IV SA/Wa 1864/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] lipca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. S. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 29 września 2014 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako źródła utrzymania wymienił rentę (473,00 zł miesięcznie), czynsz dzierżawny (1.000,00 zł rocznie), zwrot akcyzy (1.100,00 zł rocznie) i dopłaty unijne (1.033,00 zł rocznie). Jako posiadany majątek wskazał nieruchomość rolną o powierzchni 16 ha oraz stary dom drewniany, nienadający się do zamieszkania o powierzchni 60 m2. W uzasadnieniu wniosku E. S. podał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne na bardzo złych glebach, a część gruntów oddalonych jest od siedliska o około 13 km, co utrudnia gospodarowanie i podnosi koszty. Wskazał, że orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co w sytuacji samodzielnego gospodarowania ma kluczowe znaczenie i zmusiło skarżącego do radykalnego ograniczenia produkcji. Wnioskujący podał też, że budynki w gospodarstwie są stare i niefunkcjonalne, wymagają remontów. Wedle twierdzenia skarżącego, w takich warunkach nie jest możliwy rozwój hodowli, bowiem praca jest bardzo ciężka i mozolna, a jej efekty nikłe. E. S. oświadczył też, że przeciwko niemu toczy się obecnie sześć postępowań egzekucyjnych. Jak podał, łączne jego zobowiązania i długi przekraczają kwotę 15.000 zł. Ponieważ oświadczenie E. S. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, pismem z dnia 14 października 2014 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan majątkowy i dochody, to jest: 1. wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2. oświadczenia, czy skarżący uzyskuje dochody - a jeśli tak to w jakiej wysokości - z uprawy gruntów rolnych oraz hodowli zwierząt (należało wskazać średni dochód uzyskany w ostatnim roku); 3. kserokopii decyzji potwierdzającej wysokość "dopłat unijnych" z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 4. kserokopii umowy dzierżawy gruntów rolnych; 5. kserokopii dokumentu potwierdzającego, że skarżący jest czasowo niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; 6. kserokopii decyzji w sprawie przyznania renty; 7. kserokopii decyzji potwierdzających, że w stosunku do skarżącego - zgodnie z oświadczeniem zawartym w rubryce 11 formularza PPF - toczą się postępowania egzekucyjne. W odpowiedzi wnioskodawca złożył do akt sprawy pismo z dnia 12 listopada 2014 r., do którego dołączył kopie: 1. decyzji prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS) z dnia [...] maja 2014 r. w sprawie przeliczenia renty rolniczej, wedle której wysokość świadczenia po potrąceniach wynosi 472,17 zł miesięcznie; 2. wypisu z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS, zgodnie z którym skarżący uznany jest za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do marca 2016 r.; 3. pierwszej strony decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie jednolitej płatności obszarowej i płatności uzupełniających; 4. wyciągu z rachunku w [...] w W. za okres od 1 maja 2014 r. do 5 listopada 2014 r.; 5. przedsądowego wezwania z dnia 29 lipca 2014 r. do zapłaty kwoty w wysokości 2.293,10 zł; 6. wystawionych wobec skarżącego: a. tytułu wykonawczego z dnia [...] stycznia 2014 r. należności pieniężnych w łącznej kwocie 1.520 zł; b. tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2014 r. należności pieniężnej w kwocie 2.054,92 zł stanowiącej nienależnie lub nadmiernie pobrane środki publiczne z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wraz z odsetkami w wysokości 897,30 zł; c. tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2014 r. należności pieniężnej w kwocie 438,00 zł; d. wezwania z dnia 27 września 2012 r. do zapłaty kwoty 1.234,04 zł; 7. powiadomienia z dnia 13 czerwca 2014 r. o wpisie skarżącego do Krajowego Rejestru Długów, wedle którego na dzień wystawienia powiadomienia kwota niezapłaconych przez skarżącego zobowiązań (bez odsetek i kosztów egzekucyjnych) wyniosła 3.303,11 zł; 8. dwóch zaświadczeń lekarskich potwierdzających, że skarżący cierpi na poważne dolegliwości układu krążenia; 9. dokumentu handlowego z dnia 7 stycznia 2014 r. potwierdzającego przywóz ubocznego produktu zwierzęcego w postaci jednej sztuki krowy; 10. zdjęcia domu. W piśmie z dnia 12 listopada 2014 r. skarżący wskazał, że w ostatnim roku uzyskał dochód tylko ze sprzedaży zboża w wysokości 300,00 zł. Oświadczył, że nie dysponuje umową dzierżawy nieruchomości rolnej, ponieważ została zawarta ustnie. E. S. wskazał, że przedstawia tylko część kopii dokumentów świadczących o jego zadłużeniu. