IV SA/Wa 1974/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Aneta Dąbrowska Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.) sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. I. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] czerwca 2020 r., [...] w przedmiocie odmowy umorzenia administracyjnej kary pieniężnej oddala skargę. I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: "GIOŚ" lub "organ II instancji") z [...] czerwca 2020 r., [...] utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: "WIOŚ" lub "organ I instancji") z [...] maja 2019 r., [...] orzekającą o odmowie umorzenia administracyjnej kary pieniężnej w kwocie 53.000 zł, wymierzonej W. I. (dalej: "skarżący") uprzednio prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą [...], decyzją z [...] stycznia 2013 r., [...], będącego odbiorcą odpadów w postaci 4 sztuk uszkodzonych niekompletnych pojazdów, przywiezionych nielegalnie z [...] na terytorium Polski. II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych. II.1. WIOŚ decyzją z [...] marca 2012 r., [...] nałożył na skarżącego (prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...]) karę pieniężną w wysokości 120.000 zł. W wyniku wniesienia odwołania, GIOŚ decyzją z [...] stycznia 2013 r., w punkcie 1 uchylił w całości zaskarżoną decyzję WIOŚ z [...] marca 2012 r., zaś punkcie 2 GIOŚ nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 80.000 zł. Skarga na wspominaną decyzję GIOŚ została oddalona wyrokiem WSA w Warszawie z 27 maja 2013 r., IV SA/Wa 497/13. Następnie, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 31 marca 2015 r., II OSK 2042/13 oddalił skargę kasacyjną skarżącego. II.2. Pismem z 17 marca 2019 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie kary pieniężnej w którym podniósł, iż nałożona na niego kara jest krzywdząca dla jednoosobowego podmiotu gospodarczego i w związku z jej płatnością popadł w poważne problemy finansowe oraz zdrowotne. Następnie, na wezwanie WIOŚ skarżący uzupełnił wniosek pismem z 24 kwietnia 2019 r. poprzez złożenie dowodów które miały potwierdzić, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej powodującej brak możliwości zapłaty kary. II.3. WIOŚ decyzją z [...] maja 2019 r., [...] orzekł o odmowie umorzenia administracyjnej kary pieniężnej w kwocie 53.000 zł, jako pozostałej do zapłaty kary wymierzonej skarżącemu decyzją z [...] stycznia 2013 r., [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie dała podstaw do uznania, iż w sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu wnioskodawcy, mająca istotne znaczenie przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej, a także nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu publicznego. WIOŚ wskazał, że z treści wniosku oraz załączonych do niego dokumentów wynika, iż nie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne, tj. utrata losowa majątku, czy inne zdarzenie losowe osłabiające zdolność płatniczą skarżącego, uniemożliwiające zapłacenie kary. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał również, że podnoszone przez skarżącego argumenty nie stanowią wystarczających przesłanek do zastosowania ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej poprzez jej umorzenie. Organ I instancji wskazał, że wnioskodawca w 2018 r. uzyskał dochód, co daje podstawę, by twierdzić, iż w związku z poprawą sytuacji finansowej oraz sukcesywnym wzrostem dochodów, skarżący będzie w stanie uregulować zobowiązanie. II.4. Skarżący skorzystał w przysługującego mu prawa i złożył odwołanie od ww. decyzji. W przedmiotowym odwołaniu skarżący podkreślił, że nałożona kara jest zbyt wysoka, krzywdząca i niesłuszna. II.5. GIOŚ decyzją z [...] czerwca 2020 r., [...] utrzymał w mocy decyzję WIOŚ z [...] maja 