IV SA/Wa 2011/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Joanna Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia P. siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia P. z siedzibą w K. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2009 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie P. z siedzibą w K. w dniu 19 grudnia 2009 r. ( data nadania pisma w urzędzie pocztowym) zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W związku z tym, iż wniosek Stowarzyszenia nie został złożony w przewidzianej prawem formie, pismem Sądu z dnia 8 stycznia 2010 r. wezwano skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPPr. W piśmie tym zobowiązano jednocześnie wnioskodawcę do nadesłania, w terminie 14 dni, odpisów bilansu oraz rachunków zysków i strat za 2009 r., wyszczególnienia oraz udokumentowania wydatków poniesionych na działalność statutową w I, II i III kwartale 2009 r., uchwały określającej wysokość składek członkowskich oraz aktualnego stanu środków finansowych w kasie Stowarzyszenia lub na rachunku bankowym. W złożonym w dniu 28 stycznia 2010 r. ( data wpływu do Sadu) urzędowym formularzu PPPr skarżące Stowarzyszenia rozszerzyło swój wniosek o przyznanie prawa pomocy wnosząc dodatkowo o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku oraz znajdujących się w aktach postępowania: kopii zaświadczenia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2009 r. i kopii regulaminu wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym. Stowarzyszenie nie posiada majątku, rachunku bankowego, nie pobiera również składek członkowskich. Działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jego członków. Jego celem statutowym jest prowadzenie badań przyrodniczych, interwencji, udział w postępowaniach, przygotowywanie opinii, prowadzenie edukacji. Uzupełniając na wezwanie Sądu przedmiotowy wniosek skarżące Stowarzyszenie w piśmie z dnia 26 stycznia 2010 r. oświadczyło, iż nie posiada bilansu oraz rachunku zysków i strat za I-III kwartał 2009 r., ponieważ nie prowadzi bieżącej księgowości. Finansowe podsumowanie działalności Stowarzyszenia za 2009 r. będzie natomiast sporządzone dopiero w marcu b.r. Stowarzyszenie ponadto wskazało, iż do chwili obecnej nie poniosło żadnych wydatków związanych ze swoją działalnością, wszelkie wydatki pokrywane są natomiast przez członków z ich prywatnych środków. Wnioskodawca oświadczył również, iż do dnia dzisiejszego Stowarzyszenie nie podjęło uchwały o wysokości składek członkowskich, ponieważ w trakcie zebrania założycielskiego założyciele uznali, że nie jest ona potrzebna. W kasie Stowarzyszenia nie ma żadnych środków finansowych, Stowarzyszenie nie posiada również rachunku bankowego. Dodatkowo skarżący poinformował, iż działalność Stowarzyszenia P. jest wygaszana, a nowe sprawy podejmowane są w ramach nowego stowarzyszenia rejestrowego- G. im. [...]. Rozpoznając wniosek, stwierdzono co następuje: Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Jak wskazano powyżej, zgodnie z punktem 8 regulaminu Stowarzyszenia P. działa ono m.in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach sądowych. Chcąc realizować swoją działalność musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej również jako P.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez pobieranie składek członkowskich lub zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Stowarzyszenie prowadząc działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W razie trudności przy finansowaniu prowadzonej działalności, przed sięgnięciem po środki z budżetu państwa, zarząd Stowarzyszenia w pierwszej kolejności powinien zaś wprowadzić takie rozwiązania organizacyjne (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), aby zapewnić sobie we własnym zakresie środki niezbędne do prowadzenia tej działalności. Niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia takich środków nie może zatem przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania organizacji na państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, spowodowałoby, że faktycznie działalność stowarzyszenia stałaby się finansowana ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06.). Należy zauważyć, że od momentu założenia Stowarzyszenia P. liczy ono stale 5 członków. Ponadto należy podkreślić, iż do dnia dzisiejszego skarżące Stowarzyszenie nie podjęło uchwały o wysokości składek członkowskich. Brak inicjatywy zarządu Stowarzyszenia w zakresie zwiększenia środków operacyjnych Stowarzyszania, np. poprzez uchwalenie składki członkowskiej, świadczy o tym, że Stowarzyszanie nie podejmuje wszelkich niezbędnych kroków w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z jego funkcjonowaniem, co w świetle przesłanek art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. należy ocenić jako brak wykazania, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.