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z powołanego przepisu wynika, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Treść przywołanej regulacji nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa, a ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To zatem strona postępowania ubiegająca się o przyznanie pomocy Państwa w poniesieniu kosztów postępowania przed sądem zobowiązana jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do E. S. wezwanie z dnia 14 października 2014 r. Złożone przez niego oświadczenie z dnia 29 września 2014 r. jest bowiem niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskującego. Skarżący nie wykonał należycie rzeczonego wezwania, co uniemożliwia ustalenie, jakimi w rzeczywistości środkami dysponuje, a w konsekwencji wyklucza uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Otóż, od skarżącego (lit. a wezwania) zażądano nadesłania z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. E. S. złożył do akt sprawy tylko wyciąg z rachunku w [...] za okres od 1 maja do 5 listopada 2014 r., natomiast inny nadesłany przez niego dokument wskazuje, że nie jest to jedyny posiadany przez wnioskującego rachunek bankowy. W tytule egzekucyjnym z dnia [...] marca 2014 r. wskazano mianowicie rachunek bankowy zobowiązanego (E. S.) w [...]. Skarżący nie złożył do akt sprawy wyciągu z tego rachunku, ani nie udokumentował, aby rachunek ten został zamknięty. Wnioskujący nadesłał też kserokopię wyłącznie pierwszej strony decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie płatności bezpośrednich. W związku z tym nie jest możliwe, po pierwsze zweryfikowanie, czy jest to pełne rozstrzygnięcie w przedmiocie jego wniosku, a po drugie ustalenie, jaki rachunek bankowy wskazał E. S. jako rachunek do wypłaty przyznanej płatności. Ponadto skarżący, jak sam wskazał, nadesłał kopie tylko części dokumentów potwierdzających jego zadłużenie. Dokumenty te nie odzwierciedlają danych zawartych w oświadczeniu strony z dnia 29 września 2014 r. Łączna, udokumentowana nimi, kwota zaległych zobowiązań pieniężnych jest niższa (niespełna 8.500 zł) niż wskazana we wniosku (15.000 zł). Niewykonanie wezwania z dnia 14 października 2014 r. w opisanym wyżej zakresie uniemożliwia ustalenie faktycznej kwoty wpływów do budżetu domowego wnioskującego oraz relacji tych wpływów do ciążących na nim zobowiązań. W konsekwencji nie sposób jest ustalić, jakimi środkami finansowymi skarżący realnie dysponuje. Chociaż w świetle art. 246 § 1 ppsa strona postępowania nie jest zobowiązana do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak wykazanie tych okoliczności musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o dochodach, sytuacji majątkowej i wielkości zobowiązań pieniężnych wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami oświadczeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawców z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, E. S., udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 października 2014 r., tylko w częściowo wywiązał się z tego obowiązku. Wątpliwości co do tego, czy sytuacja majątkowa deklarowana przez skarżącego w oświadczeniu z dnia 29 września 2014 r. odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy jawią się jako tym bardziej uzasadnione w świetle informacji wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w postanowieniu z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 458/14 wydanym po rozpoznaniu wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Otóż, Sąd wskazał w uzasadnieniu orzeczenia, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...] zasądzono na rzecz E. S. tytułem spłaty kwotę 121.779,25 zł. Sąd stwierdził też, powołując się na informację uzyskaną z Sądu Rejonowego w Z. [...] Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w W., że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. sygn. akt [...] zezwolono zobowiązanemu do spłaty wskazanej kwoty na złożenie jej do depozytu sądowego. W dniu 25 kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu kwota 100.000,00 zł, a 25 czerwca 2014 r. kwota 17.779.25 zł. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1.421,26 zł. Sąd zwrócił również uwagę na złożony do sprawy sygn. akt [...] wniosek Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. o cofnięcie prawa pomocy przyznanego E. S. Organ administracji podał w rzeczonym wniosku, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 20 ha, położone na terenie gminy K. i gminy C., składające się z gruntów o dobrej i bardzo dobrej jakości. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych do upraw gleby, trzech ciągników, przyczep rolniczych, samochodu ciężarowego oraz trzech kombajnów: zbożowego, ziemniaczanego oraz do zbioru buraków cukrowych. Wartość maszyn jest bardzo znacząca. Oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych, skarżący uzyskiwać ma również dochody z hodowli bydła (kilkanaście sztuk). Powołane powyżej ustalenia poczynione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie o sygn. akt I SA/Bk 458/14 nie mogły być oczywiście podstawą orzeczenia w przedmiocie wniosku skarżącego z dnia 29 września 2014 r. Nie mogą jednak pozostawać niezauważone w kontekście tego, że E. S. – pomimo wezwania z dnia 14 października 2014 r. - nie przedstawił w przedmiotowej sprawie pełnych i rzetelnych informacji o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.