2019 r. GIOŚ wskazał, że skarżący nie posiada osób, które znajdują się na jego utrzymaniu, czy też są we wspólnym gospodarstwie domowym. Organ II instancji wskazał także, iż zgodnie z przedstawionymi deklaracjami podatkowymi za lata 2015-2018, skarżący w latach 2015-2017 rok zakończył za stratą, natomiast w roku 2018 z tytułu prowadzenia działalności uzyskał dochód w wysokości 15.107 zł. Zdaniem GIOŚ słuszne jest stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z jej prowadzeniem. Natomiast, jeżeli prowadząc działalność gospodarczą podmiot narusza przepisy prawa, to wiąże się to z ryzykiem odpowiedzialności za popełniony delikt. W przedmiotowej sprawie niskie źródła dochodu nie zostały spowodowane zdarzeniem losowym, ani nie jest to sytuacja, której nie można było wcześniej przewidzieć. Organ II instancji zauważył, że skarżący nie przedstawił informacji na temat posiadanego majątku. W opinii GIOŚ, skutki nieprzestrzegania przez skarżącego przepisów obowiązującego prawa nie mogą być przerzucane na budżet Państwa. Skarb Państwa nie może, co do zasady przejmować na siebie następstw związanych z nierespektowaniem przepisów prawa. GIOŚ dodał również, że kwestię przyznania ulgi w zapłacie należności z tytułu wymierzonej kary pieniężnej należy rozpatrywać nie tylko w kontekście sytuacji finansowej i życiowej zobowiązanego, ale także z uwzględnieniem przyczyn doprowadzenia do jej zaistnienia. Nie bez znaczenia pozostają bowiem okoliczności związane z powstaniem przedmiotowej zaległości. Organ II instancji wskazał, że kara pieniężna została skarżącemu wymierzona jako odbiorcy odpadów w postaci 4 sztuk uszkodzonych niekompletnych pojazdów, przywiezionych nielegalnie z [...] na terytorium Polski. Okoliczności, które doprowadziły do powstania konieczności zapłaty kary pieniężnej przez skarżącego nie były zatem nadzwyczajne, na które nie miał on wpływu. Za takie nie można bowiem uznać sytuacji, w których zaległość z tego tytułu powstała wskutek niezgodnego z prawem działania strony w zakresie międzynarodowego przemieszczania odpadów. Dlatego też zdaniem organu II instancji udzielenie wnioskowanej ulgi pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym. W związku z powyższym organ II instancji, podobnie jak organ I instancji, nie znalazł uzasadnionych przesłanek wskazujących na ważny interes skarżącego oraz interes publiczny, na podstawie których mógłby podjąć decyzję o umorzeniu kary pieniężnej pozostałej do zapłacenia w wysokości 53.000 zł. III.1. Pismem z 7 sierpnia 2020 r. skarżący wywiódł skargę na decyzję GIOŚ z [...] czerwca 2020 r., [...] zarzucając jej skrajne przekroczenie uprawnień oraz nieudowodnienie skarżącemu winy w sprowadzeniu odpadów. Zdaniem skarżącego, karygodnym jest w czasie pandemii blokowanie wszystkich kont bankowych i rozesłanie do kontrahentów skarżącego informacji o roszczeniach i zajęciach. III.2. W odpowiedzi na skargę, GIOŚ wniósł o jej oddalenie. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). IV.2. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części. Dokonując wykładni wspominanego przepisu k.p.a. należy zwrócić przede wszystkim uwagę na to, że jego celem nie jest ponowne rozpatrywanie sprawy o wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej. Kwestia ta jest ostatecznie załatwiona decyzją wydaną w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Decyzja ta korzysta z waloru trwałości, co ma ścisły związek z zasadą stabilności stosunków prawnych (art. 2 Konstytucji RP). Uchylenie lub zmiana ostatecznych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Reasumując, kwestia legalności nałożenia na skarżącego decyzją GIOŚ z [...] stycznia 2013 r. kary administracyjnej w wysokości 80.000 zł nie podlega w ogóle badaniu