IV SA/Wa 1593/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA – Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 25 lipca 2013 r. Stowarzyszenie [...] zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie z kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Na podstawie treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia z dnia 8 sierpnia 2013 r. nadesłanego na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie stowarzyszenie liczy trzynastu członków, zaś wysokość składki członkowskiej ustalona jest na kwotę 10 zł miesięcznie. Wydatki na opłaty sądowe w 2012 r. pochłonęły około 3.034 zł, natomiast w bieżącym roku już 2.000 zł. Jak podał skarżący, w rzeczywistości każdy z członków wydatkuje na ten cel 24 zł miesięcznie, nie można więc zarzucać Stowarzyszeniu, że na jego działalność członkowie płacą niskie składki. Strona wskazała, że podejmowane przez nią działania zapewniają bieżące finansowanie działalności Stowarzyszenia, poza tym zdołano "namówić" prawnika do stałej i bezpłatnej współpracy. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku skarżący powołał się na przepisy konwencji z Aarhus, gwarantującej dostęp społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2013 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz uznał, że podnoszone we wniosku okoliczności nie uzasadniają twierdzenia, że wnioskodawcy nie są w stanie wygospodarować środków niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowoadministarcyjnego. Pismem z dnia 27 sierpnia 2013 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 3002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)., dalej jako p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza można wnieść sprzeciw do właściwego sądu administracyjnego. Stosownie zaś do art. 260 tej ustawy, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, zaskarżone rozstrzygnięcie traci moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega merytorycznej ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez Stowarzyszenie [...] jest nieuzasadniony. Sąd podkreśla, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Zgodnie z punktem 4.5 regulaminu Stowarzyszenia [...] działa ono m.in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Chcąc realizować działalność musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regualaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Tymczasem Stowarzyszenie opiera swą działalność na stosunkowo niskiej (i niezmiennej od co najmniej 2009 r.) składce członkowskiej, nie podejmuje próby przekształcenia w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów, prowadzonej działalności gospodarczej. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Z pewnością orzeczenia pozytywnego dla strony nie może uzasadnić fakt poniesienia w bieżącym roku wydatków w wielu postępowaniach wszczynanych skargami Stowarzyszenia. Także okoliczność, że jego członkowie, ponoszą dodatkowe koszty działalności Stowarzyszenia (skarżący twierdzi, ze każdy z członków stowarzyszenia przeznacza na opłaty sądowe 24 zł. miesięcznie) nie przesądza o zasadności wniosku. Reasumując, skarżący nie wykorzystuje wszelkich, dopuszczonych prawem możliwości, w celu pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów swojej działalności, a brak jest jakichkolwiek podstaw, by podczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, traktować stowarzyszenie w uprzywilejowany sposób w stosunku do innych jednostek organizacyjnych, czy też osób prawnych, którym prawo to może być przyznane w oparciu o art. 246 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie, wniosek Stowarzyszenia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w postanowieniu.