IV SA/Wa 1718/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J., A. H. , A. R. i D. G. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie roszczenia odszkodowawczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżąca A. H. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej skargi na decyzję Ministra Gospodarki w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie roszczenia odszkodowawczego z tytułu przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa. W złożonym we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że jest matką samotnie wychowującą piętnastoletnią córkę. Źródłem dochodu skarżącej, na stałe zamieszkałej w S., jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 27600 skr brutto. Do stałych miesięcznych wydatków skarżąca zaliczyła: opłaty za mieszkanie (71 m2) – 14.500 skr, koszty utrzymania mieszkania, ubezpieczenie i karty przejazdowe miesięczne – 690 skr, opłaty za prąd i telefon – 3000 skr oraz opłaty za studia – 1100 skr. Uzasadniając złożony wniosek A. H. wyjaśniła, że kwota, która pozostaje do jej dyspozycji po opłaceniu opłat stałych ledwo wystarcza do końca miesiąca. Wątpliwości odnoszące się do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni uzasadniały wezwanie jej, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wykazywaną przez nią sytuację majątkową. W odpowiedzi na wezwanie sądowe skarżąca przedstawiła: a) zaświadczenie z banku dotyczące zaciągniętego przez nią kredytu mieszkaniowego, b) wyciągi z rachunku bankowego [...] Bank, c) zaświadczenia o kwocie wynagrodzenia pobranego za miesiąc wrzesień i grudzień 2008 r. (odpowiednio -22665,50 i 23202,50), d) plan spłat opłat za studia za 2008 r., e) zaświadczenie o wysokości opłat za mieszkanie, f) dowód uiszczenia "opłaty za abonament na prąd" oraz opłaty za dwumiesięczne zużycie prądu. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1, art. 245 §§ 1-3 p.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Rozpoznawany wniosek zawiera żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie jest zaś wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ocena okoliczności przedstawionych w złożonym wniosku oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy uzasadnia odmowę przyznania stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawczyni rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych ze złożoną skargą nie jest tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i z tego względu nie może odnosić się do sytuacji, gdy wnioskodawca posiada środki majątkowe i może partycypować w kosztach postępowania. Należy zauważyć, że z załączonych przez skarżącą dokumentów wynika, że dochód uzyskiwany przez wnioskodawczynię wynosi ok. 23202,50 koron szwedzkich, co stanowi równowartość ok. 9474 zł (kwota uzyskana po przeliczeniu zarobków podanych przez stronę skarżącą według kursu korony szwedzkiej opublikowanego w Tabeli A kursów średnich Narodowego Banku Polskiego, Tabela nr 47/A/NBP/2009 z dnia 9 marca 2009 r., a więc według kursu obowiązującego w dniu rozpoznawania wniosku). Analiza operacji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że stałe miesięczne koszty jej utrzymania osiągają górną granicę 13000 koron (sierpień 2008 r., listopad 2008r.) tj. ok. 5308 zł (po przeliczeniu według kursu z dnia 9 marca 2009 r.), co wynika z analizy specyfikacji konta bankowego, z wyszczególnionymi przez skarżącą kwotami wydatków stałych. We wrześniu i grudniu 2008 r. wydatki, wskazane przez skarżącą jako niezbędne w prowadzonym przez nią gospodarstwie domowym, były jednak znacznie niższe (wrzesień - 4983 koron, grudzień – 5920 koron). A zatem w miesiącach, w których skarżąca ponosi wyższe koszty utrzymania związane z wydatkami, które mogą być uznane za niezbędne do utrzymania się (opłaty mieszkaniowe, prąd, ubezpieczenie, telefon) do jej dyspozycji pozostaje kwota ok. 10200 kr, tj. ok. 4165 zł. W miesiącach, w których wydatki ponoszone na regulowanie bieżących zobowiązań strony są mniejsze, kwota jest jeszcze większa. Okoliczność ta pozwala w sposób uprawniony przyjmować, że wnioskodawczyni posiada możliwość zabezpieczenia środków niezbędnych do wywiązania się z obowiązku ponoszenia opłat postępowania sądowego wszczętego w swojej sprawie, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że wszystkie pozostałe wydatki, które skarżąca ponosi po opłaceniu wydatków niezbędnych do utrzymania się, mają na tyle "sztywny" charakter, że nie mogą być ograniczone lub poniesione w innym okresie, aby poczynione w ten sposób oszczędności mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych. Zestawienie wysokości dochodu, którym skarżąca miesięcznie dysponuje na zaspokojenie potrzeb życiowych dwóch osób (osoby dorosłej i dziecka), z wysokością kosztów wszczętego jej skargą postępowania sądowego prowadzi do wniosku, że z posiadanych środków pieniężnych skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swojej rodziny, ponieść te koszty. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedyną wymagalną opłatę sądową stanowi wpis od skargi w kwocie 200 zł. Pozostałe, potencjalne koszty postępowania (ewentualna opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, opłaty kancelaryjne za odpisy dokumentów z akt sprawy), każdorazowo nie przekroczą zaś kwoty 100 zł, a ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Należy również zauważyć, że dokument z dnia 9 maja 2008 r. "Betalningsplan 2008", przedstawiony przez stronę na okoliczność konieczności ponoszenia kosztów opłat za studia (pożyczki studenckiej) zawiera plan spłat za 2008 r. Okres, na który pożyczka została udzielona (1 stycznia 1989 – 30 czerwca 2001 r.), wobec braku dokumentów wskazujących na konieczność ponoszenia wydatków w tym zakresie również w 2009r. (należało bowiem odmówić mocy dowodowej sporządzonemu we własnym zakresie "tłumaczeniu" – k. 174 akt sądowych -na język polski dokumentu z dnia 9 maja 2008 r. Betalningsplan 2008 – k. 173 akt sądowych – skoro z treści Betalningsplan 2008 wyraźnie wynika, że odnosi się on do 2008 r., zaś "plan płatności 2009 r." wskazuje na okresy rozliczeniowe w 2009 r.) uzasadnia przyjęcie, że argumenty o konieczności ponoszenia tych wydatków nie mogą mieć wpływu na ocenę kondycji finansowej skarżącej. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że ciążące na skarżącej zobowiązania finansowe (spłata pożyczki studenckiej, kredytu mieszkaniowego), w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie nie ustępuje obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. Stanowisko, zgodnie z którym zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. przykładowo postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt I OZ 83/06). W postanowieniu z dnia 28 czerwca 2005 r. (II GZ 56/05), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził kategoryczny pogląd, w świetle którego zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. W orzeczeniu z dnia 9 lutego 2005r. NSA wskazał zaś, że fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (sygn. akt OZ 1363/04). Ponadto udokumentowanie przez stronę ponoszenia wydatków "na studia" w 2008 r. i brak wykazania konieczności uwzględnienia w budżecie domowym strony wydatków na ten cel w 2009 r. uzasadnia przyjęcie, że środki finansowe dotychczas wydatkowane na spłatę pożyczki studenckiej mogą być obecnie przeznaczone na uiszczenie kosztów postępowania sądowego. Oceniając aktualną sytuację finansową, jako decydującą o możliwości uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, należało ponadto stwierdzić, że wnioskodawczyni nie usunęła wątpliwości związanych z możliwością posiadania dodatkowych dochodów. Doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że matka samotnie wychowująca dziecko, znajdując się w trudnej sytuacji życiowej, nie rezygnuje w sposób nieuzasadniony z możliwości uzyskania dodatkowych źródeł przychodów niedomagając się, by ojciec dziecka ponosił cześć kosztów jego utrzymania, tj. wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego względem dziecka. Skarżąca nie ustosunkowała się zaś w żaden sposób do wezwania z dnia 24 listopada 2008 r. w zakresie w jakim dotyczyło ono zobowiązania do wskazania, czy ojciec jej córki ponosi część kosztów związanych z utrzymaniem dziecka, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Powyższą okoliczność również należy przyjąć za przemawiającą za odmową uwzględnienia złożonego wniosku. Reasumując, wysokość oraz jednorazowy charakter kosztów postępowania, w odniesieniu do przedstawionej powyżej sytuacji finansowej skarżącej, posiadającej stałe źródło dochodów, przy niewyjaśnionych wątpliwościach co do posiadania dodatkowych źródeł przychodu (alimenty na córkę), nakazują stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że poniesienie przez nią kosztów postępowania sprowadzi zagrożenie o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadniałoby przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skoro zatem przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja finansowa nie wypełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji