IV SA/Wa 1583/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 3 października 2007r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.G. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) czerwca 2007r. Nr (...) w przedmiocie wymeldowania postanawia I. zwolnić skarżącą E.G. od wpisu należnego od skargi, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. E.G. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną w sentencji decyzję Wojewody Mazowieckiego wniosła o przyznanie pomocy prawnej. Skarżąca, pracując żądanie w przedłożonym na wezwanie Sądu urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, podała że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości "ok. 2500 zł.". Z kwoty tej pokrywa koszty utrzymania domu, realizuje zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek. Płaci także alimenty na rzecz dwójki dzieci w łącznej kwocie 300 zł miesięcznie (po 150 zł na każde dziecko). Z oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika ponadto, że skarżąca jest właścicielem dwóch domów o powierzchni ok. 200 m., nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów majątkowych. Z przedłożonego przez skarżącą na wezwanie Sądu wyciągu z konta bankowego wynika m.in., że skarżąca osiąga stałe wynagrodzenie z tytułu pozostawania w stosunku pracy w wysokości odpowiednio: za maj – 2487.43 za czerwiec – 2306,25, za lipiec – 2549,29 , za sierpień – 2610,21 zł. Jak wynika z przedłożonego dokumentu, wnioskodawczyni zaciągnęła w miejscu pracy pożyczkę z przeznaczeniem na remont domu (5 000 zł.), który, jak wyjaśniła, jest systematycznie dewastowany przez J.G. W piśmie z dnia 1 października 2007r. skarżąca oceniła stałe miesięczne wydatki na kwotę ok. 2200 zł. (do kwoty tej zaliczyła alimenty, koszty utrzymania mieszkania, spłatę kredytu i pożyczek). Ponadto wyjaśniła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (dzieci podczas sprawy rozwodowej wyprowadziły się z domu). Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, w zależności od rzeczywistej potrzeby. Jeżeli nie ma potrzeby przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, może być ono przyznane w zakresie częściowym, przy czym sad powinien zawsze kierować się celem instytucji prawa pomocy, to jest zapewnieniem stronie prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane: - w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Oceniając zasadność wniosku Sąd musi wziąć pod uwagę z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, a z drugiej szeroko rozumiane możliwości finansowe strony skarżącej. Dokonując oceny wniosku w oparciu o wymienione wyżej kryteria, Sąd uznał, że E.G. nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Posiada ona bowiem stałe źródło dochodu, ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Nie można więc uznać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji ocenić należy, czy skarżąca zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym celu rozważyć należy, czy jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Niewątpliwie kwota 2 500 zł jest suma wystarczającą na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jednej osoby. Skarżąca z kwoty tej przeznacza tytułem alimentów na rzecz dzieci kwotę 300 zł., jednakże pozostała suma, zdaniem Sądu, pozwala na zaspokojenie niezbędnych kosztów egzystencji, zaspokojenie minimum socjalnego. Nadmienić należy, iż wskazane przez skarżącą zestawienie stałych wydatków nie może w całości stanowić dowodu na okoliczność, iż poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. W ocenie Sądu nie wszystkie bowiem koszty wskazane przez skarżącego można zaliczyć do kosztów koniecznych, niezbędnych do utrzymania. Zgodnie bowiem z prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie NSA sygn. akt I OZ 83/06, niepublikowane). Okoliczność, że skarżący spłaca aktualnie zobowiązania pieniężne świadczy o tym, że posiada ona zdolność kredytową, a to oznacza, że jeśli posiada środki na spłatę kredytu to tym bardziej powinna je wygospodarować na opłacenie własnego udziału w sprawie. Także podnoszone przez skarżącą skutki finansowe dewastacji domu, dokonywanej przez jej męża nie mogą przemawiać za uwzględnieniem wniosku o prawo pomocy w żądanym przez skarżącą zakresie. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca otrzymała z funduszu zakładu pracy pożyczkę remontową. Należy jednak pamiętać, że prawo pomocy stanowić ma zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu /art. 45 Konstytucji RP/. Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania /w tym także zastępstwa procesowego/. Z oświadczeń skarżącej i przedstawionych dokumentów wynika bezspornie, iż jej bieżąca sytuacja majątkowa i bytowa nie jest katastrofalna, jednakże jest skomplikowana, ze względu na konieczność wywiązywania się z licznych zobowiązań. W świetle skomplikowanej sytuacji skarżącej trudno byłoby przewidywać szybką, wręcz natychmiastową zmianę jej sytuacji materialnej, pozwalającą skarżącej na uiszczenie w terminie 7 dni, wpisu należnego od skargi. Dlatego Sąd, mając na uwadze konstytucyjne prawo dostępu do sądu, zwolnił skarżącą od wpisu należnego od skargi. Rozstrzygniecie to umożliwi merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy. Na obecnym etapie postępowania skarżąca nie musi także ponosić kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi /art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ oznacza bowiem, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1269/ zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie /por. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz; Zakamycze 2005 r./. Sąd bada sprawę w jej wszystkich aspektach. Warto przy tym wskazać dodatkowo na art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który formułuje zasadę ogólną udzielania pomocy stronom /wskazówek co do czynności procesowych/. Zasada ta ma zapobiec nierówności stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która może wynikać z nieznajomości prawa przez jedną stronę i posiadania w tym zakresie odpowiednich wiadomości przez drugą stronę /por. A. Kabat, (...) Komentarz; Zakamycze 2005 r./. Sąd ma obowiązek sprostać ww. wymogom /w szczególności art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, niezależnie od stanu zdrowia skarżącego i jego dyspozycyjności. Z powyższego wynika, że skarżąca nie musi się obawiać, że zaskarżona decyzja Wojewody Mazowieckiego zostanie wadliwie skontrolowana, jeżeli nie będzie jej reprezentował zawodowy pełnomocnik. W związku z tym nie musi też, na tym etapie postępowania, ponosić kosztów związanych z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika. Taka konieczność zaistniałaby dopiero na etapie ewentualnego postępowania kasacyjnego, z uwagi na tzw. przymus adwokacki /art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Z tych względów, jeżeli mimo to, skarżąca zdecyduje się, iż chce być reprezentowana przez profesjonalistę, to powinna sama ponosić koszty związane z taką pomocą prawną. Z tych względów na podstawie przepisu art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.