IV SA/Wa 166/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Sędzia WSA - Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Ekologicznego "S." z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "S." z siedzibą w W. oraz Stowarzyszenia "T." w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: - odmówić przyznania Stowarzyszeniu Ekologicznemu "S." prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie Ekologiczne "S." z siedzibą w W. złożyło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. umarzającą postępowanie odwoławcze z odwołań Stowarzyszenia "T.", Stowarzyszenia T., Stowarzyszenia Ekologicznego ,,S.", Stowarzyszenia Z. oraz S. B. od decyzji Prezydenta. W. z dnia [...] czerwca 2009 r. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, skarżące Stowarzyszenie Ekologiczne "S." złożyło w dniu 29 marca 2010 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Stowarzyszenie nie posiada wolnych środków pieniężnych, aktualne zaś zadłużenie z tytułu złożenia skargi kasacyjnej, obciążenia nadmiernymi opłatami sądowymi oraz nakazem zwrotu kosztów postępowania sądowego przekracza miesięczne dochody pochodzące ze składek członkowskich. Z nadesłanego formularza wynika, że wnioskodawca nie posiada majątku, nie ma również konta bankowego. Pismem z dnia 6 kwietnia 2010 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji: 1) jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia (m. in. na występowanie przed sądem jako strona), 2) ilu członków liczy Stowarzyszenie, 3) udokumentowania obciążeń, o których mowa w uzasadnieniu wniosku W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie wskazało, iż aktualnie liczy 10 członków, którzy złożyli deklaracje członkowskie oraz dwie osoby, działające w charakterze wolontariuszy. Podano, iż składki członkowskie w wysokości 10 zł miesięcznie opłaca 8 osób, pozostałe dwie osoby z uwagi na niskie dochody są zwolnione z tego obowiązku. Podkreślono ponadto, iż skarżący mając status stowarzyszenia zwykłego środki na swoją działalność regulaminową może czerpać jedynie ze składek członkowskich. Pozostałe wydatki pokrywane są indywidualnie przez poszczególnych członków Stowarzyszenia w miarę ich możliwości. W ocenie wnioskodawcy w realiach naszego kraju brak jest możliwości pozyskania nowych członków, brak natomiast dostatecznych środków finansowych uniemożliwia przekształcenia Stowarzyszenia w stowarzyszenie rejestrowe. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 maja 2010 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 9 czerwca 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od ww. postanowienia z 10 maja 2010 r. W uzasadnieniu wskazało, iż opłata sądowa, którą nakłada Sąd jest zbyt wysoka "w kontekście Konwencji z Aarhus i Dyrektywy 85/337/WE (zmiana Dyrektywy 2003/35/WE z dnia 26 maja 2003 r. przewidująca udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzenia niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniająca w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do sprawiedliwości dyrektywy 85/337)". Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie:P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 ustawy P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się jednak sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Nie ulega zatem wątpliwości, że cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie realizowane są z własnego majątku Stowarzyszenia. Stowarzyszenie odstępując od zbierania składek, bądź też ustalając je na minimalnym poziomie, nie może przerzucać kosztów prowadzenia swej działalności na Skarb Państwa. Jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Odnosząc się do wskazanej przez Stowarzyszenie Konwencji z Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706), podnieść należy, iż Konwencja przewiduje jedynie obowiązek zapewnienia bezstronnej, opartej na zasadzie równości, terminowej i niedyskryminacyjnej ze względu na koszty procedury administracyjnej lub sądowej, umożliwiającej członkom społeczeństwa, spełniającym wymagania określone w prawie krajowym, o ile takie istnieją, kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających postanowienia jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska (art. 9 ust. 4 w zw. z art. 9 ust. 3). Z przepisów Konwencji nie wynika więc generalny obowiązek dla sygnatariuszy Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska. Nadto wyjaśnić należy, iż wysokość wpisów sądowych od składanych, do sądów administracyjnych, skarg reguluje rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193), stąd też Sąd nie ma możliwość dowolnego kształtowania wysokości wpisów sądowych. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.