IV SA/Wa 1575/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K. N. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych oraz kwotę 82,80 (osiemdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 127 § 3 K.p.a, utrzymał w mocy swoje orzeczenie z dnia [...] marca 2010 r., którym stwierdzono, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] listopada 1973 o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni 0,14 Ha we wsi I., gmina N., obejmującej obecnie działki nr ew. [...] i [...] w części, w jakiej odpowiadają dawnej działce o nr ew. [...], została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wskazano, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z 1973 roku wystąpił A. J. – następca prawny K. J. W ocenie organu administracji decyzja z 1973 roku jest dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. Przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, wiązanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.). Organ odnotował, iż w uzasadnieniu orzeczenia wskazano na fakt opuszczenia gospodarstwa przez jego właściciela – K. J. - około 15 lat wstecz, co wiązało się z wyjazdem do B. Traktowany jednak, jako strona postępowania K. J. zmarł w dniu 11 maja 1951 r. a zatem nie mógł być jego stroną. Spadek po nim nabył w całości jego syn A. J. (postanowienie Sądu Powiatowego w B. sygn. akt Ns [...]). Zdaniem organu administracji, decyzja była wadliwa, bowiem orzeczono o pozbawieniu praw własności osoby, która nie żyła. K.p.a. nie reguluje wprost tego rodzaju przypadku, jednak można by go utożsamiać z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Jednocześnie jednak, wobec zawarcia w Kodeksie art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., która to regulacja odnosi się bardziej szczegółowo do tego rodzaju przypadku, zastosowanie musi znaleźć ta norma. Organ uznał wobec tego za niezasadne wywody zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Wobec powyższych uwarunkowań mając na uwadze art. 156 § 2 K.p.a. pomimo, iż decyzja z 1973 jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. nie można stwierdzić jej nieważności, lecz wyłącznie orzec o jej wydaniu z naruszeniem prawa, na podstawie art. 158 § 2 K.p.a. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi A. J. zarzucił naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 i 4 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie pkt 4 w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności wskazane w pkt 2 tej regulacji a także naruszenie at. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak właściwego wyjaśnienia sprawy. W uzasadnieniu wskazano, iż w świetle utrwalonego orzecznictwa skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej stanowi rażące naruszenie prawa, nie mieści się zaś w pojęciu "skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 13 października 2010 r. przyznano Skarżącemu prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu – radcy prawnego. W toku rozprawy (k. 55-56) Pełnomocnik zwrócił uwagę, iż w toku postępowania administracyjnego nie badano, jakie znaczenie mogła mieć śmierć K. J., gdy chodzi o zasadność wydania decyzji w 1973 roku. Wniósł o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wyrskości 150 % stawki minimalnej, podnosząc ponadprzeciętny nakład pracy (udział w dwóch rozprawach, kontakt ze Skarżącym poza miejscem wykonywania zawodu osobisty i telefoniczny). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji. Trafnie w skardze podniesiono, iż skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej nie stanowi przesłanki nieważności wskazanej w art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., lecz, o ile okoliczność ta jest znana organowi, stanowi o rażącym naruszeniu prawa, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. O ile z kolei, fakt śmierci strony nie był znany organowi administracji, przypadek taki wyczerpuje znamiona wznowienia postępowania, w myśl art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Wyłącza to możliwość zastosowania regulacji w zakresie przesłanek nieważności decyzji (zasada niekonkurencyjności postępowań w trybie nadzwyczajnym). Należy równocześnie zauważyć w rozpoznawanej sprawie, iż decyzja z 1973 roku została skierowana do dwóch stron tj. K. i A. J., przy czym, jak wskazuje organ, drugi z nich był jedynym spadkobiercą praw do gruntów, co do których orzekano. W polskiej tradycji i praktyce procedowania w sprawach administracyjnych wykaz stron, w rozumieniu art. 107 § 1 K.p.a., zamieszcza się poprzez wskazanie w rozdzielniku, kto otrzymuje decyzję. W takiej sytuacji nie można uznać, iż samo skierowanie decyzji także do osoby nieżyjącej może stanowić samo w sobie o jej nieważności w całości. O ile zachodzą przesłanki nieważności, przy spełnieniu warunków wskazanych wcześniej, uznać można wyłącznie, iż decyzja jest dotknięta wadą nieważności w zakresie, w jakim skierowano ją do osoby zmarłej (analogicznie w sytuacji, gdy wśród stron wskazano osobę niebędącą w istocie stroną w sprawie, w myśl art. 156 §. 1 pkt 4 K.p.a. - patrz tak wyrok NSA II OSK 44/09 - ogólnodostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych prowadzonej przez NSA). Regulacji dotyczącej możliwości eliminacji z obrotu ostatecznych decyzji administracyjnych w związku z ich nieważnością, z uwagi na generalną zasadę trwałości decyzji (art. 16 K.p.a.), nie można wykładać rozszerzająco. Trafnie zauważa również Strona skarżąca, iż orzekając w sprawie organ administracji nie rozważył w pełni kwestii związanych z brakiem uwzględnienia śmierci Strony w kontekście oceny, czy decyzja z 1973 roku nie jest wydana z rażącym naruszeniem prawa, o ile w myśl wcześniejszych uwag, okoliczność ta nie stanowi. w danej sprawie, przesłanki wznowienia postępowania, w myśl art. 145 §. 1 pkt 5 K.p.a. O ile więc można byłoby w konkretnej sprawie postawić ówczesnemu organowi administracji zarzut, iż nie wzięcie pod uwagę okoliczności śmierci strony stanowiło rażące naruszenie prawa, wypada wówczas rozważyć, jakie skutki ma ta okoliczność w kontekście oceny legalności rozstrzygnięcia co do meritum, a więc czy do pogodzenia z zasadami państwa praworządnego jest pozostawanie w obrocie orzeczenia w którym formalnie wadliwie wskazano osobę właściciela przejmowanej nieruchomości (w sentencji decyzji). Rozważenia w tym samym kontekście wymaga dalej kwestia, czy w sytuacji, gdy w istocie właścicielem przedmiotowych nieruchomości była inna osoba, niż wskazał to organy administracji, przyjęcie gruntów na rzecz Skarbu Państwa było merytorycznie oczywiście niezasadne, w świetle przesłanek wskazanych w obowiązujących wówczas regulacjach - przywołanej, jako podstawa prawna w decyzji z 1973 roku bądź innych obowiązujących na datę wydania orzeczenia (mając na uwadze wszelkie inne znane ówcześnie organowi uwarunkowania sprawy, poza kwestią samej śmierci Strony). Rozważając powyższe zagadnienia organ rozważy również znaczenie, dla oceny, czy decyzję z 1973 roku wydano z rażącym naruszeniem prawa okoliczności, iż traktowany ówcześnie również, jako strona postępowania spadkobierca właściciela przejmowanych gruntów, nie kwestionował orzeczenia poprzez złożenie środków odwoławczych. Jak wskazano wyżej organ administracji błędnie uznał w niniejszej sprawie, iż orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa, w myśl art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. (przepis prawa materialnego) a więc bezzasadne było zastosowanie w sprawie art. 156 § 2 K.p.a., co miało wpływ na jej wynik. Nie wyjaśniono jednocześnie, czy (ewentualnie, w jakim zakresie) decyzja jest obarczona wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co stanowi o naruszeniu przepisów postępowania w zakresie właściwego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i 77 § 1 K.p.a.), co mogło mieć wpływ na jej wynik. Z uwagi na brak rozpoznania sprawy w świetle właściwych kryteriów (wskazane wyżej) przez organ administracji, przedwczesne byłoby zajmowanie w tym przedmiocie stanowiska przez Sąd, którego rolą jest wyłącznie badanie legalności orzeczenia organu administracji, nie zaś rozstrzyganie sprawy administracyjnej, co do meritum. Z uwagi na konieczność ponownego rozpoznania sprawy, w tym poprzez ocenę materiału dowodowego w świetle wskazanych kryteriów, Sąd, uwzględniając generalną zasadę rozpatrywania sprawy w dwu instancjach (art. 15 K.p.a.), przy czym w przypadku załatwiania sprawy przez organ naczelny zasada ta jest realizowana przez przyznanie środka odwoławczego w formie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 K.p.a.), uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i ją poprzedzającą. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł w pkt 1 i 2. Orzeczenie w pkt. 3 sentencji wyroku oparto na przepisie art. 250 wskazanej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Stawka podatku od towarów i usług została przyjęta na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Zasądzając kwotę wyższą niż minimalna, uznano za zasadną argumentacje przedstawiona przez Pełnomocnika skarżącego. . Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględnieni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.