IV SA/Wa 1850/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w 17 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 8 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W tym samym dniu, tj. 8 lutego 2017 r. skarżąca E. Z. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z dwoma pełnoletnimi synami. Skarżąca nie wypełniła rubryki nr 7.1 (dot. posiadanych nieruchomości – domu), pozostałe rubryki dotyczące majątku (innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych zostały pozakreślane, a w rubryce dotyczącej posiadanych nieruchomości - mieszkania wpisano: "brak". W rubryce dot. dochodów skarżąca podała, że syn M. Z. nie pracuje, zaś skarżąca otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1988 zł brutto. Nie wskazała zobowiązań i stałych wydatków. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z zakładu pracy, potwierdzające wysokość otrzymywanego wynagrodzenia, wyciągi z konta bankowego oraz zaświadczenie za zakładu pracy, z którego wynika, że syn P. Z. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 500 zł miesięcznie brutto. Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2017 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: a) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez P. Z. rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne (z ostatnich trzech miesięcy) wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji w tym okresie; b) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że M. Z. jest osobą bezrobotną; c) oświadczenia, jaki skarżąca lub jej synowie mają tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywają (np. czy wynajmują lokal) oraz, czy i ewentualnie jakie koszty ponoszą miesięcznie z tego tytułu (ewentualnie czy koszty te ponosi ktoś inny); w przypadku wynajmowania mieszkania, należy przedstawić kopię umowy najmu. d) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu/mieszkania oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 31 marca 2017 r. oświadczyła, że syn M. Z. nie pracuje i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Syn P. Z. nie prowadzi ze skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego i nie dokłada się do opłat. Do pisma skarżąca dołączyła kopię dowodów uiszczenia opłat za energię elektryczną, opał, podatku od nieruchomości, zaświadczenie o zameldowaniu. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Rozpatrując niniejszy wniosek, należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść j pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że skarżąca spełnia przesłanki uprawniające do udzielenia jej pomocy prawnej, nie został przez nią spełniony. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z dwoma dorosłymi synami, z których jeden jest bezrobotny. Nie wskazała, że posiada jakiekolwiek nieruchomości. Podała, że uzyskuje dochód w wysokości 1988 zł brutto, zaś z załączonej do wniosku kopii zaświadczenia o zarobkach jednego z synów wynika, że otrzymuje on wynagrodzenie w wysokości 500 zł brutto. Skarżąca nie wymieniła żadnych wydatków. Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie zawarte na formularzu nie jest wystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni, w związku z czym zasadne było wezwanie do uzupełnienia wniosku, przede wszystkich do nadesłania wyciągów na kont bankowych syna skarżącej (P. Z.), wyjaśnienia kwestii mieszkaniowej wnioskodawczyni, wskazania wydatków, nadesłania zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez M. Z. statusu osoby bezrobotnej. Skarżąca w odpowiedzi na to wezwanie nadesłała oświadczenia (pismo z dnia 31 marca 2017 r.) i kopie dokumentów, które w dalszym ciągu nie pozwalają na wnikliwa analizę sytuacji materialnej skarżącej w kontekście możliwości poniesienia prze nią kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przede wszystkim należy wskazać, że początkowo skarżąca, na urzędowym formularzu PPF w rubryce nr 6 wskazała, że obydwaj synowie pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowy. W odpowiedzi natomiast do wezwania do nadesłania m. in. wyciągów z kont bankowych pracującego syna P. Z., skarżąca złożyła oświadczenie sprzeczne z wcześniejszym, że nie prowadzi on ze skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego i nie dokłada się do opłat. Również w sprzeczności z danymi zawartymi na urzędowym formularzu PPF, gdzie skarżąca nie wskazała żadnych posiadanych nieruchomości, pozostaje nadesłana w odpowiedzi do uzupełnienia wniosku, kopia decyzji w spawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2017 r., która jako adresata tej decyzji wskazuje skarżącą. W decyzji tej wskazano, że wysokość podatku ustalono na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków według następującego wyliczenia: "Budynki mieszkalne o pow. 70,00 m2, kwota podatku – 49,00 zł; "Grunty pozostałe" o pow. 352,00 m2, kwota podatku – 123,20 zł; "Bud. Mieszk.1,40-2,20" o pow. 40,00 m2 , kwota podatku 28,00 zł. Przepis art. 3 ustawy 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716 ze zm.) stanowi, że podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Nieruchomości Rolnych lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości, b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2. Zatem, mimo, że skarżąca nie podała we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, że ona lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakiekolwiek nieruchomości, jak również mimo wezwania – nie wskazała jaki tytuł prawny przysługuje jej do lokalu w którym mieszka, to jak wynika z ww. decyzji o wymiarze podatku od nieruchomości, w stosunku do wymienionych w niej nieruchomości skarżąca jest osobą, o które mowa we wskazanym wyżej art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Zatem skarżąca nie przedstawiła w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej a jej oświadczenia zawarte na urzędowym formularzu PPF i nadesłane w uzupełnieniu wniosku (w piśmie z dnia 31 marca 2017 r.) są niepełne i częściowo sprzeczne. Skarżąca ponadto wskazuje, że wszystkie opłaty związane z utrzymaniem domu ponosi sama, mimo, że przedstawiła zaświadczenie o zameldowaniu, z którego wynika, że pod tym samym adresem zameldowani są także jej dwaj synowie. W ocenie referendarza sądowego powyższe nie przemawia za uwzględnieniem wniosku. Syn P., który nawet jeżeli dać wiarę drugiemu oświadczeniu skarżącej, z którego wynika, że nie prowadzi ze skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego, powinien partycypować w kosztach utrzymania domu, w którym mieszka. Również fakt pozostawania bez pracy przez syna M., nie uzasadnia przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem wskazać, że mimo podania przez skarżącą, że jest on bezrobotny, nie przedstawiła ona stosownego zaświadczenia potwierdzającego ten fakt, a wręcz oświadczyła, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Zdaniem referendarza sądowego, gdyby syn skarżącej faktycznie pozostawał bez pracy oraz jakichkolwiek dochodów, tak jak zostało to wykazane w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, to wydaje się, że powinno mu zależeć na posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Aczkolwiek nie ma takiego obowiązku, to zauważyć należy, że nie podejmując starań o uzyskanie statusu osoby bezrobotnej syn skarżącej niejako z wyboru utracił możliwość pozyskania ewentualnych ofert pracy, odbycia stażu, czy szkolenia w różnych formach, co w świetle opisanej przez skarżącą sytuacji materialnej rodziny wydaje się co najmniej niezrozumiałe. Z informacji przekazanych przez skarżącą nie wynika, aby syn skarżącej był niezdolny do pracy. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie przedstawiła takich okoliczności, z których wynikałoby, że jej sytuacja materialna jest krytyczna i uzasadnia przerzucenie kosztów postępowania na społeczeństwo. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów (w tym kopii opłat za energię elektryczną, opał) wynika, że reguluje ona bieżące opłaty. Nic nie wskazuje także, aby skarżąca miała trudności finansowe, aby zalegała z opłatami np. za mieszkanie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała takich okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie jej wniosku. . Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.