w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 189k k.p.a. Obowiązują tu zbliżone zasady, jakie przyjmuje się w orzecznictwie na tle spraw o umorzenie zaległości podatkowych na podstawie art. 67a ordynacji podatkowej (por. np. A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2021, teza 3 do art. 189k i cyt. tam wyrok NSA z 11 września 2015 r., II FSK 1821/13). Bezzasadne są tym samym te zarzuty skargi, które w istocie stanowią polemikę z ustaleniami i ocenami prawnymi zawartymi w decyzji GIOŚ z [...] stycznia 2013 r. W realiach niniejszej sprawy dochodzi jeszcze jeden argument natury systemowej, w świetle którego niedopuszczalne było podważanie wspominanej wyżej decyzji GIOŚ. Otóż skarga skarżącego na tę decyzję została oddalona wyrokiem WSA w Warszawie z 27 maja 2013 r., IV SA/Wa 497/13, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 31 marca 2015 r., II OSK 2042/13 oddalił skargę kasacyjną skarżącego. Kwestia legalności decyzji GIOŚ z [...] stycznia 2013 r. nie może być ponownie badana również w świetle zasad mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych (art. 170 i 171 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. - związanie ocenami prawnymi dotyczy również wyroków oddalających skargę - por. np. wyrok NSA z 16 marca 2017 r., I FSK 1772/15, CBOSA). W tym miejscu warto przypomnieć, że w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku NSA z 31 marca 2015 r. zawarto m.in. następującą ocenę prawną: "Organ uwzględnił art. 34 ustawy wskazał bowiem czym kierował się przy jej ustalaniu, podkreślił, że wziął pod uwagę ilość odpadów – 4 sztuki, ich inny niż niebezpieczny charakter, brak śladów zanieczyszczenia terenu substancjami ropopochodnymi i tym samym brak wystąpienia zagrożeń dla ludzi i środowiska powodowanych przez odpady. Jeżeli zatem organ nakładający karę wskaże w uzasadnieniu decyzji dlaczego ustalił karę w tej konkretnej wysokości i powoła się na art. 34 ustawy, to Sąd I instancji badając legalność decyzji z prawem nie może dokonywać własnej oceny okoliczności wskazanych w art. 34 ustawy". IV.3. Następnie należy wskazać, że zastosowanie art. 189k § 1 k.p.a. zostało oparte na instytucji uznania administracyjnego (użycie zwrotu "może"). Oznacza to, że nawet w razie stwierdzenia przez organ ważnego interesu strony, organ nie jest zobowiązany do umorzenia administracyjnej kary pieniężnej (wyrok NSA z 5 grudnia 2012 r., II FSK 639/11, CBOSA). Przykładowo, w pewnych okolicznościach konieczność realizacji określonych istotnych wartości, np. w postaci wymogu skuteczności i odstrszającego charakteru kar administracyjnych przewidzianych za naruszenie przepisów z zakresu ochrony środowiska, może stać na przeszkodzie umorzenia takiej kary administracyjnej. W realiach niniejszej sprawy należy jednak wskazać, że skarżący nie wykazał, aby po wydaniu w decyzji GIOŚ z [...] stycznia 2013 r. zaszły niezależne od skarżącego zdarzenia, które mógłby uzasadniać umorzenie w całości lub w części przedmiotowej kary administracyjnej. Przykładowo, mogłoby tu chodzić o ciężką chorobę skarżącego uniemożliwiającą mu jakiekolwiek zarobkowanie lub niezawonioną przez niego utratę majątku, np. na skutek kradzieży lub pożaru. Okolicznością taką nie może być, rzecz oczywista, prowadzenie egzekucji przedmiotowej kary administracyjnej i związane z tym uszczuplenie majątku skarżącego. Tego rodzaju negatywne konsekwencje są bowiem normlanym następstwem nałożenia obowiązku zapłaty administracyjnej kary pieniężnej. Reasumując, brak jest w aktach sprawy dowodów na to, że istnieje ważny interes skarżącego, który mógłby przemawiać z umorzeniem pozostałej do zapłaty kary administracyjnej ustalonej decyzją GIOŚ z [...] stycznia 2013 r. IV.4. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.