IV SA/Wa 1726/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawny wniosku S. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. G., S. G., J. G., M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 10 listopada 2008 r. S. G. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na opisaną powyżej decyzję w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i utrzymuje się z renty z KRUS-u w wysokości 779,64 zł. Żona skarżącego pobiera wynagrodzenie w wysokości 540 zł. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej (5,89 ha) i budynku gospodarczego (200 m2), nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień odnoszących się do stanu majątkowego, w piśmie z dnia 8 grudnia 2008 r. wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada rachunków i lokat bankowych, nigdy nie składał wniosku o przyznanie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych i nie otrzymywał takich dopłat. Wskazał, że ze względu na zły stan zdrowia nie wykonuje prac w gospodarstwie rolnym i nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Oświadczył również, że z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży w 2007 r. nieruchomości, tj. 82 500 zł, na remont gospodarstwa wydał ok. 15 000, z czego wydatki w kwocie ok. 5119 zł dokumentują załączone do pisma z dnia 8 grudnia 2008 r. faktury VAT. Wnioskodawca podał ponadto, że w tym czasie koszty jego utrzymania kształtowały się następująco: energia elektryczna – 4500 zł (z czego 2388,28 zł dokumentują załączone przez stronę dwie faktury VAT: z 28.03.2008 r. i z 25.09.2008 r.), gaz – ok. 2500 zł, opał - ok. 8000 zł, wyżywienie i odzież – ok. 12000 zł, podatek od nieruchomości – 100 zł, spłata w okresie od 01.03.2007 r. do grudnia 2008 r. kredytu zaciągniętego w 2005 r. – 9306,65 zł. Na tę ostatnią okoliczność wnioskodawca przedstawił zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w L., z którego wynika, że A. i S. G. uzyskali w 2005 r. kredyt mieszkaniowy w wysokości 20000 zł z przeznaczeniem na remont budynku mieszkalnego, a także, że spłata kredytu przebiega terminowo. Skarżący poniósł także wydatki związane z organizacją wesela córki – ok. 30000 zł, zaś 9000 zł przekazał w darowiźnie synowi. Do pisma skarżący dołączył odcinek przekazu pocztowego potwierdzający dochód osiągany kwartalnie z tytułu renty – 782,64 zł oraz formularz rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2007 r., z którego wynika, że w 2007 r. skarżący osiągnął z tytułu renty dochód w wysokości 4209,12 zł. Na okoliczność dochodów uzyskiwanych przez żonę ze stosunku pracy (463,46 zł) wnioskodawca przedstawił zaświadczenie z zakładu pracy żony oraz zeznanie podatkowe za 2007 r. Wnioskodawca załączył dodatkowo dwie decyzje Wójta Gminy N. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego, ustalające podatek od nieruchomości za lata 2007 i 2008 w kwotach – odpowiednio – 51 zł i 54 zł. Z dyspozycji art. 243 § 1, art. 245 §§ 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wniósł o ustanowienie pełnomocnika procesowego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Oceniając zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawcy rozważana pod kątem potencjalnych kosztów postępowania związanych z ustanowieniem pełnomocnika procesowego w sprawie nie jest tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że poniesienie tych kosztów przez wnioskodawcę wiązałoby się z ryzykiem niebezpieczeństwa, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a więc z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. W ocenie referendarza sądowego, sytuacja majątkowa przestawiona przez stronę w rozpoznawanym wniosku, a także wynikająca z załączonych do niego – na wezwanie z sądu – dokumentów, nie świadczy bowiem o trudnościach finansowych wnioskodawcy uniemożliwiających mu poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Należy bowiem zauważyć, że choć stałe miesięczne dochody skarżącego oraz jego żony, uzyskiwane z tytułu renty oraz stosunku pracy oscylują na poziomie, który wskazywałby na potrzebę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. łączny, miesięczny dochód małżonków G. wynosi ok. 725 zł), to zasadniczą, bezsporną okolicznością przemawiającą za odmową uwzględnienia wniosku jest osiągnięcie przez skarżącego w 2007 r. dodatkowego dochodu z tytułu sprzedaży nieruchomości w wysokości 82500 zł w powiązaniu z brakiem przekonywujących argumentów oraz dowodów wskazujących na to, że osiągnięte z tego tytułu środki finansowe zostały obecnie wyczerpane. Analiza oświadczeń wnioskodawcy, odnoszących się do sposobu rozdysponowania tymi środkami, wzbudza bowiem zasadnicze wątpliwości co do prawdziwości podanych w nim informacji. Wniosek taki jest uprawniony w świetle następujących okoliczności. Wnioskodawca, wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń o swojej sytuacji majątkowej podjął próbę wykazania, że wydatki wskazane przez niego w piśmie z dnia 8 grudnia 2008 r. w całości bilansują się z dochodem uzyskanym ze sprzedaży nieruchomości. Z informacji przedstawionych przez stronę wynika bowiem, że uzyskany w ten sposób dochód skarżący przeznaczył na: remont gospodarstwa – 15000 zł, wesele córki – ok. 30000 zł, darowiznę na rzecz syna – 9000 zł, spłatę kredytu – 9306,65 oraz wydatki związane z utrzymaniem się – ok. 27100 zł, co łącznie daje kwotę ok. 90407 zł. W ocenie referendarza sądowego nie sposób jednak uznać za wiarygodne oświadczenia, iż wszystkie wymienione wyżej wydatki skarżący