IV SA/Wa 1728/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi G. w K. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia wniosku G. w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżące G. z siedzibą w K. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich w wysokości do 50 zł rocznie. Przychód ze składek w 2011 r. wyniósł 912 zł. W roku 2010 Towarzystwo poniosło stratę w wysokości 5 131,17 zł, która do chwili obecnej nie została pokryta. Towarzystwo podkreśliło, że jego działalność opiera się wyłącznie na pracy społecznej, eksperckiej. Towarzystwo nie prowadzi działalności gospodarczej, nie koncentruje się na uzyskiwaniu darowizn, albowiem działania takie uznaje za "nieefektywne" i mogące "rzutować negatywnie na wiarygodność Towarzystwa". Towarzystwo na dzień złożenia wniosku dysponowało kwotą 100,11 złotych. Ponieważ przedłożone oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej stowarzyszenia, referendarz sądowy zarządzeniem z 24 listopada 2011 r. wezwał Towarzystwo do uzupełnienia wniosku przez nadesłanie odpisów z bilansu oraz rachunku zysków i strat za I - III kwartał 2011 r., wyszczególnienia, udokumentowania wydatków poniesionych na działalność statutową w I - III kwartale 2011 r. oraz przedłożenia uchwały określającej wysokość składek członkowskich i informacji o liczbie członków stowarzyszenia. Z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w I - III kwartale 2011 r. Towarzystwo poniosło wydatki w wysokości 1012,29 zł. (z czego 195 zł przeznaczono na opłaty sądowe, a pozostałą kwotę na pokrycie kosztów korespondencji). Towarzystwo utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich. Wysokość rocznej składki członkowskiej wynosi maksymalnie 50 zł (dotyczy osób pracujących, w tym nauczycieli akademickich). Do uiszczenia takiej składki jest zobowiązanych 18 osób. Nauczyciele szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, studenci i doktoranci zobowiązani są do uiszczania składek w wysokości 25 zł (8 osób), a emeryci, renciści, osoby bezrobotne i uczniowie (których w stowarzyszeniu jest sześciu) - w wysokości 12,50 zł. Szacunkowe dochody z tego tytułu powinny wynieść, przy obecnym składzie osobowym Towarzystwa (32 członków) 1175 zł - zatem ściągalność składek wynosi 78 %. Postanowieniem z 12 grudnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 27 grudnia 2011 r. Towarzystwo złożyło sprzeciw od ww postanowienia, podtrzymując swoje żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że członkowie Towarzystwa nie mają jakiegokolwiek interesu prywatnego w niniejszej sprawie. Działalność Stowarzyszenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej wykonywanej na rzecz interesu społecznego jakim jest ochrona przyrody. W takich więc kategoriach powinna być rozpoznawana przedmiotowa sprawa. Działalność społeczna Towarzystwa jest elementem kontroli jakości działania organów administracji publicznej. Obłożenie organizacji eksperckiej dodatkowymi kosztami w sytuacji bezinteresownego wykonania pracy eksperckiej jest - w ocenie wnioskodawcy - niesprawiedliwe i sprzyjające demoralizacji nieprzygotowanej merytorycznie, opłacanej z kieszeni podatnika, kadry urzędniczej. Skarżący stoi na straży poszanowania prawa - zatem nieetyczne jest oczekiwanie na ponoszenie dodatkowych kosztów. Nie można bowiem Towarzystwa traktować jak podmiotu prywatnego lub komercyjnego, którego podstawowym zadaniem jest zapewnienie środków na działalność. W piśmie wskazano nadto, że podatki członków Towarzystwa zasilają Skarb Państwa, ten z kolei utrzymuje sądownictwo. Koszty wpisu w ocenie Towarzystwa to dodatkowa danina na rzecz już opłacanego aparatu sprawiedliwości. Skarżący wyjaśnił nadto, że podejmuje starania o uzyskanie środków finansowych, polegające na wysyłaniu wezwań o uregulowanie składek członkowskich. W piśmie stwierdzono, że Towarzystwo może zwrócić się do referendarza sądowego (orzekającego w niniejszej sprawie) z prośbą o darowiznę, wykazując fakt podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych. Sąd zważył co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.], w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 ustawy P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność statutową muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w tym postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mogą zatem oczekiwać, że skoro występują w sprawie w interesie społecznym to ciężar kosztów tego postępowania winien pokryć Skarb Państwa. Ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jakie przewiduje art. 239 P.p.s.a. Tym samym sytuacja majątkowa stowarzyszenia podlega weryfikacji z punktu widzenia zaistnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wnioskujący podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powołany przepis wskazuje przesłankę jaką kieruje się Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy jako formy dofinansowania z budżetu państwa, powinno się jednak sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587), Tylko w takiej bowiem sytuacji można mówić o pomocy Państwa w realizacji prawa do Sądu. Oznacza to, iż nie zawsze faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia. W ocenie Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W myśl art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855, ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Takie też są założenia Statutu skarżącego Towarzystwa, z którego wynika, iż źródłami powstania majątku skarżącego są: składki członkowskie (§ 25 ust. 1 a Statutu), darowizny, zapisy i spadki, środki pochodzące z ofiarności publicznej (pod warunkiem przestrzegania przepisów ustawy z dnia 15 marca 1933 o zbiórkach publicznych) lub ze sponsoringu (§ 25 ust. 1 b Statutu), a także dotacje, subwencje, udziału i lokaty (§ 25 ust. 1 c Statutu). Tymczasem skarżące Towarzystwo uzyskuje środki na swoją działalność jedynie ze składek członkowskich. W ogóle nie koncentruje się na uzyskiwaniu środków finansowych niezbędnych na realizowanie założonych celów statutowych z innych źródeł, poza wspomnianymi składkami członkowskimi. Wręcz działania takie, to jest np. pozyskiwanie środków drogą darowizn, uznaje za "nieefektywne" i mogące "rzutować negatywnie na wiarygodność Towarzystwa". Jednak argumentacja ta pozostaje dla Sądu niezrozumiała wobec wykazanych wyżej założeń statutowych dotyczących możliwych źródeł finansowania Towarzystwa. Skoro stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, winno liczyć się z kosztami jakie bezwątpienia ta realizacja pociąga. W szczególności, gdy z powołaniem się na cele statutowe, decyduje się skorzystać z drogi postępowania sądowoadministracyjnego, powinno zagospodarować i przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Podmioty prowadzące działalność w formie stowarzyszenia powinny mieć na względzie - stosownie do przytoczonej regulacji prawnej i postanowień statutu - iż składki członkowskie nie są jedyną formą pozyskiwania środków pieniężnych na realizację celów statutowych. Innymi słowy majątek stowarzyszenia może powstać z wielu źródeł, dzięki którym stowarzyszenie może działać, realizując swobodnie zamierzone cele statutowe. Nie może z kolei w sytuacji aktywnej realizacji celów przerzucać ciężaru kosztów z nią związanych na Skarb Państwa, w tym też kosztów związanych z czynnym udziałem stowarzyszenia w postępowaniu sądowym. Zwłaszcza w sytuacji gdy samo pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych na efektywne prowadzenie działalności w interesie społecznym. Nadto ustalając składki członkowskie na minimalnym poziomie nie może przerzucać kosztów prowadzenia swej działalności na Skarb Państwa, a do tego właśnie sprowadza się działanie skarżącego Towarzystwa. Wspomaganie organizacji pozarządowych przez Państwo nie może być rozumiane w sposób w jaki chciałoby tego skarżące stowarzyszenie. Jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, stowarzyszenie powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się i przewidywać trudne sytuacje związane z prowadzoną działalnością, dla której zostało utworzone i podejmować odpowiednie kroki w kierunku pozyskiwania majątku, zwłaszcza że takie możliwości daje mu ustalony przez samych członków Towarzystwa Statut. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, niepublikowane). Zauważyć również i podkreślić należy, iż argumentacja Towarzystwa przedstawiona w sprzeciwie nie mogła odnieść skutku w postaci uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prezentowany pogląd wskazuje jedynie na roszczeniową postawę skarżącego Towarzystwa, które pozbawiając się samo możliwości uzyskiwania środków finansowych na swoją działalność, próbuje - w sposób nieuzasadniony i obcesowy - obciążyć kosztami prowadzonego postępowania Skarb Państwa. Co więcej niektóre stwierdzenia skarżącego, takie jak chociażby twierdzenie dotyczące płacenia przez członków Towarzystwa podatków (i wyciąganie z tego wskazanych wyżej wniosków), należy uznać za niestosowne, zaś twierdzenia mówiące o demoralizacji nieprzygotowanej merytorycznie kadry urzędniczej czy możności zwrócenia się z prośbą do referendarza sądowego orzekającego w niniejszej sprawie o darowiznę, należy uznać za godzące w dobre imię wymiaru sprawiedliwości i jego pracowników merytorycznych i w żadnej mierze niemogące przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., pozwalająca na przyznanie skarżącemu stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.