IV SA/Wa 166/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Joanna Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Ekologicznego S. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego S. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: - odmówić przyznania Stowarzyszeniu Ekologicznemu S. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie Ekologiczne S. z siedzibą w W. złożyło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] umarzającą postępowanie odwoławcze z odwołań Towarzystwa [...], Stowarzyszenia T., Stowarzyszenia Ekologicznego S., Stowarzyszenia Z. oraz S. B. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2009 r. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, doręczonym w dniu 22 marca 2010 r., skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 29 marca 2010 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Stowarzyszenie nie posiada wolnych środków pieniężnych, aktualne zaś zadłużenie z tytułu złożenia skargi kasacyjnej, obciążenia nadmiernymi opłatami sądowymi oraz nakazem zwrotu kosztów postępowania sądowego przekracza miesięczne dochody pochodzące ze składek członkowskich. Z nadesłanego formularza wynika, że wnioskodawca nie posiada majątku, nie ma również konta bankowego. Pismem z dnia 6 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji: 1) jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia (m. in. na występowanie przed sądem jako strona), 2) ilu członków liczy Stowarzyszenie, 3) udokumentowania obciążeń, o których mowa w uzasadnieniu wniosku W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie wskazało, iż aktualnie liczy 10 członków, którzy złożyli deklaracje członkowskie oraz dwie osoby, działające w charakterze wolontariuszy. Podano, iż składki członkowskie w wysokości 10 zł miesięcznie opłaca 8 osób, pozostałe dwie osoby z uwagi na niskie dochody są zwolnione z tego obowiązku. Podkreślono ponadto, iż skarżący mając status stowarzyszenia zwykłego środki na swoją działalność regulaminową może czerpać jedynie ze składek członkowskich. Pozostałe wydatki pokrywane są indywidualnie przez poszczególnych członków Stowarzyszenia w miarę ich możliwości. W ocenie wnioskodawcy w realiach naszego kraju brak jest możliwości pozyskania nowych członków, brak natomiast dostatecznych środków finansowych uniemożliwia przekształcenia Stowarzyszenia w stowarzyszenie rejestrowe. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące zarówno referendarzowi sądowemu jak i Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stowarzyszenie Ekologiczne S. , jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust.2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) dotyczącego tej samej organizacji, należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Oświadczenie złożone w niniejszej sprawie o nieposiadaniu środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych budzi wątpliwości. Należy mieć bowiem na uwadze, że Stowarzyszenie bierze udział w wielu postępowaniach zarówno przed organami administracyjnymi, jak i przed sądami administracyjnymi. Udział ten wiąże się z ponoszeniem kosztów związanych ze sporządzaniem pism, odpisów pism, kserokopii dokumentów, przesyłaniem korespondencji (znaczki pocztowe) itp. W rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie podało, że pobiera składki od swoich członków (8 osób) w wysokości jedynie 10 zł. Należy jednak mieć na uwadze, iż w piśmie z dnia 4 maja 2010 r. strona skarżąca oświadczyła, iż część wydatków Stowarzyszenia pokrywana jest indywidualnie przez poszczególnych jego członków. Powyższe okoliczności wskazują, że wbrew informacjom zawartym na urzędowym formularzu PPPr, strona uzyskuje środki finansowe niezbędne do dokonywania czynności procesowych. Ponadto istnieją podstawy aby przypuszczać, iż sytuacja majątkowa członków Stowarzyszenie uzasadnia podjęcie stosownych kroków zmierzających do ustalenia składki członkowskiej na wyższym poziomie niż wskazana kwota 10 zł. Należy jednocześnie wskazać, iż Stowarzyszenie wyrażając opinię, że nierealne jest pozyskanie takiej ilości członków aby zebrane składki poprawiły sytuację finansową nie uprawdopodobniło w żaden sposób, iż podejmowało jakiekolwiek działania w tym zakresie. Fakt niepobierania składek od wszystkich swoich członków oraz zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do ustalenia składek członkowskich na odpowiednim poziomie nie może samo przez się stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie uznać należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pozwalająca na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Dlatego też, na podstawie wyżej przywołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cytowanej ustawy, należało postanowić jak w sentencji.