IV SA/Wa 1534/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2007 roku sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej o przyznaniu renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. decyzją z dnia (...) czerwca 2007r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia (...) stycznia 2007r. stwierdzającą nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. z dnia (...) kwietnia 2005r. o przyznaniu W. Z. renty strukturalnej zmienionej decyzją z dnia (...) marca 2006r. W uzasadnieniu decyzji podano, iż zgodnie z § 20 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) kierownik biura powiatowego Agencji wydaje postanowienie o spełnieniu warunków do przyznania renty strukturalnej., jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku zostanie stwierdzone, iż wnioskodawca spełnia warunki § 4 pkt 1-3, 6 i 7 oraz § 11. W niniejszej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. postanowieniem z dnia (...) października 2004r. stwierdził, iż skarżący spełnia warunki do przyznania renty strukturalnej, a następnie decyzją z dnia (...) kwietnia 2005r. przyznał rentę socjalną w kwocie (...) zł, której wysokość o kwotę (...) zł zwiększono decyzją z dnia (...) marca 2006r. Organu nadzoru stwierdził, iż powyższa decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR została wydana z naruszeniem § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia, ponieważ materiał dowodowy wskazuje, iż W. Z. nie spełniał określonego w tym przepisie warunku do otrzymania renty strukturalnej, gdyż działalność rolniczą na własny rachunek prowadził w okresie krótszym niż 10 lat, bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku, a to stanowi przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 kpa do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji. Organ nadzoru podniósł, że kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. weryfikując wniosek o przyznanie renty strukturalnej powinien przede wszystkim ustalić, czy skarżący w okresie od (...) lutego 1993r. do (...) grudnia 2001 r. podlegał ubezpieczeniu jako domownik, czy jako rolnik, bowiem obie formy ubezpieczenia mogą być z mocy ustawy. W świetle przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1991r. Nr 7, poz. 24 ze zm.) ubezpieczeniu społecznemu rolników obowiązkowo podlega rolnik, zamieszkujący i prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym, o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych lub dział specjalny produkcji rolnej, a także małżonek rolnika oraz domownik stale pracujący w tym gospodarstwie. Domownik zostaje objęty ubezpieczeniem rolniczym za okres, w którym zostało bezspornie udowodnione, iż wykonywał pracę w gospodarstwie rolnika. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ustalono, że skarżący umową w formie aktu notarialnego z dnia (...) grudnia 1978r. kupił działkę budowlaną nr (...) o pow. (...) ha, wydzieloną z gospodarstwa jego ojca L. Z. Z zaświadczenia KRUS w A. z dnia (...) sierpnia 2004r. wynika, że w okresie od (...) lutego 1993r. do (...) grudnia 2001 r. był ubezpieczony jako domownik z mocy ustawy, gdyż z powodu nieposiadania użytków rolnych nie mógł być, w świetle art. 16 ust. 1 cyt. wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczony z mocy ustawy jako osoba prowadząca na własny rachunek działalność rolniczą, zatem jako producent rolny. Z powyższych dokumentów wynika, iż wnioskodawca w latach 1994-2001 nie prowadził działalności rolniczej. Tymczasem skarżący złożył oświadczenie, z którego wynika, iż prowadził działalność rolniczą w okresie, o którym mowa w § 4 pkt 2 cyt. wyżej rozporządzenia. Natomiast skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie dopiero od stycznia 2002 r. kiedy stał się w grudniu 2001 roku właścicielem działki rolnej o pow. (...) ha. W ocenie organu nadzoru kontrolowana decyzja kierownika Biura Powiatowego ARiMR z A. z dnia (...) kwietnia 2005r. została wydana z rażącym naruszeniem § 4 pkt 2 powołanego rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych, co powoduje konieczność stwierdzenia jej nieważności. W odniesieniu do zarzutu odwołania naruszenia art. 156 § 2 kpa przez organ pierwszej instancji Prezes ARiMR stwierdził, iż w niniejszej sprawie przepis ten nie ma zastosowania, gdyż przekazanie gospodarstwa rolnego jest wprawdzie nieodwracalnym skutkiem prawnym, ale nie wywołanym decyzją o przyznaniu