IV SA/Wa 1894/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. H. i V. T. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi; 2. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1894/15 odrzucił skargę J. H. i V. T. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2016 r. Sąd odmówił J. H. przywrócenia terminu do uzupełniania braków formalnych skargi. W piśmie z dnia 28 stycznia 2016 r. adwokat reprezentujący J. H. wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 8 stycznia 2016 r. wraz z wnioskiem o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Należy wskazać, że adwokat dla skarżącego został wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] na podstawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2015 r., którym przyznano J. H. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi (200 zł) oraz ustanowiono dla niego adwokata. Uzupełniając zawarty w zażaleniu z dnia 28 stycznia 2016 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący złożył do akt sprawy wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Podał w nim, że w związku z wypadkiem komunikacyjnym, któremu uległ, jest osobą niepełnosprawną, ma trudności w samodzielnym funkcjonowaniu i jest znacznie ograniczony w wykonywaniu czynności zawodowych. Jak wynika z decyzji ZUS z dnia [...] marca 2015 r. skarżący osiąga dochód z emerytury. Poza zaliczką na podatek dochodowy i składką na ubezpieczenie zdrowotne, ze świadczenia potrącana jest kwota 434 zł miesięcznie w ramach egzekucji należności alimentacyjnych. Wysokość emerytury do wypłaty wynosi 1855,62 zł miesięcznie. J. H. oświadczył, że jest współwłaścicielem w ½ domu o powierzchni 109 m2 oraz działki siedliskowej o powierzchni 913 m2. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 4 lutego 2016 r. skarżący wykazał następujące wydatki: 1) koszty zakupu: a) opału (2.800 zł: 12 miesięcy – 233,00 zł na miesiąc), b) energii elektrycznej (716 zł: 4 miesiące – 179,00 zł na miesiąc), c) leków (303,82 zł na miesiąc), d) wody oraz odprowadzenia ścieków i śmieci (186,51 zł: 2 miesiące – 93,25 zł na miesiąc), e) dowozu na okresowe badania (220,00 zł na miesiąc); 2) koszty obsługi postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, związane z maszynopisaniem, kserowaniem dokumentów, opłatami pocztowymi, telefonami oraz dowozem do siedzib organów (350 zł miesięcznie). Ponieważ w przedmiotowym wniosku J. H. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym zakresie (rubryka nr 4 formularza PPF), w pierwszej kolejności, należy wskazać, że zgodnie z art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako ppsa, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Jak wskazano, postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 września 2015 r. skarżący został już zwolniony od wpisu od skargi. Wskazane postanowienie ma skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Skarżący nie ma zatem obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W tej sytuacji rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od tej opłaty sądowej stało się zbędne. W związku z powyższym, na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało umorzyć postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Przystępując natomiast do oceny przedmiotowego wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych, należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wskazano, został on już zwolniony od wpisu od skargi oraz ustanowiono dla niego adwokata z urzędu. Na obecnym etapie postępowania, po wniesieniu zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 8 stycznia 2016 r., J. H. zobowiązany jest do uiszczenia wpisu od tego zażalenia w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość innych opłat sądowych, które mogą być należne w postępowaniu wszczętym skargą J. H. i V. T., jak wpis od skargi kasacyjnej, wpisy od kolejnych zażaleń, czy opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, również jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie z przedstawionymi przez skarżącego informacjami o osiąganym dochodzie, posiadanym majątku i ponoszonych wydatkach, nie pozwala na stwierdzenie, że J. H., nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do uiszczenia opłat sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący uzyskuje regularny dochód z emerytury, którego wysokość – po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także należności alimentacyjnych, wynosi 1.855,62 zł miesięcznie. J. H. wykazuje wprawdzie znaczne wydatki, jednakże po odliczeniu wskazanych w oświadczeniu z dnia 4 lutego 2016 r. kosztów opału, energii elektrycznej, leków, wody i ścieków oraz dowozu na okresowe badania (1.029,07 zł miesięcznie), a także kosztów obsługi postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych (350 zł miesięcznie), do jego dyspozycji pozostaje około 475 zł miesięcznie. Skarżący musi oczywiście jeszcze wygospodarować środki na inne niezbędne wydatki, których wielkości nie podał, jak koszty wyżywienia, czy ubrania, jednakże należy mieć na uwadze, że część wykazywanych przez niego opłat nie obciąża budżetu domowego regularnie, co miesiąc, a podane w oświadczeniu kwoty, to uśrednione wyliczenia za okresy kilku miesięczne, a nawet roczne. Przykładowo, opłaty za opał, czy energię elektryczną nie wymagają od skarżącego comiesięcznych wydatków w wysokości odpowiednio 233 zł i 179 zł. Jak wynika z nadesłanej waz z przedmiotowym wnioskiem faktury VAT, 28 maja 2015 r. J. H. jednorazowo zapłacił gotówką całość deklarowanej rocznej opłaty za opał, tj. 2.800 zł. Także wydatki na leki, czy dojazdy na badania okresowe, jak również koszty związane z prowadzonymi postępowaniami administracyjnymi i sądowoadministracyjnymi, obciążają budżet domowy J. H. w różnym stopniu, w zależności od chociażby nasilenia objawów choroby, konieczności dodatkowych badań lub konsultacji lekarskich, czy też potrzeby osobistego stawiennictwa w sądzie lub siedzibie organu administracji. W tej sytuacji skarżący jest w stanie tak zaplanować niezbędne wydatki, aby wygospodarowanie dodatkowych 100 zł na wpis od zażalenia lub inne, ewentualnie należne opłaty sądowe, nie wiązało się dla niego z nadmiernymi trudnościami. Jakkolwiek skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, to należy też mieć na względzie, że korespondencję z Sądu, kierowaną do niego na adres zamieszkania, podejmowały osoby oznaczone przez doręczyciela jako syn (R. H.) i córka (V. T.). Należy natomiast zaznaczyć, że w świetle art. 128 w zw. z art. 129 w zw. z art. 133 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082), dzieci zobowiązane są do dostarczania skarżącemu środków utrzymania, jeżeli ten znajduje się w niedostatku. Biorąc pod uwagę ten obowiązek oraz uwzględniając okoliczność podejmowania korespondencji kierowanej na adres zamieszkania J. H. przez jego dzieci, należy zakładać, że jest on w stanie uzyskać od nich wsparcie w koniecznym utrzymaniu, a w konsekwencji łatwiej jest mu wygospodarować 100 zł na wpis od zażalenia lub na inne opłaty sądowe. Podsumowując, ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wykazano powyżej, dokonana w przedmiotowej sprawie ocena możliwości płatniczych J. H. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Stały dochód ze świadczenia emerytalnego pozwala mu nie tylko pokryć koszty koniecznego utrzymania, ale także tak zaplanować konieczne wydatki, aby wygospodarowanie środków na opłaty sądowe, których wysokość nie przekroczy jednorazowo 100 zł, nie stanowiło nadmiernego obciążenia. Należy również zakładać, że w razie potrzeby, skarżący może liczyć na pomoc dzieci. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w punkcie drugim postanowienia.