IV SA/Wa 1865/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie sędzia WSA Anita Wielopolska, sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Protokolant ref. staż. Agnieszka Jastrzębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] maja 2016 r., nr [...], Wojewoda [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej zwanej "k.p.a.") oraz art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.; dalej "u.g.n.") utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z [...] lutego 2016 r. nr [...] orzekającą o odmowie uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu nabycia przez Gminę R. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu oznaczonego jako działka ew. nr [...] z obrębu [...], zajętego pod część ul. [...] w R. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. W dniu 20 grudnia 2013 r. I. S. (dalej zwana "skarżącą") zwróciła się z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę – ul. [...] w R., stanowiący działkę ew. nr [...] z obr[...] o pow. 0,0019 ha, w oparciu o art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.; dalej zwanej "ustawą reformującą") wskazując na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]. Z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji wynika, że ostateczną decyzją z [...] listopada 2013 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę R. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu zajętego pod część ul. [...] w R. oznaczonego jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. 19 m2. Starosta P. decyzją z [...] lutego 2016 r. nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej o ustalenie odszkodowania z tytułu nabycia przez Gminę R. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu oznaczonego jako działka ew. nr [...] z obrębu [...], zajętego pod część ul. [...] w R. W uzasadnieniu stwierdził, iż wniosek o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość został złożony po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy reformującej, a więc po 31 grudnia 2005 r., co spowodowało wygaśnięcie roszczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i ustalenie oraz wypłatę odszkodowania. Skarżąca wyjaśniła, że o fakcie przejęcia działki zadecydowała decyzja Wojewody [...] wydana dopiero w dniu [...] listopada 2013 r. Z uwagi na powyższe - zdaniem skarżącej - nie powinna ona ponosić negatywnych skutków pozostawania organu w bezczynności w kwestii wydania decyzji. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 73 ust. 4 ustawy reformującej odszkodowanie za nieruchomości, pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne są ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Powyższy termin jest terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia. Organ II instancji wskazał zetem, że bezwzględnym warunkiem wszczęcia postępowania w sprawie jest złożenie przez osobę uprawnioną do uzyskania odszkodowania wniosku, o którym mowa w art. 73 ww. ustawy. Jednocześnie podkreślił, że sam fakt odjęcia prawa własności (wywłaszczenia) wskutek nabycia go przez jednostkę samorządu terytorialnego w trybie ustawy reformującej oraz związane z nim uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie nie oznacza "automatycznego" ustalenia i wypłaty odszkodowania w sytuacji, w której nie wszystkie przewidziane prawem przesłanki (m.in. złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania w terminie 1 stycznia 2001 r. – 31 grudnia 2005 r.), zostały spełnione. W konsekwencji – w ocenie organu odwoławczego – nie złożenie wniosku w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2005 r. powoduje wygaśnięcie roszczenia z uwagi na materialnoprawny charakter terminu. Z faktem upływu określonego czasu ustawodawca powiązał bowiem skutek w postaci braku roszczenia nie wprowadzając żadnych dodatkowych warunków jego zaistnienia, względnie przesłanek mających wpływ na bieg terminu do złożenia wniosku, typu przerwanie biegu czy jego zawieszenie. W oparciu o powyższe organ II instancji stwierdził, że przekroczenie przez skarżącą zakreślonego terminu do złożenia wniosku spowodowało wygaśnięcie roszczenia, tym samym skarżąca utraciła możliwość dochodzenia przysługujących jej uprawnień - odszkodowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Wojewody [...] skarżąca wniosła o jej uchylenie i zobowiązanie organu I instancji do wypłaty odszkodowania. Zdaniem skarżącej skoro decyzja o przejęciu ww. działki na cel drogi publicznej została wydana dopiero 28 listopada 2013 r., to zasadne było złożenie wniosku o odszkodowanie po jej wydaniu. Skarżąca podkreśliła, że nie może ponosić negatywnych skutków pozostawania organu w zwłoce. Z tych względów, mimo że wniosek został złożony po terminie, powinien zostać uwzględniony. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd dokonując kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszym postępowaniu przedmiotem kontroli sądowej była ocena legalności decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2016 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty P. z [...] lutego 2016 r. nr [...], którą orzeczono o odmowie uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu nabycia przez Gminę R. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu oznaczonego jako działka ew. nr [...] z obrębu [...], zajętego pod część ul. [...] w R. Organy prawidłowo ustaliły, że za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne przejęte na własność Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego przysługuje odszkodowanie ustalone i wypłacone wg zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Z treści przepisu art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872, ze zm.) wynika, że muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki dające podstawy do stwierdzenia w drodze deklaratoryjnej decyzji wojewody przejścia własności nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z nimi dana nieruchomość winna w dniu 31 grudnia 1998 r. być: zajęta pod drogę publiczną, pozostawać we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, stanowić własność innych podmiotów niż Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego. Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek powoduje niemożność zastosowania trybu wynikającego z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną przysługuje zatem właścicielowi nieruchomości, który utracił prawo własności w dniu 1 stycznia 1999 r. i który zgodnie z zapisem art. 73 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. złożył wniosek o ustalenie odszkodowania. Odszkodowanie bowiem jest rekompensatą za odebrane prawo własności. Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca wnioskiem z 20 grudnia 2013 r. wystąpiła do organu o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną, część ulicy [...] w R., wykazanego jako działka nr [...] o powierzchni 19 m² z obrębu [...] w trybie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Zdaniem Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły, że w ustawowym terminie, tj. w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005 r., nie został złożony wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Nie ulega wątpliwości, że wniosek z 20 grudnia 2013 r. był spóźniony, jako że roszczenie o odszkodowanie po upływie 31 grudnia 2005 r. wygasło. Regulacja zapisana w art. 73 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. wyznaczyła granice czasowe, w których było możliwe skuteczne złożenie wniosku o przyznanie odszkodowania. Zachowanie zaś terminu do złożenia wniosku było podstawową przesłanką do ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Termin ten obejmował okres od dnia 1 stycznia 2001 do 31 grudnia 2005 r., co oznacza, że tylko w tych granicach czasowych możliwe było skuteczne złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Wskazanie w przepisie art. 73 ust.4 ww. ustawy terminu do składania wniosków ma takie znaczenie, iż nie można było złożyć skutecznie wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 lutego 2007 r. w sprawie I OSK 394/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 27 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1611/10, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 15 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 558/08, LEX nr 531041). Podkreślić przy tym należy, że termin określony w przepisie art. 73 ust.4 ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego. Oznacza to, że termin ten nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa. I to niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała tego terminu. Dla biegu terminów prawa materialnego nie są bowiem istotne przyczyny jego uchybienia. Dlatego też wskazanie przez skarżącą, że o fakcie przejęcia przedmiotowej działki gruntu na cel drogi publicznej w aspekcie prawnym zadecydowała dopiero decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 2013 r., nie może mieć wpływu na zachowanie terminu oraz na skutki jego upływu. Wobec sankcji wygaśnięcia roszenia po dniu 31 grudnia 2005 r. wniosek nie może być interpretowany rozszerzająco. Roszczenie o odszkodowanie za grunt przejęty pod drogę publiczną, część ulicy [...] w R., wykazanego jako działka nr [...] o powierzchni 19 m² z obrębu [...] z dniem 1 stycznia 2006 r. wygasło. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.