IV SA/Wa 1950/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 31 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w S. (dalej jako: "Stowarzyszenie") złożyło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia, jednocześnie uiszczając kwotę 100 zł oraz składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie podniosło, że jest stowarzyszeniem zwykłym, jego celem jest działalność na rzecz ochrony środowiska. Nie posiada żadnych dochodów, jego działalność ma charakter społeczny. Zarządzeniem z dnia 6 września 2013 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: - odpisów z bilansu rachunków zysków i strat za I i II kwartał 2013 r., - wyszczególnienia oraz udokumentowania wydatków poniesionych na działalność statutową w I i II kwartale 2013 r., - odpisów uchwały walnego zgromadzenia członków określającej aktualną wysokość składki członkowskiej, - informacji ilu członków liczy Stowarzyszenie, - informacji jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia. W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie w piśmie z dnia 24 września 2013 r. poinformowało jedynie, że do tej pory nie została podjęta uchwała o wysokości składek, "żeby nie obciążać i tak bardzo skromnych rodzinnych budżetów." W skład Stowarzyszenia wchodzi 5 członków założycieli. Za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w ocenie Stowarzyszenia przemawia to, że reprezentuje lokalną społeczność i występuje nie tylko w imieniu własnym, ale ma na celu dobro ogółu. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazał ponadto, że Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W niniejszej sprawie stroną wnioskującą jest stowarzyszenie zwykłe, które w myśl przepisu art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że wnioskodawca w regulaminie wskazał, że celem jego działania jest m. in. ochrona środowiska, a środkiem działania jest m. in. " występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz w procesach sądowych związanych z naruszeniem zasad ochrony środowiska i dóbr kultury, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych" (§ 7 pkt 1 i § 9 pkt 6 regulaminu). W § 20 regulaminu wskazano, że: "Jedynym źródłem uzyskiwania środków finansowych przez Stowarzyszenie są składki członkowskie", z kolei w § 11 ust. 2 pkt 2 ustanowiono obowiązek regularnego opłacania składek przez członków Stowarzyszenia. Zatem w regulaminie Stowarzyszenie przewidziało, że jego działalność będzie polegać m. in. na występowaniu w postępowaniach sądowoadministracyjnych, a środki na działalność powinny pochodzić z obowiązkowych składek członkowskich. Natomiast z pisma z dnia 24 września 2013 r. wynika, że Stowarzyszenie – wbrew regulaminowi – nie podjęło uchwały o wysokości składek, nie chcąc "obciążać i tak bardzo skromnych rodzinnych budżetów" i jego działanie opiera się jedynie na społecznej działalności członków. W ocenie referendarza sądowego z faktu, że Stowarzyszenie odstąpiło od pobierania składek nie można wywodzić, że należy uwzględnić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Również argumentacja dotycząca działania dla dobra ogółu nie może odnieść zamierzonego skutku, bowiem skoro wnioskodawca podaje, że działa dla dobra społeczeństwa, to nie powinien na społeczeństwo przerzucać ciężaru finansowego swojego działania. Jeszcze raz należy podkreślić, że skoro Stowarzyszenie przewidziało możliwość występowania przed sądem jako strona i ustanowiło w regulaminie obowiązek uiszczania składek przez członków, to odstępując od tego obowiązku powinno się liczyć z tym, że nie będzie mogło realizować swoich regulaminowych zadań. W tej sytuacji uznano, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało postanowić jak w sentencji.