IV SA/Wa 1588/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. W. w złożonych na urzędowych formularzach wnioskach z dnia 12 kwietnia 2017 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pracuje w Anglii, uzyskując dochód na podstawie umowy zlecenia w wysokości 1.000 GBP miesięcznie. Wskazał, że wydatkuje 300 GBP na wynajem pokoju, około 250 GBP co dwa miesiące na koszty noclegów i lotów, 35 GBP miesięcznie na telefon, a 60 GBP na cotygodniowe zakupy. Oświadczył, że nie ma nieruchomości, ani wartościowych przedmiotów. Dysponuje natomiast zasobami pieniężnymi w kwocie 100 GBP. W uzasadnieniu wniosku A. W. podniósł, że razem z utratą stałego dochodu jego rachunki zaczęły się nawarstwiać, przez co popadł w zadłużenie. W związku z tym złożył wniosek o ogłoszenie tzw. upadłości konsumenckiej. W 2013 r. wyjechał do Anglii, po czym napotkał kolejne problemy związane z brakiem miejsca zameldowania. Skarżący stwierdził, że każdy koszt sprawy sądowej powoduje, iż nie nigdy nie "ruszy od nowa". Nadmienił, że przeloty i noclegi na każdą rozprawę powodują duże braki na koncie, z którego pomocą dokonuje bieżących rozliczeń. Ponieważ oświadczenie skarżącego było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 16 maja 2017 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację finansową, to jest: 1. wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych. Wskazano przy tym, że wystarczające będą wydruki komputerowe obejmujące zestawienie wszelkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym okresie oraz saldo rachunków; 2. dokumentu potwierdzającego wysokość osiąganego dochodu; 3. kopii wniosku o ogłoszenie tzw. upadłości konsumenckiej oraz dokumentu potwierdzającego, że aktualnie toczy się postępowanie w tej sprawie; 4. kopii dokumentów (np. rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) wskazujących wysokość opłat za mieszkanie (pokój) i telefon, a także kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków. Przy piśmie z dnia 22 maja 2017 r., w odpowiedzi na opisane wezwanie, skarżący złożył do akt sprawy: 1. wydruki podsumowań dwóch rachunków bankowych. Podsumowania jednego z rachunków dotyczą okresów: od 27 grudnia 2016 r. do 25 stycznia 2017 r., od 26 stycznia 2017 r. do 25 lutego 2017 r., od 27 lutego 2017 r. do 25 marca 2017 r. oraz od 27 marca 2017 r. do 25 kwietnia 2017 r. Podsumowania drugiego rachunku dotyczą okresów: od 24 stycznia 2017 r. do 22 lutego 2017 r. i od 23 lutego 2017 r. do 22 marca 2017 r. Wszystkie podsumowania zawierają informację o: saldzie początkowym (z przeniesienia), sumie wpłat i wypłat za dany okres oraz saldzie końcowym; 2. informację pracodawcy o wysokości tygodniowego wynagrodzenia: 216,80 GBP netto; 3. kopię wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej złożonego w dniu 7 lutego 2017 r. do Sądu Rejonowego [...]; 4. kopię porozumienia z dnia 10 maja 2017 r. w sprawie przedłużenia najmu, z którego wynika, że miesięczny koszt czynszu najmu pokoju (z rachunkami), do którego uiszczania zobowiązał się A. W., wynosi 300 GBP; 5. rachunek za telefon za kwiecień bieżącego roku na kwotę 35 GBP; 6. kopie dziesięciu rachunków za zakupy z kwietnia i maja bieżącego roku: suma rachunków z kwietnia wynosi 103,75 GBP; suma rachunków z maja wynosi niespełna 52 GBP; 7. faktury VAT za noclegi w [...]: z dnia 19 listopada 2016 r. na kwotę 800,01 zł; z dnia 5 lutego 2017 r. na kwotę 640,01 zł; z dnia 4 kwietnia 2017 r. na kwotę 740,02 zł; 8. kopię pisma ZUS z dnia 5 kwietnia 2017 r. zawierającego informację, że A. W. nie figuruje, jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń społecznych; 9. kopię potwierdzenia danych polecania zapłaty składki na ubezpieczenie chorobowe: 19,54 GBP miesięcznie; 10. kopię potwierdzenia danych polecania zapłaty składki na ubezpieczenie wypadkowe: 7,00 GBP miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. A. W. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wskazano, informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku z dnia 12 kwietnia 2017 r. były niewystarczające do stwierdzenia, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani że poniesienie pełnych kosztów utrzymania spowoduje uszczerbek jego koniecznego utrzymania. Skarżący zadeklarował bowiem (w rubryce nr 10 formularza wniosku) dochód w wysokości 1.000 GBP miesięcznie, natomiast łączna kwota (wykazanych przez niego w rubryce nr 11 formularza wniosku) wydatków, w tym wydatków na mieszkanie, zakupy, loty i noclegi w Polsce, wyniosła średnio około 700 GBP miesięcznie. Takie ustalenie nie dawało podstaw do przyjęcia, że