnił ich wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych). Wobec tych okoliczności nie można stwierdzić braku jakiejkolwiek zdolności stron do współuczestniczenia w przyszłych kosztach sądowych niniejszego postępowania sądowego. Reasumując, referendarz stwierdza, że ustalona sytuacja rodzinna i finansowa skarżących wypełnia wymogi uzyskania prawa pomocy, ale w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku na poziomie utrzymania koniecznego. Te przesłanki określone zostały przez ustawodawcę w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze ustalone składniki majątku rodziny nie można mieć wątpliwości, że uiszczenie wpisu należnego od skargi nie spowoduje uszczerbku na poziomie koniecznego utrzymania rodziny, w sytuacji gdy będzie ona korzystać z bezpłatnych dla nich usług adwokata. Z przedstawionych powodów orzeczono o przyznaniu prawa pomocy w części poprzez zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.