renty strukturalnej. W skardze na powyższą decyzję W.Z. podniósł, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że przedłożone przez niego dokumenty nie uprawniają go do otrzymania renty strukturalnej. Nie zgadza się również z poglądem organu, że w sprawie nie ma zastosowania art. 156 § 2 kpa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o oddalenie skargi, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej argumenty zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a to oznacza, iż z urzędu bierze pod uwagę okoliczności nie podniesione w skardze. Stosownie do treści § 20 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191) kierownik biura powiatowego Agencji weryfikując wniosek o przyznanie renty strukturalnej ustala między innymi, czy wnioskodawca spełnia warunki określone w § 4 pkt 1-3, 6 i 7 rozporządzenia, a więc, czy: - po pierwsze ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągną wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników (pkt 1), po drugie - prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników (pkt 2), po trzecie - w dniu złożenia wniosku podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (pkt 3), po czwarte - wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności ( pkt 6), po piąte - nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników (pkt 7). Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A., po dokonaniu weryfikacji wniosku skarżącego z dnia 2 sierpnia 2004r., najpierw w dniu (...) października 2004r. wydał postanowienie stwierdzające o spełnieniu przez wnioskodawcę ww. warunków do otrzymania renty strukturalnej, a następnie decyzją z dnia (...) kwietnia 2005r. orzekł o przyznaniu renty strukturalnej od stycznia 2005r. do grudnia 2014 r. w kwocie (...) zł, której wysokość o kwotę (...) zł została zwiększona decyzją z dnia (...) marca 2006r. Natomiast organy nadzoru obu instancji dokonując kontroli wskazanej wyżej decyzji Kierownika Biura ARiMR uznały, że skarżący nie spełniał warunku z pkt 2 § 4 powołanego rozporządzenia do przyznania renty strukturalnej, co stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zdaniem organów nadzoru skarżący nie prowadził działalności rolniczej na własny rachunek okresie dziesięciu lat poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie renty strukturalnej, ponieważ z materiału dowodowego sprawy wynika, że po pierwsze - w okresie od 1978 roku do 2001 roku był właścicielem jedynie działki budowlanej o pow. (...) ha ( akt notarialny z dnia (...) grudnia 1978r., repertorium (...)), po drugie - w okresie od dnia (...) lutego 1993r. do (...) grudnia 2001 r. był z mocy ustawy ubezpieczony jako domownik ( zaświadczenie KRUS z dnia (...) sierpnia 2004r.), a więc jako osoba , która w świetle art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998r. Nr 25, poz. 7 ze zm.) podlega ubezpieczeniu jeżeli pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym luz zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracując w tym gospodarstwie rolnym, przy czym nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Natomiast warunek prowadzenia działalności na własny rachunek, wedle organów nadzoru, spełnia od dnia (...) stycznia 2002 roku, czyli od dnia w którym, stosownie do treści art. 6 ust.1 ustawy o ubezpieczeniu o społecznym rolników, został ubezpieczony jako rolnik, w związku z objęciem na podstawie umowy darowizny ( akt notarialny - repertorium (...)) na własność działki nr (...) o pow. (...) ha, stanowiącej gospodarstwo rolne. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można zgodzić się ze stanowiskiem obu organów nadzoru, iż skarżący nie spełnił warunku nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek przez okres dziesięciu lat poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Zgodnie z § 4 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia rentę strukturalną może otrzymać producent rolny będący osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą. W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, iż skarżący na własny rachunek prowadził działalność gospodarczą w okresie od (...) stycznia 2002r, gdyż w grudniu 2001 roku stał się właścicielem gospodarstwa rolnego i został ubezpieczony jako rolnik. Natomiast spór dotyczy uznania czy w okresie poprzedzającym datę (...) stycznia 2002r., skarżący prowadził działalność rolniczą, chociaż nie