IV SA/Wa 1618/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 9 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata M. Z. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12 odrzucającym skargę J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12 odrzucił skargę J. S. wniesioną na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia. W sprawie tej o sygn. akt IV SA/WA 2463/12 postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r. zostało skarżącej przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Następnie skargą z dnia 12 lipca 2013 r. skarżąca J. S. osobiście wystąpiła o wznowienie postępowania zakończonego powyższym postanowieniem Sądu z dnia 7 listopada 2012 r. Zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2013 r. Sąd wezwał profesjonalnego pełnomocnika skarżącej, będącego adwokatem, do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania, w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia. Pełnomocnik braków formalnych skargi nie uzupełnił, złożył natomiast w dniu 26 sierpnia 2013 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego) opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12, w której zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, polegającej na sporządzeniu niniejszej opinii. Nieuzupełnienie przez pełnomocnika braków formalnych skargi o wznowienie postępowania skutkowało jej odrzuceniem, postanowieniem Sądu z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1618/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Ustanowionemu w ramach prawa pomocy adwokatowi należy się wynagrodzenie oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków na zasadach określonych w art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem adwokat wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie na zasadach określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów dokonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Należy w tym miejscu podkreślić, że wynagrodzenie, o którym mowa w powołanym przepisie jest związane z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04, Lex nr 156687). Przewidziany w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.) obowiązek Skarbu Państwa ponoszenia kosztów nieopłaconej przez strony pomocy prawnej z urzędu dotyczy pomocy "udzielonej", a zatem powstaje w momencie rozpoczęcia wykonywania przez adwokata czynności związanych bezpośrednio z udzieleniem pomocy stronie, dla której został on wyznaczony. Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 15/05, Lex nr 151472 i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2012 r., II FZ 727/12, Lex nr 1221331). Uprawnieniem i obowiązkiem Sądu jest natomiast ustalenie, czy pomoc ta została rzeczywiście udzielona. Trzeba bowiem mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika powoduje, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z opłaceniem jego wynagrodzenia, zaś Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. W tym zakresie Sąd powinien przede wszystkim rozważyć, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, spełnia podstawowe elementy profesjonalizmu. Reprezentowana strona ma bowiem prawo wymagać, by czynności pełnomocnika były skuteczne, adekwatne do stanu sprawy i zgodne z prawem. Tym samym przez faktyczne udzielenie pomocy prawnej należy rozumieć profesjonalne działanie wyznaczonego adwokata i znajomość obowiązujących przepisów prawa (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 sierpnia 1997 r., II CZ 88/97, Lex nr 31820 i z dnia 16 marca 2000 r., I PZ 86/99, Lex nr 460165 oraz postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu z dnia 20 września 2009 r., II SA/Wr 221/09, Lex nr 772245 i w Warszawie z dnia 17 lipca 2009 r., II SA/Wa 491/08, Lex nr 1055443). Rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim to, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, spełnia podstawowe elementy profesjonalizmu. Jeżeli bowiem pismo procesowe z przyczyn formalnych nie wywołało żadnych skutków prawnych, to nie można przyjąć, że czynność została w istocie zrealizowana. Nie sposób pominąć funkcji jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Chodzi tu o funkcję dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną (zob. S. Babiarz i inni, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2009 r. wyd. 2, s. 366-367). Powyższy pogląd znajduje odzwierciedlenie w literaturze postępowania cywilnego, mając odniesienie również do procedury sądowoadministracyjnej, zgodnie z nim, jeśli czynności podejmowane przez wyznaczonego pełnomocnika, nie mają charakteru "pomocy prawnej" z uwagi na ich sprzeczność z zasadami profesjonalizmu, brak jest podstaw do przyznania adwokatowi ze środków Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 2000 r., [...], Lex nr [...] i z dnia [...] grudnia 2001 r. [...], Lex nr [...]), jak również w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., I FSK 854/05, Lex nr 293151). W świetle powyższego, jeżeli wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika pismo procesowe z przyczyn formalnych nie wywołało żadnych skutków prawnych, to nie można przyjąć, aby czynność procesowa, której zamierzał on dokonać została w istocie zrealizowana, a co za tym idzie trudno uznać, że ma ona charakter pomocy prawnej (por. orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 listopada 2010 r., IV SA/Gl 645/09 (Lex nr 758402). W niniejszej sprawie ustanowiony dla skarżącej przez Sąd adwokat z urzędu, wyznaczony przez organ samorządu adwokackiego w osobie adwokata M. Z., zamiast uzupełnić na wezwanie Sądu z dnia 1 sierpnia 2013 r. braki formalne skargi o wznowienie postępowania zainicjowanego skargą wniesioną osobiście przez skarżącą J. S. w dniu 12 lipca 2013 r., złożył w dniu 26 sierpnia 2013 r. opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2463/12. Powyższe poskutkowało odrzuceniem rzeczonej skargi o wznowienie postępowania sądowego i uniemożliwiło jej merytoryczne rozpoznanie przez sąd administracyjny. Dokonana przez wyznaczonego pełnomocnika czynność nie ma więc w ocenie Sądu charakteru pomocy prawnej, gdyż została podjęta w sprzeczności z zasadami profesjonalizmu. W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy nie uzasadniały uwzględnienia zgłoszonego żądania i dlatego należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 250 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.