IV SA/Wa 1920/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. J. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym wniosło również o zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na status organizacji pożytku publicznego. Ze złożonego w sprawie formularza PPPr, dołączonych do niego dokumentów, oraz oświadczeń i dokumentów złożonych przy piśmie z dnia 22 listopada 2012 r. wynika, że J. (dalej: "wnioskodawca") jest organizacją pożytku publicznego. Przedmiotem działalności wnioskodawcy jest m. in. inicjowanie i realizacja inwestycji proekologicznych na rzecz mieszkańców gminy, inicjowanie projektów zmierzających do oszczędności wody i wykorzystania wody deszczowej, segregacji odpadów odzysku energii, wspieranie inicjatywy budowy domów energooszczędnych, wykorzystania energii odnawialnej, podejmowanie działań na rzecz ochrony środowiska, wspomaganie rozwoju wspólnot lokalnych i małych społeczności, wspieranie inicjatyw lokalnych oczekiwanych społecznie, artykułowanie ich wobec organów samorządu dla uzyskania wsparcia dla ich realizacji, w tym reprezentacja społeczna, instytucjonalna, prawna i sądowa grup mieszkańców, których interesy są zagrożone lub pomijane ze szczególnym uwzględnieniem wspólnot mieszkaniowych i indywidualnych właścicieli lokali. Wnioskodawca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2010 r., Nr 234, poz. 1536 ze zm.). Wnioskodawca stwierdził, że w trakcie postępowań sądowoadministracyjnych, był zwalniany z kosztów sądowych z tytułu ww. uprawnień ustawowych. Ponadto wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej: "P.p.s.a." podnosząc, że nie prowadzi działalności zarobkowej. Otrzymywane środki z odpisów podatkowych (tzw. 1% podatku) w rocznej kwocie ok. 1500 zł – są z góry dekretowane przez darczyńców na konkretne cele lub konkretne grupy beneficjentów i podlega ścisłej kontroli, ochronie i ewidencji wydatkowania i rozliczania w ramach sprawozdania rocznego. Nikt w stowarzyszeniu nie pobiera wynagrodzeń, Jedynym majątkiem trwałym jest sprzęt medyczny do ratowania życia (defibrylator, respirator itp.), który jest użytkowany w szpitalu w G. i nie może podlegać spieniężeniu. Wysokość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 24.500,00 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 1.269,70 zł. Wnioskodawca posiada trzy konta bankowe ze zgromadzonymi środkami pieniężnymi w wysokości: 7.613,30 zł, 0,0 zł, i 424,54 zł. Wnioskodawca podał, że środki w wysokości 7.613,30 pochodzą z wpływów z tzw. 1% podatku, i ich ofiarodawcy zawsze piszą na jakie cele mają być przeznaczone. Konto na którym jest 424,54zł jest kontem wspieranego prze wnioskodawcę społecznego komitetu gazowego. Wnioskodawca oświadczył, że składki członkowskie są dobrowolne, opłacane zwyczajowo od 0 zł do 60 zł rocznie od jednego członka. W 2011 r. wyniosły 120 zł i nie pozwoliły na pokrycie podstawowych kosztów zużycia materiałów biurowych – stąd wynik finansowy – strata 1.269,70 zł. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. W pierwszej kolejności należy wskazać, że błędne jest przekonanie wnioskodawcy, że w rozpatrywanej sprawie zwolnienie od kosztów sądowych powinno nastąpić na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 5 cyt. wyżej ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Wskazany przepis odsyła do przepisów odrębnych, a zatem nie stanowi samodzielnej podstawy zwolnienia od opłat sądowych. Natomiast przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują z mocy prawa zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego (art. 239). Zgodnie z art. 240 P.p.s.a. Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić organizacje społeczne od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach. Takie rozporządzenie nie zostało jednak wydane. W związku z powyższym należy rozpoznać wniosek na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w statucie wskazał liczne cele swojej działalności, w tym "reprezentację społeczną, instytucjonalną, prawną i sądową grup mieszkańców, których interesy są zagrożone lub pomijane(...)". Wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, wnioskodawca powinien liczyć się ze związaną z tym z koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W § 24 statutu wskazano, ze majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności gospodarczej oraz ofiarności publicznej. Zatem wnioskodawca ma prawne możliwości uzyskania środków na prowadzenie swojej statutowej działalności. Z faktu, że z nich nie korzysta lub korzysta w ograniczonym zakresie (np. pobierając niskie składki członkowskie lub odstępując od ich pobierania) nie można wywodzić, że należy uwzględnić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Tym bardziej skoro wnioskodawca podaje, że działa dla dobra społeczeństwa, to nie powinien na społeczeństwo przerzucać ciężaru finansowego swojego działania. W tej sytuacji uznano, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.