był właścicielem gospodarstwa rolnego i podlegał ubezpieczeniu jako domownik. Wobec tego zasadniczą kwestią wymagającą wyjaśnienia jest użyte w treści pkt 2 § 4 rozporządzenia sformułowanie "prowadzenie działalności rolniczej". Normodawca w rozporządzeniu nie zdefiniował pojęcia " prowadzenie działalności rolniczej", niemniej rozumienie tegoż pojęcia zostało zdefiniowane w orzecznictwie, które wykształciło się na bazie art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.). W orzecznictwie podkreśla się, iż najpełniej pojęcie " prowadzenie działalności rolniczej" zostało scharakteryzowane w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1988r., III UZP 8/88, wpisanej do księgi zasad prawnych ( OSNC 1988 nr 12, poz. 166), w której przyjęto, iż pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego zatem może przykładowo polegać tylko na jego zarządzaniu nim. Jednakże w przeważającej mierze prowadzenie gospodarstwa rolnego związane jest z wykonywaniem pracy fizycznej. Nadto w uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy, powołując się na wcześniejszą judykaturę, wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo rolne ten, kto władając nim w sensie prawnym - jak właściciel, użytkownik, posiadacz samoistny lub zależny - wykonuje czynności natury funkcjonalnej, niezbędne dla racjonalnej gospodarki w konkretnym gospodarstwie rolnym. W świetle powyższych wywodów, wbrew stanowisku obu organów administracyjnych, należałoby uznać, iż skarżący działalność rolniczą prowadził również w spornym okresie. Za przyjęciem takiego wniosku przemawiają okoliczności faktyczne ustalone na podstawie przedłożonego Sądowi materiału dowodowego sprawy, a które organy pominęły w toku postępowania nadzorczego. Otóż w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dowody - protokoły przesłuchania świadków L. W., T. Z., jak też E. Z. (...) oraz zeznań samego skarżącego można stwierdzić, iż co najmniej od dnia (...) lutego 1993 roku posiadał on we władaniu działkę nr (...) o pow(...) ha ( której właścicielem stał się w grudniu 2001 r.) i prowadził na niej gospodarstwo rolne na własny rachunek. Dlatego też za błędny należy uznać pogląd organu, iż prowadzącym działalność rolnicza, o której mowa w § 4 pkt2 cyt. wyżej rozporządzenia jest tylko osoba, która na mocy przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podlegała ubezpieczeniu jako rolnik przez okres co najmniej dziesięciu lat przed datą złożenia wniosku o rentę strukturalną. Gdyby normodawca stawiał taki warunek, to w sposób wyraźny zamieścił stosowny w treści tego przepisu, np. osoba ubiegająca się o rentę strukturalną musi podlegać ubezpieczeniu jako rolnik w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1991 r. Nr &, poz., 24 ze zm.). Wykładnia gramatyczna wskazanego wyżej przepis nie daje podstaw do wyprowadzenia wniosków do jakich doszły organy obu instancji. Jeżeli chodzi o drugi warunek wynikający z § 4 pkt 2 ww. rozporządzenia, wymagający wykazaniem się przez osobę ubiegającą się o rentę co najmniej 5 letnim okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowym, to z treści wskazanego przepisu jedynie wynika, iż osoba ta ma wykazać, iż w okresie tym była objęta ubezpieczeniem określonym w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Normodawca nie stawia wymogu, iż musi być to wyłącznie ubezpieczenie rolnika. Zatem nie można podzielić poglądu obu organów, że wnioskodawca podlegający ubezpieczeniu jako domownik jest wyłączony z możliwości ubiegania się o rentę strukturalną. W ocenie Sądu stanowisko organów nadzoru prezentowane w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć nie da się pogodzić z treścią rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/199 z dnia 17 maja 1999r. w sprawie rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia ( Dz. U. UE. L 99.160.80 z dnia 26 czerwca 1999r), skoro w pkt 23 preambuły określono zalecenie, iż powinno się zachęcać do wcześniejszego przechodzenia na emeryturę w rolnictwie celu poprawy wydajności gospodarstw rolnych. Sąd podziela stanowisku organu odwoławczego, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania przepis art. 156 § 2 kpa, gdyż nieodwracalne skutki prawne przekazania gospodarstwa rolnego nie wywołała decyzja o przyznaniu renty socjalnej i dlatego zarzut skargi należało uznać za chybiony. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.