A. W. nie jest w stanie poczynić z osiąganego dochodu oszczędności z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. W celu weryfikacji wiarygodności oświadczenia wnioskodawcy o braku środków umożliwiających poniesienie kosztów postępowania wezwano go zatem do nadesłania wymienionych wyżej dokumentów źródłowych. Wezwaniem objęto m.in. (lit. a wezwania) wyciągi z wszelkich posiadanych przez A. W. rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy. W piśmie z dnia 16 maja 2017 r. jednoznacznie wskazano, że żądane dokumenty mają obejmować zestawienie wszelkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym okresie oraz saldo rachunków. Analiza wyciągów z rachunków bankowych (ewentualnie wydruków komputerowych obejmujących zestawienie operacji na rachunkach bankowych oraz saldo rachunków) umożliwiłaby bowiem ustalenie rzeczywistej wielkości środków utrzymania wnioskodawcy, a także określenie relacji tej wielkości do wysokości ponoszonych przez niego, niezbędnych wydatków. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 16 maja 2017 r. A. W. złożył do akt sprawy jedynie podsumowania rachunków bankowych. Dokumenty te nie zawierają zestawienia operacji dokonanych za pomocą rachunków, a wyłącznie informacje o saldzie i wielkości wpłat i wypłat za okresy miesięczne. Nie da się więc za ich pomocą ustalić, jakie środki (w jakiej wysokości i z jakich źródeł) w rzeczywistości wpływają na rachunki bankowe skarżącego, ani jakie płatności (w jakiej wysokości i z jakich tytułów) realizuje on przy pomocy tych rachunków. Nadesłane przez wnioskodawcę podsumowania, nie dość, że nie zawierają wszystkich żądanych w wezwaniu z dnia 16 maja 2017 r. informacji, to nie obejmują także całości wskazanego w nim okresu sześciu miesięcy. Podsumowania jednego z rachunków obejmują okres od 27 grudnia 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r. (cztery miesiące), a podsumowania drugiego rachunku obejmują okres od 24 stycznia do 22 marca 2017 r. (dwa miesiące). Wykonanie wezwania w opisany – nienależyty – sposób uniemożliwia uwzględnienie przedmiotowego wniosku, ponieważ pozostałe nadesłane przez A. W. dokumenty źródłowe nie pozwalają na przyjęcie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani że poniesienie pełnych kosztów postępowania, spowoduje uszczerbek jego koniecznego utrzymania. Otóż, z informacji pracodawcy o wysokości tygodniowego wynagrodzenia skarżącego wynika, że wynosi ono 216,80 GBP netto, co daje około 930-960 GBP miesięcznie. Z kolei wykazane nadesłanymi dokumentami wydatki A. W. na mieszkanie, na zakupy oraz na ubezpieczenia, pochłaniają średnio około 440 GBP miesięcznie. Wydatki na noclegi w Polsce wynoszą natomiast średnio około 440 zł miesięcznie, czyli około 93 GBP (według kursu średniego GBP w NBP z dnia 18 lipca 2017 r.; 4,7499 zł - tabela nr 137/A/NBP/2017). Nadesłane przez wnioskodawcę dokumenty źródłowe, podobnie, jak złożone przez niego oświadczenie z dnia 12 kwietnia 2017 r., nie dają więc podstaw do przyjęcia, że A. W. jest osobą zdolną do zaspokojenia jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przeciwnie, wskazują one, że skarżący jest w stanie wygospodarować dodatkowe środki z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Możliwość taką potwierdza nie tylko dokonana powyżej analiza relacji dochodu, wykazanego informacją pracodawcy, do wydatków udokumentowanych nadesłanymi rachunkami, potwierdzeniami zleceń stałych i porozumieniem z wynajmującym, ale także widniejące na przedstawionych przez stronę podsumowaniach rachunków bankowych salda końcowe za okresy miesięczne. Na jednym z rachunków wyniosły one: 730,71 GPB; 200,17 GPB; 456,36 GPB; 200,38 GPB. Na drugim wyniosły: 62,24 GPB i 47,38 GPB. Złożenie natomiast przez A. W. wniosku o ogłoszenie tzw. upadłości konsumenckiej, samo w sobie bynajmniej nie świadczy o tym, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy to w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskodawcy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, A. W., nie wykonując należycie wezwania z dnia 16 maja 2017 r., w istocie tej współpracy zaniechał. Nie przedłożył bowiem żądanych wyciągów z rachunków bankowych, które umożliwiłyby ustalenie rzeczywistej wielkości środków jego utrzymania oraz określenie relacji tej wielkości do kwoty wydatków o niezbędnym charakterze. Przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie pozwalają natomiast na stwierdzenie, ani że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek jego koniecznego utrzymania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.