IV SA/Wa 1916/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. w przedmiocie wydania interpretacji indywidualnej postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. J. H. wnioskiem z dnia 22 listopada 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykazanie przez wnioskodawcę żadnych nadzwyczajnych okoliczności wskazujących na konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów i świadczących o jego trudnej sytuacji materialnej, uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trafność powyższego rozstrzygnięcia została potwierdzona przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 282/13. W piśmie z dnia 16 lipca 2013 r. skarżący J. H. ponownie wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 września 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od postanowienia tego skarżący, w piśmie z dnia 24 września 2013 r., wniósł sprzeciw, na skutek którego wniosek ten został przedstawiony sędziemu sprawozdawcy w celu rozważenia rozpoznania go w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2013 r. Sąd wezwał skarżącego do wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych w sytuacji materialnej wnioskodawcy, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia, poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie powyższe, wraz ze stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 23 grudnia 2013 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 30 grudnia 2013 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, wnioskodawca nie wykonał wezwania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 wymienionej ustawy, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, zaś Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnieść należy, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym została już prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 282/13, którym oddalono zażalenie J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1916/12, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uzasadnienia tegoż postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co wiązało się z nienadesłaniem przez skarżącego wiarygodnych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, do nadesłania których skarżący został wezwany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w dniu 11 lutego 2013 r. Wskazane prawomocne postanowienie Sądu z dnia 12 marca 2013 r. należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie, które na podstawie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Instytucja przewidziana w art. 165 tej ustawy daje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie, jednak warunkuje i uzależnia ją od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej skarżącego Sąd, bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swojego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się więc ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 (LEX nr 1219916) i powołane tam orzecznictwo]. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w zakresie rozpoznawanego wniosku, stwierdzić należy, że skarżący, wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy, nie wykazał, że w jego przypadku nastąpiła taka zmiana sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zmianę postanowienia Sądu z dnia 12 marca 2013 r. Rozpoznawany wniosek jest wiernym przekalkowaniem jego pierwotnego wniosku z dnia 22 listopada 2013 r. Skarżący również nie poparł swoich twierdzeń żadnym materiałem źródłowym dotyczącym zmiany jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, co uniemożliwiło Sądowi dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności tego wniosku. Nie jest możliwe porównanie stanu finansowego wnioskodawcy wobec niezastosowania się skarżącego do zarządzenia Sądu z dnia 9 grudnia 2013 r. i niewykazania, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. do momentu wydawania niniejszego postanowienia nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby w świetle art. 165 powołanej ustawy wydanie postanowienia o treści innej, niż treść postanowienia z dnia 12 marca 2013 r., jak również w sytuacji, gdy brak stosownych dokumentów w ogóle uniemożliwia ustalenie tego stanu, a tym bardziej porównanie go do stanu poprzedniego, również niemożliwego do ustalenia ze względu na niewykonanie zarządzenia Sądu z dnia 9 grudnia 2013 r. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, bowiem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, że mają to być okoliczności relewantne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. W przypadku braku wykazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, art. 165 powołanej ustawy nie znajduje zastosowania, a zatem brak jest przesłanek do zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 165 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.