rzeczywiście poniósł, należy bowiem zauważyć, że skarżący udokumentował jedynie wydatki w kwocie stanowiącej niewielki ułamek sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości – tj. ok. 7563 zł (w tym wydatki na: remont – ok. 5120 zł, za energię elektryczną – 2388 zł, podatek od nieruchomości za 2008 r. – 54 zł). Nieodmawiając wnioskodawcy podstaw zaliczenia do podstawowych wydatków koniecznego utrzymania kosztów zakupu wyżywienia, odzieży czy też energii elektrycznej i opału, należy również stwierdzić, że nieuzasadnione byłoby uznanie za osobę ubogą, a więc wymagającą wsparcia finansowego z budżetu państwa (do czego w istocie sprowadza się przyznanie prawa pomocy w formie ustanowienia pełnomocnika z wyboru) osoby, która: 1) posiada stałe źródło dochodów, zdolność kredytową i potwierdzoną płynność finansową, 2) posiada majątek, który może być źródłem dochodu (np. poprzez dzierżawę) – gospodarstwo rolne ok. 6 ha, 3) przeznacza znaczne kwoty (39000 zł) na wydatki niezwiązane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (wesele córki, darowizna). Okoliczność pomniejszenia dochodu gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego o kwotę znacznie przewyższającą kwotę rocznego dochodu (skarżący pozostaje we wspólnocie domowej osiągającej roczny dochód w wysokości ok. 8000 zł, co wynika z przedłożonych zeznań podatkowych za 2007 r. wnioskodawcy i jego żony) nie może zaważyć na ocenie istnienia po stronie skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy, świadczy bowiem o tym, że skarżący czuje się osobą zdolną do regulowania swoich bieżących zobowiązań finansowych. Płynność finansową skarżącego i jego zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych potwierdza fakt terminowej spłaty kredytu zaciągniętego w 2005 r. (zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w L.). Należy jednocześnie przypomnieć, że obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie nie ustępuje obowiązkowi spłaty innych zobowiązań, zwłaszcza wówczas, gdy strona się z tych zobowiązań wywiązuje. Stanowisko, zgodnie z którym zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt I OZ 83/06). Uzasadnione wątpliwości budzi ponadto oświadczenie skarżącego, że z kwoty, którą uzyskał ze sprzedaży nieruchomości 15000 zł skarżący przeznaczył na remont gospodarstwa. Niezależnie od stwierdzenia, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających nie tylko pełną kwotę, ale nawet zbliżoną do deklarowanej kwoty wydatków poniesionych na ten cel, należało uznać, że w sytuacji, kiedy strona - według własnego oświadczenia - nie pracuje w posiadanym gospodarstwie rolnym i nie osiąga z niego dochodu, wydatki z tego tytułu nie mogą być zaliczone do kosztów niezbędnych do utrzymania się. Wnioskodawca nie przedstawił również żadnych dokumentów, które wskazywałby na wiarygodność udzielonych przez niego informacji odnoszących się do darowizny dokonanej na rzecz syna. W obecnym stanie prawnym nabycie w drodze darowizny pieniędzy lub innych rzeczy przez osobę zaliczoną do I grupy podatkowej w wysokości nieprzekraczającej 9.637 zł jest zwolnione od podatku od spadków i darowizn jedynie pod warunkiem dokonania przez obdarowanego czynności wskazanej w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2004r., Nr 142, poz. 1514) – a zatem zależy od udokumentowania otrzymania darowizny dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. Niedopełnienie obowiązku udokumentowania otrzymania środków pieniężnych (art. 4a ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy) – co do zasady - skutkuje utratą prawa do zwolnienia, a w konsekwencji opodatkowaniem nabycia majątku według zasad ogólnych, tj. właściwych dla I grupy podatkowej, w uwzględnieniem stawek podatkowych właściwych dla tej grupy nabywców. Z powyższego wynika możliwość udokumentowania darowizny poprzez złożenie odpisu zeznania podatkowego obdarowanego, ewentualnie dowodu przekazania środków pieniężnych na rachunek bankowy obdarowanego albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. Dokumentów takich, potwierdzających fakt dokonania darowizny, wnioskodawca jednak nie przedstawił. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że nawet wykazanie przez stronę, iż rzeczywiście doszło do nabycia przez jego syna w drodze darowizny części środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, nie uzasadniałoby przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie. W takiej bowiem sytuacji wnioskodawca w pierwszej kolejności, przed sięgnięciem po środki z budżetu państwa, powinien zwrócić się do obdarowanego. Należy zauważyć, iż popadnięcie przez darczyńcę w stan niedostatku, niezależnie od przyczyny takiego stanu rzeczy, rodzi po stronie obdarowanego obowiązek pomocy. Zgodnie bowiem z art. 897 kodeksu cywilnego, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Warto też przypomnieć, że nieusprawiedliwiony brak wspomożenia darczyńcy stwarza możliwość odwołania darowizny. Ustanowienie zastępstwa procesowego, o co wnosi w niniejszej sprawie skarżący, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, iż wnioskodawca, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie we własnym zakresie opłacić kosztów działania profesjonalnego pełnomocnika. W rozpoznawanym przypadku brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca wykazał, iż ponoszenie kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie wiąże się dla niego z uszczerbkiem, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.