IV SA/Wa 1534/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. N. prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] utrzymał mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] czerwca 2008 r., odmawiającą ujawnienia J. L. w ewidencji gruntów jako właścicielki działek nr [...] położonych w obrębie S. i działek nr [...] i [...] położonych w obrębie Z. W uzasadnieniu organ podał, iż art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne określa, jakie informacje obejmuje ewidencja gruntów i budynków, a przepis art. 22 ust. 1 informuje, iż organem prowadzącym ewidencję gruntów jest starosta. Organ podniósł, że J. L. przedłożyła wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w S., sygn. akt [...] z dnia [...] października 2006 r. zobowiązujący pozwanego W. L. do złożenia oświadczenia woli zgodnego z żądaniem powódki J. L. tj. przeniesienia na jej rzecz przedmiotu darowizny. Organ podniósł, iż w dacie wydania przez Sąd tego wyroku W. L. nie był już właścicielem działek położonych w obrębie S. oznaczonych nr [...] i [...] o pow. 2,2724 ha, ponieważ dokonał przeniesienia własności tej nieruchomości umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 2006 r., Rep. A Nr [...]. Aktem notarialnym Rep A Nr [...] z dnia 4 sierpnia 2006 r. zbył własność działki nr [...] położonej w obrębie S. i działek i działek nr [...] i [...] położonych w obrębie Z. Zdaniem organu powyższy wyrok Sądu Rejonowego w S. nie może być ujawniony w ewidencji gruntów ze względu na niezgodność podmiotów, którym przysługuje prawo własności tych gruntów na podstawie aktów notarialnych z dnia [...] sierpnia 2006 r. z podmiotem wymienionym w wyroku. Grunty te zostały sprzedane osobom trzecim jeszcze przed wydaniem wyroku przez Sąd Rejonowy w S.. Nadto wskazano, iż aktualne stanowisko organu potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1937/07 uchylającym poprzednie decyzje organów w tej sprawie wskazał, że zarzuty skarżącej, iż powyższy wyrok Sądu Rejonowego w S. zobowiązujący pozwanego do złożenia oświadczenia zastępczego jest orzeczeniem konstytutywnym, a nie jak twierdzi skarżąca deklaratoryjnym i wywołuje skutek dopiero z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, a nie jak twierdzi skarżąca z chwilą złożenia pozwu do sądu. Organ odwoławczy uznał także, że niezasadny jest zarzut naruszenia przez organ I instancji ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. L., podnosząc zarzut rażącego naruszenia przez organ art. 77, 107 § 1 i 3 Kpa poprzez ich błędne zastosowanie, naruszenia art. 6, 7, 8, 9, 10 Kpa, naruszenia art. 20 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz § 45 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że już na etapie postępowania administracyjnego toczącego się przed organem I instancji w sposób dostateczny udokumentowała swoje prawo do przedmiotowych działek poprzez dołączenie do wniosku kopi wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] października 2006 r. W odczuciu skarżącej dokument ten stanowi wystarczającą podstawę do aktualizacji operatu ewidencyjnego. Jej zdaniem organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę, w jakiej dacie złożony został pozew o złożenie oświadczenia woli przez W. L. do przeniesienia prawa własności działek o nr [...], [...], [...], [...] i [...] oraz czy przejście prawa własności tych działek było względem skarżącej skuteczne, gdyż pozew do sądu powszechnego złożyła w maju 2006 r. – przed dokonaniem przez W. L. zbycia powyższych działek. Jej zdaniem wyrok w sprawie [...] ma moc wiążącą nie od daty jego wydania, lecz jest wyrokiem o charakterze deklaratoryjnym, zaś skutki prawno rzeczowe w zakresie przejścia prawa własności do działek objętych wnioskiem nastąpiły w dacie złożenia oświadczenia woli o odwołaniu darowizny na rzecz W. L., a więc jeszcze przed wniesieniem sprawy do Sądu w S.. Zdaniem skarżącej te okoliczności nie były w ogóle przedmiotem postępowania dowodowego w sprawie, nadto organy administracji nie zbadały i nie przeprowadziły żadnego dowodu w sprawie ustalenia podmiotu władającego przedmiotowymi działkami, co ma zasadnicze znaczenie w zakresie informacji ujawnionych w rejestrze gruntów. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Podniósł dodatkowo, że umowy sprzedaży zawarte w formie aktów notarialnych przez W. L. z dnia [...] sierpnia 2006 r. nie zostały uchylone lub unieważnione przez właściwy sąd powszechny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwaną dalej Ppsa). Na wstępie należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1939/07 na skutek skargi J. L. uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. w przedmiocie odmowy dokonania zmian w ewidencji gruntów. Stosownie zaś do treści art. 153 Ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że zarówno organy administracji publicznej orzekające w sprawie jak i sąd ponownie rozpoznający sprawę obowiązane są zastosować się do oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku. Przez pojęcie "ocena prawna" należy rozumieć wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnej sprawie. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97, Lex 47275). Z kolei ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w przepisie art. 153 Ppsa, są formułowane w uzasadnieniu orzeczenia. W tym więc zakresie uzasadnienie orzeczenia posiada moc wiążącą. Również związanie sądu administracyjnego własną oceną prawną oznacza, iż skarżący nie może skutecznie oprzeć skargi na podstawach sprzecznych z tą oceną prawną (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2007 r., sygn. II OSK 1425/06). Z uzasadnienia uprzedniego wyroku Sądu z dnia 8 stycznia 2008 r. wynika, że przyczyną uchylenia wcześniejszej decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] było naruszenie przez organ prawa procesowego – art. 10 § 1 Kpa. Sąd nie podzielił wówczas zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do przeprowadzenia kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Te kwestie zaś, które były już przedmiotem oceny Sądu i co do których Sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji publicznej, nie mogą być ponownie oceniane. Kontrolując obecnie zaskarżoną decyzję Sąd stwierdza, że organy ponownie orzekające w sprawie zastosowały się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w poprzednim wyroku Sądu, wobec czego podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie . Akta administracyjne sprawy wykazują, że organy administracji umożliwiły stronom czynny udział w niniejszym postępowaniu. Pismem z dnia 8 maja 2008 r. Starosta S. zawiadomił wszystkie strony o toczącym się postępowaniu, pouczył je o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i zgłoszenia żądań. Ustosunkował się także w piśmie z dnia [...] czerwca 2008 r. do zgłoszonych przez J. L. wniosków dowodowych. Wszyscy więc uczestnicy postępowania zostali zawiadomieni o toczącym się postępowaniu, oraz doręczono im decyzje obu instancji. Dlatego podniesiony zarzut naruszenia przez organy art. 10 Kpa nie jest trafny. Nie zasługują na uwzględnienie także zarzuty dotyczące naruszenia ogólnych zasad postępowania – tj. art. 6, 7, 8, 9 Kpa. Skarżąca nie wskazała w jaki konkretnie sposób organy naruszyły te przepisy, a Sąd z urzędu nie dopatrzył się żadnych uchybień w tym zakresie. Organy wydając decyzje w przedmiotowej sprawie działały zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, wobec tego również zarzut naruszenia art. 77, 107 § 1 i 3 Kpa należy uznać za niezasadny. Na marginesie należy zaznaczyć, że skarżąca już na etapie poprzedniego postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem z dnia z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1939/07 podnosiła zarzuty co do naruszenia prawa procesowego, identyczne jak w niniejszej sprawie. Sąd wówczas ich nie podzielił. Również zarzuty co do naruszenia prawa materialnego zgłoszone w poprzedniej skardze zostały sformułowane w sposób tożsamy jak obecnie. Skoro zatem kwestie dotyczące prawidłowości zastosowania przez organy prawa materialnego były już przedmiotem oceny Sądu, który wówczas nie dopatrzył się ich naruszenia, a ponadto obecnie podstawę prawną orzekania przez organy stanowiły te same, niezmienione przepisy – tj. art. 20 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst. jedn. Dz.U. z 2005 r., Nr 240 poz. 2027 ze zm.), oraz § 45 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38 poz. 454) i są tak samo interpretowane obecnie przez organy, to w niniejszym postępowaniu kwestie te nie mogą podlegać ponownej ocenie. W przeciwnym razie Sąd naruszyłby przepis art. 153 Ppsa. Rola Sądu ogranicza się w tym przypadku jedynie do kontroli, czy organ nie zmienił swojego stanowiska, ocenionego następnie przez Sąd, w kwestii interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa materialnego. Z tego względu zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego nie mogą zostać uwzględnione. Przypomnieć jedynie należy, że w wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. IV SA/Wa 1939/07 Sąd, odnosząc się do zarzutów naruszenia. art. 20 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz § 45 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków wskazał, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, kiedy skarżąca złożyła pozew o zobowiązanie W. L. do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości w związku z odwołaniem darowizny nieruchomości. Przepisy prawa nie wiążą skutku wyroku zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli z terminem złożenia pozwu. Sąd nie podzielił wówczas twierdzenia skarżącej, iż wyrok zobowiązujący pozwanego do złożenia oświadczenia zastępczego jest wyrokiem deklaratoryjnym i ma moc wcześniejszą niż data jego wydania. Sąd wskazał, że jest to wyrok o charakterze konstytutywnym i wywołuje skutek dopiero z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia. Nie podzielił także twierdzeń skarżącej, że skutki prawno-rzeczowe w zakresie przejścia prawa własności do działek objętych wnioskiem nastąpiły w dacie złożenia przez nią oświadczenia o odwołaniu darowizny tychże działek jeszcze przed wniesieniem pozwu o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia zastępczego. Gdyby odwołanie darowizny wywoływało automatycznie skutek w postaci przeniesienia własności nieruchomości, to nie istniałaby konieczność złożenia przez obdarowanego oświadczenia przeniesieniu własności na darczyńcę, a w konsekwencji nie istniałaby potrzeba występowania przez skarżącą z powództwem o zobowiązanie do złożenia oświadczenia zastępczego. Tymczasem sama skarżąca wystąpiła do sądu cywilnego o wydanie wyroku zobowiązującego W. L. – syna skarżącej do złożenia takiego oświadczenia. Odwołanie darowizny nie wywołuje skutku rzeczowego tylko obligatoryjny. Kwestia ta została jednoznacznie rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sąd stwierdził także, że organ administracji nie miał obowiązku dokonywania oceny czy przeniesienie własności działek poprzez ich sprzedaż dokonane przez W. L. było wobec niej skuteczne. Zaznaczył także, że zgodnie z treścią art. 59 Kodeksu cywilnego w razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna. Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia. Zbycie nieruchomości przez W. L. czyniło niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu skarżącej o przeniesienie na nią własności tychże działek. Nie jest to jednak bezskuteczność o charakterze bezwzględnym, na którą powołać może się każdy i która nie wymaga stwierdzenia jej orzeczeniem Sądu. Dla stwierdzenia bezskuteczności zawartych przez syna skarżącej umów wymagane jest wydanie orzeczenia przez sąd powszechny. Sąd uznał wówczas, że organy administracji nie mogły dokonywać samodzielnych ustaleń w tym przedmiocie. Tylko istnienie prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego, że umowy zawarte przez syna skarżącej są wobec niej bezskuteczne upoważniałoby organy administracji do pominięcia tychże umów przy rozpoznawaniu sprawy. Sąd jednocześnie wskazał także, że wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] października 2006 roku, sygn. akt [...] nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do zmiany zapisów zawartych w operacie ewidencyjnym. Podstawą zmiany wpisu w ewidencji gruntów byłoby nabycie przez skarżącą własności działek nr [...], [...] i [...] obrębu S. oraz działek nr [...] i [...] obrębu Z.. Podstawą nabycia własności tych działek przez skarżącą byłoby złożenie oświadczenia woli przez ich dotychczasowego właściciela o przeniesieniu własności na rzecz skarżącej w związku z odwołaniem przez nią darowizny tych nieruchomości. Wyrok sądu skutkuje powstaniem oświadczenia zastępczego jednakże nie przesądza o jego skuteczności. Sąd stwierdził także, iż oświadczenie zastępcze (wynikające z wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] października 2006 roku, sygn. akt [...]) zobowiązujące W. L. do przeniesienia na rzecz skarżącej własności wymienionych wyżej działek było nieskuteczne. Prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. sygn. akt [...] wydany został w dniu [...] października 2006 roku. Dokładna data uprawomocnienia się wyroku nie jest jednak istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem W. L. wyzbył się własności działek jeszcze przed wydaniem wyroku. Działka nr [...] o powierzchni 1,3173 ha położona w obrębie S. i działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,7937 ha położone w obrębie Z. zostały sprzedane umową zawartą w formie aktu notarialnego Rp A Nr [...] w dniu [...] sierpnia 2006 roku. Z kolei działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 2.2724 ha położone w obrębie S. zostały sprzedane umową w formie aktu notarialnego Rp A Nr [...] w dniu [...] sierpnia 2006 roku. W. L. w dacie, gdy zastępcze oświadczenie woli zaistniało w obrocie prawnym nie mógł skutecznie przenieść własności tych wymienionych wyżej działek na skarżącą. W. L. nie mógł bowiem przenieść na skarżącą własności nieruchomości, których nie był już właścicielem. Sąd przesądził wówczas, że wymieniony wyżej rodzaj bezskuteczności jest bezskutecznością o charakterze bezwzględnym. Może powołać się na nią każdy, w tym także organ administracji rozpoznający sprawę, bez konieczności uprzedniego uzyskania orzeczenia sądowego stwierdzającego istnienie tej bezskuteczności. Organy administracji mogły więc samodzielnie dokonać oceny, czy przeniesienie własności na rzecz skarżącej w oparciu o oświadczenie zastępcze było skuteczne. Stwierdzić należy, iż umowy sprzedaży zawarte w formie aktów notarialnych przez W. L. z dnia [...] sierpnia 2006 r. nie zostały uchylone lub unieważnione przez właściwy sąd powszechny, w związku z tym nie zmienił się stan faktyczny sprawy i tym samym ocena prawna zawarta w wyroku WSA z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1939/07 posiada charakter wiążący dla składu orzekającego w niniejszej sprawie. Wobec tego aktualny pozostaje pogląd, iż wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] października 2006 roku, sygn. akt [...] nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do zmiany zapisów zawartych w ewidencji gruntów. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 Ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.