IV SA/Wa 2052/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P. B. wnioskiem z dnia 23 września 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku oraz dwóch zaświadczeń Dyrektora Aresztu Śledczego [...] z dnia 31 października 2013 r. i z dnia 4 listopada 2013 r. oraz dodatkowego oświadczenia skarżącego z dnia 5 listopada 2013 r. wynika, że przebywa on w areszcie śledczym, gdzie nie jest zatrudniony. Na koncie depozytowym posiada do dyspozycji kwotę 2.955,53 zł oraz kwotę 1.710,44 zł na tzw. akumulacji (środki gromadzone w trybie art. 126 Kodeksu karnego wykonawczego w celu przekazania skazanemu w chwili zwolnienia). Z wyjaśnień skarżącego wynika, że środki pozostające do dyspozycji otrzymał po wygranej sprawie z Zakładem Karnym w L. o zadośćuczynienie za odbywanie kary w ciężkich warunkach. Żona wnioskodawcy K. B. osiąga dochód w wysokości 700,-zł netto miesięcznie. Wedle znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy protokołu przesłuchania wymienionej z dnia 11 marca 2013 r., mieszka ona z dwiema małoletnimi córkami w domu rodziców. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 listopada 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący, w piśmie z dnia 1 grudnia 2013 r., wniósł sprzeciw, w którym podał, że pieniądze w wysokości 2.955,53 zł, które posiada na koncie depozytowym do dyspozycji mają zapewnić mu jakikolwiek byt po opuszczeniu aresztu śledczego i będą mu potrzebne do normalnego funkcjonowania. Wyjaśnił ponadto, że jest osobą bezdomną i po opuszczeniu aresztu nie będzie miał się gdzie udać. Nadmienił także, że w areszcie nabawił się choroby "[...]", której leczenie wymaga przyjmowania lekarstw. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 listopada 2013 r. r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązany jest, stosownie do art. 214 § 1 tej ustawy, do uiszczenia kosztów sądowych, a więc winien liczyć się z wydatkami na ten cel. Z treści przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada jakiekolwiek dochody (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Z treści powołanych przepisów wynika, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania przed sądem ma pierwszeństwo przed zobowiązaniami prywatnoprawnymi, do granic zabezpieczenia kosztów koniecznego utrzymania. Koszty sądowe należy więc traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., II OZ 1125/11, LEX nr 1070506). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winna wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100,-zł. Skarżący przebywa w areszcie śledczym, a koszty zapewniania mu podstawowych środków do życia, jak całodzienne wyżywienie, odzież, czy środki higieniczne, pokrywane są z budżetu państwa zgodnie z art. 109 § 1 i art. 111 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Tymczasem z zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia 4 listopada 2013 r. wynika, że wnioskodawca posiada na koncie depozytowym do dyspozycji kwotę 2.955,53 zł. Skarżący nie wykazał, aby środki te służyły zaspokojeniu jego koniecznych potrzeb w zakresie wykraczającym poza środki gwarantowane osadzonemu przez Państwo. Nie wykazał również, że przeznacza je na pokrycie koniecznych potrzeb żony lub dzieci. W sytuacji zatem, gdy koszty niezbędnego utrzymania skarżącego pokrywane są z budżetu państwa, a do jego dyspozycji pozostaje kwota 2.955,53 zł, to powyższe przeczy zaś temu, by skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w konsekwencji, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Okoliczności otrzymania środków pieniężnych pozostających do dyspozycji skarżącego, jak również choroba skarżącego, o której nadmienia w sprzeciwie i związane z nią przyjmowanie lekarstw, nie mają znaczenia dla oceny jego aktualnych możliwości płatniczych, a tylko te mogą być podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy wskazać, że zgodnie z art. 113 § 5 Kodeksu karnego wykonawczego na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. Skarżący może zatem, na podstawie powołanego przepisu, zwrócić się z wnioskiem o przekazanie na konto Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwoty wpisu należnego od skargi lub innych, ewentualnie należnych opłat sądowych w przedmiotowej sprawie. Jeżeli zaś uzna, że niezbędny w sprawie jest udział adwokata, będzie mógł dokonać w ten sposób zapłaty należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego wnioskodawca nie wykazał, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazał, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy. Przeciwnie, wykazana sytuacja materialna wnioskodawcy wskazuje, że poniesienie kosztów postępowania sądowego jak najbardziej pozostaje w granicach jego możliwości finansowych. Należy podkreślić, że w związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy skarżący nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08, LEX nr 494242). Podkreślić jednak należy fakt, że rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet, jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że zasługuje na dofinansowanie go z budżetu państwa – a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania – w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.