IV SA/Wa 2019/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy W piśmie z dnia 9 września 2013 r. Stowarzyszenie [...] zawarło wniosek, skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 września 2013 r. odmówiono Stowarzyszeniu [...] zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 12 września 2013 r. Stowarzyszenie [...] wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku w celu przeprowadzenia rzetelnej analizy argumentów przemawiających za lub przeciw zwolnieniu Stowarzyszenia od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Stowarzyszenie wskazało, że w ostatnim okresie nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej w 5 sprawach i tym samym otrzymuje kolejne orzeczenia o odrzuceniu skarg. Skutkiem wniesionego sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), postanowienie z dnia 10 września 2013 r. utraciło moc i sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym, według art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba prawna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści złożonego na formularzu urzędowym wniosku z dnia 9 września 2013 r., regulaminu Stowarzyszenia [...] wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej jej członków (pkt. 6 regulaminu Stowarzyszenia. Wnioskodawca wskazał, iż z wyliczeń jego wynika, że każdy z członków stowarzyszenia przeznacza 25 na miesiąc na opłaty sądowe i nie są w stanie ponosić większych kosztów. W ocenie wnioskodawcy fakt, iż doszło do odrzucenia trzech spośród czterech skarg wniesionych do tut. Sądu świadczy o tym, iż opłaty sądowe są nadmiernie wysokie dla organizacji pozarządowych co wiąże się z naruszeniem prawa do sprawiedliwości sądowej. Stowarzyszenie działa m.in. poprzez występowanie na prawach strony jako reprezentant interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 regulaminu Stowarzyszenia). Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Jak wskazano powyżej, zgodnie z punktem 4.5 regulaminu Stowarzyszenia działa ono m.in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Chcąc realizować działalność musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje tymczasem, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Sądowi z urzędu znany jest fakt, iż wnioskodawca powoływał się na planowaną na miesiąc maj 2013 r. weryfikację składki członkowskiej. Tymczasem składka ta pozostała niezmienna i obowiązuje od 2008 r. co również znane jest sądowi z urzędu. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby wnioskodawca zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia [...] w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Tymczasem argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Należy podkreślić, że fakt, iż wnioskodawca nie jest w stanie uiścić wpisów od wnoszonych skarg nie może przesądzać o twierdzeniu, że ustalone wysokości wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi są za wysokie, tym bardziej, iż pozostają one niezmienne od prawie dziesięciu lat. Tym samym "przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). W ocenie Sądu skarżącego nie można uznać za osobę nie mogącą ponieść kosztów postępowania sądowego wywołanego swoją skargą, dlatego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji.