IV SA/Wa 1615/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dołączonym do skargi na wskazane w sentencji postanowienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawca podał, że prowadzi jedynie działalność niezarobkową polegającą na ochronie obiektów historycznych w W., mającą na celu zachowanie jej walorów architektoniczno-urbanistycznych. Wnioskodawca podniósł, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje żadnych przychodów, jak również nie pobiera składek członkowskich. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż nie posiada rachunku bankowego, nie ma żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, a członkowie stowarzyszenia wszystkie działania podejmują społecznie (k. 7-8). Postanowieniem z dnia 13 października 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy (k. 21-24). Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia (k. 37-39). W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano m. in., iż działalność wnioskodawcy polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków stowarzyszenia. W ocenie wnioskodawcy spełnia on przesłankę z art. 246 § 2 pkt 1 p. p. s. a., gdyż wykazał, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto wskazano, iż wyżej wspomniane postanowienie z dnia 13 października 2008 r. referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stanowi niezrozumiałe odstępstwo od poprzedniej praktyki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z regulacji prawnej zawartej w p. p. s. a. dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1 p. p. s. a., art. 220 § 1 p. p. s. a., art. 230 § 1 i 2 p. p. s. a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p. p. s. a. możliwe jest zwolnienie osoby prawnej wnoszącej skargę od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji gdy wykaże ona, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach (t. j.: Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) przewiduje możliwość uzyskiwania przez niego środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto wnioskodawca ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Wnioskodawca chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06, niepubl. Podzielając powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania na Skarb Państwa - chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych - rodzi ten skutek, że faktycznie działalność wnioskodawcy jest finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie - nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach - musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, ale nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Mając powyższe na względzie uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 p. p. s. a., pozwalająca na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie zarzutu o zmianę praktyki orzeczniczej w zakresie przyznawania prawa pomocy podnieść należy, że Sąd nie jest związany orzeczeniami zapadłymi w innych sprawach. Dlatego też na podstawie art. 260 p. p. s. a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 p. p. s. a. i art. 254 § 1 p. p. s. a. należało postanowić jak w sentencji.