IV SA/Wa 1718/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J., A. H., A. R. i D. G. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie roszczenia odszkodowawczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. M. J. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej skargi na decyzję Ministra Gospodarki w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie roszczenia odszkodowawczego z tytułu przejęcia przedsiębiorstwa na własność państwa. W zawartym w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Źródłem utrzymania małżonków jest emerytura oraz działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą. Miesięcznie małżonkowie J. osiągają dochód w wysokości ok. 2190 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że na utrzymanie domu wydaje 600 zł miesięcznie, kwota ta w okresie zimowym ulega zwiększeniu o 500 zł na wydatki związane z ogrzewaniem. Ponadto skarżąca spłaca, w ratach po 435 zł, kredyt zaciągnięty na remont domu. Oprócz 2/3 udziału w domu jednorodzinnym o powierzchni 110 m2, wnioskodawczyni oraz jej mąż nie posiadają żadnego innego majątku. Uzasadniając złożony wniosek strona podniosła, że wysokość wpisu sądowego przekroczy jej kilkuletnie, i tak niskie, dochody. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, które pozwoliłyby na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych. Dochody osiągane przez skarżącą oraz jej męża pozwalają jedynie na skromne życie. Ze względu na wiek i zły stan zdrowia skarżąca nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej w większym rozmiarze. Wątpliwości odnoszące się do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni uzasadniały wezwanie jej, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wykazywaną przez nią sytuację majątkową. W odpowiedzi na wezwanie sądowe skarżąca przedstawiła dokumenty wskazujące na wysokość otrzymywanych przez nią i jej męża świadczeń emerytalnych (za luty 2009 r. w wysokości – odpowiednio – 672,55 oraz 901,80 zł), a także odpisy zeznań podatkowych za lata 2006--2008, roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok 2007, raporty z obrotów na koncie bankowym w Banku [...] za okres wrzesień – grudzień 2008 r., historię rachunku w [...].Banku za okres od 1 października 2008 r. do 6 stycznia 2009 r., a ponadto dowody wpłaty: w dniu 5 stycznia 2009 r. należności z tytułu energii (70, 17 zł), w dniu 29 grudnia 2008 r. kwoty ok. 255 zł tytułem należności za gaz, kopię faktury z dnia 31 grudnia 2008 r. za dostarczanie wody i odprowadzania ścieków na kwotę 475 zł oraz fakturę za zakup w styczniu 2009 r. leków na kwotę 121 zł. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1, art. 245 §§ 1-3 p.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Rozpoznawany wniosek zawiera żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie jest zaś wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Ocena okoliczności przedstawionych w złożonym wniosku oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy uzasadnia odmowę przyznania stronie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawczyni, rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych ze skargą złożoną na decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie roszczenia odszkodowawczego, nie jest bowiem tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów tego postępowania we własnym zakresie. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i nie może odnosić się z tego względu do sytuacji, gdy wnioskodawca posiada środki majątkowe i może partycypować w kosztach postępowania. Należy zauważyć, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, zaś źródło dochodów jej dwuosobowej rodziny stanowi emerytura, którą otrzymują oboje małżonkowie w łącznej kwocie ok. 1575 zł netto oraz działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą w zakresie handlu artykułami przemysłowymi. W roku 2007 skarżąca uzyskała przychód z tytułu prowadzenia tej działalności w wysokości 36200 zł, zaś w 2008 r. (co wynika z kopii zeznania podatkowego złożonego w dniu 2 lutego 2009 r. do właściwego urzędu skarbowego) w wysokości 35220 zł. Z zeznania podatkowego męża skarżącej za 2007 r. (PIT 37) wynika zaś, że osiągnął on z różnych źródeł przychodów - dochód w wysokości 26 837 zł. Wysokość przychodu uzyskiwanego przez skarżącą z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wynikająca z przedstawionych zeznań podatkowych i podlegająca rozliczeniu w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych nie pozwala, przy braku informacji o