IV SA/Wa 2051/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 17 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 11 września 2012 r. oraz statutu Stowarzyszenia wynika, że jest ono tzw. stowarzyszeniem "rejestrowym", które posiada osobowość prawną. Jego celami są m.in. działalność na rzecz utrzymania i wykorzystania gruntów oraz obiektów i budowli usytuowanych na nich - zgodnie z interesami mieszkańców osiedla, ochrona prawa członków Spółdzielni i współdziałanie z organami statutowymi Spółdzielni Mieszkaniowej oraz władzami i administracją państwową, zarówno terenową, jak i centralną, w celu ochrony, obrony praw i interesów społeczności Spółdzielni Mieszkaniowej (§ 8, § 9 i § 10 statutu Stowarzyszenia). Swoje cele Stowarzyszenie realizuje m.in. poprzez reprezentowanie społeczności osiedlowej przed wszelkimi władzami i urzędami Rzeczypospolitej Polskiej (§ 13 pkt 4 statutu Stowarzyszenia). Uzasadniając rządzenie zwolnienia od kosztów sądowych skarżący podał, że stowarzyszenie działa na zasadach "czysto społecznych". Nie posiada żadnego majątku, nie zbiera składek członkowskich i nie otrzymuje darowizn, dotacji ani zapisów. Wpłacane "wpisowe" w wysokości 30 zł od członka zostało wydane na cele organizacyjne. Społeczna działalność członków Stowarzyszenia - emerytów - znacznie obciąża ich finanse. Ponadto skarżący podniósł okoliczności dotyczące niezgodnych w jego ocenie z prawem działań zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Opisane wyżej formy realizacji celów Stowarzyszania [...] wymagają, aby jego władze, korzystając z przyznanych prawem kompetencji, zapewniły źródła finansowania działalności Stowarzyszenia. Chcąc realizować tę działalność Stowarzyszenie musi liczyć się także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis art. 246 § 2 pkt 1 ppsa umożliwia przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ono, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 ppsa umożliwia z kolei przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ono, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trzeba podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż zaniechanie pobierania składek członkowskich, czy np. prowadzenia własnej działalności zarobkowej, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Jeżeli członkami Stowarzyszenia są osoby niemajętne - emeryci, które nie są w stanie zaspokoić środków finansowych, niezbędnych do realizacji celów Stowarzyszenia, a jednocześnie Stowarzyszenie to nie podejmuje działalności przynoszącej dochód, który zapewniłby odpowiednie środki, to przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Może oczywiście zdarzyć się, że w określonym momencie Stowarzyszeniu zabraknie środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie musi jednak liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy nie wykorzystuje ona przewidzianych ustawą możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.