ponoszonych kosztach prowadzonej działalności, precyzyjnie oszacować osiąganego przez skarżącą z tego źródła dochodu, jednakże sam fakt, że skarżąca kontynuuje tą działalność uzasadnia przyjęcie, że jest to działalność dla strony "dochodowa", a zatem przynosząca zysk. Z przedstawionego przez stronę raportu z obrotów na koncie bankowej w [...] za okres 1 września – 22 grudnia 2008 r. wynika zaś, że średni miesięczny wpływ środków na rachunek bankowy wnioskodawczyni wynosi 2000 zł. Rachunek w [...] Banku zasilany jest zaś comiesięcznie kwotą 400 zł. Jednocześnie z wyjaśnień skarżącej wynika, że miesięcznie ponosi ona stałe wydatki na utrzymanie domu w wysokości 600 zł (w okresie zimowym – 1100 zł, uwzględniając opłaty za ogrzewanie domu). Należy podkreślić, że strona udokumentowała wydatki poniesione w okresie grudzień 2008 r. – styczeń 2009 r., które należy zaliczyć do niezbędnych do utrzymania się, w wysokości ok. 924 zł (energia elektryczna, gazowa, dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, kupno leków). Z dokumentów przesłanych przez wnioskodawczynię wynika jednak, że obowiązek ponoszenia części kosztów związanych z utrzymaniem domu w którym skarżąca zamieszkuje, ciąży na skarżącej solidarnie z współwłaścicielką nieruchomości – Z. G., co wynika z faktury VAT z dnia 31 grudnia 2008 r. nr [...] (dostarczanie wody, odprowadzanie ścieków) wystawionej na obie właścicielki nieruchomości przy ul. [...] w G. Powyższe wskazuje, że wydatki ponoszone przez stronę w ramach prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego są w rzeczywistości niższe, niż wykazane we wniosku. Skarżąca nie wykazała ponadto, że ciążą na niej jakiekolwiek inne zobowiązania finansowe, których konieczność ponoszenia musiałaby być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w sprawie której dotyczy wniesiona do sądu administracyjnego skarga. Odnosząc się do zawartego w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia o konieczności spłaty zaciągniętego kredytu należy przypomnieć, że obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie nie ustępuje obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. Stanowisko, zgodnie z którym zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt I OZ 83/06). W postanowieniu z dnia 28 czerwca 2005 r. (II GZ 56/05), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził kategoryczny pogląd, w świetle którego zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Na marginesie warto zauważyć, że wysokość kosztów sądowych w sprawie, które dotyczy rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy, będzie porównywalna z wysokością jednej raty spłacanego przez stronę kredytu konsumpcyjnego, która według oświadczenia strony wynosi 435 zł. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy wynika bowiem z wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów postępowania, do których poniesienia jest ona zobowiązana. Oceniając zatem sytuację majątkową wnioskodawczyni oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości kosztów postępowania w sprawie należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedyną wymagalną opłatę stanowi wpis od skargi w kwocie 200 zł. Pozostałe, potencjalne koszty postępowania (ewentualna opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej), każdorazowo nie przekroczą zaś kwoty 100 zł. Wysokość oraz jednorazowy charakter kosztów postępowania, w odniesieniu do przedstawionej powyżej sytuacji finansowej skarżącej, posiadającej stałe źródło dochodów, nakazują stwierdzić, że poniesienie kosztów postępowania nie sprowadzi zagrożenia o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadniałoby przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zestawienie wysokości dochodu, którym skarżąca miesięcznie dysponuje na zaspokojenie potrzeb życiowych dwóch osób dorosłych, z wykazanymi przez nią wydatkami prowadzi zatem do wniosku, że z posiadanych środków pieniężnych skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swojej rodziny, ponieść koszty opłat sądowych, tym bardziej, że ich uiszczenie jest rozłożone w czasie. Wynikający z art. 199 p.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie nie obciąża jedynie osób posiadających nadwyżkę środków finansowych, ale dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, a więc także skarżącej, nawet gdyby wiązało się to z potrzebą poczynienia pewnych oszczędności. Skoro zatem przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja finansowa nie wypełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji