IV SA/Wa 2056/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 2 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: 1. ustanowić w niniejszej sprawie dla J. F. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]; 2. odmówić J. F. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. J. F. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 9 sierpnia 2018 r. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną (W. F.). Wskazał, że źródła utrzymania dwuosobowej rodziny stanowią emerytury: J. F. w wysokości 1.180,00 zł miesięcznie i W. F. w wysokości 1.450,00 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie o powierzchni 45 m2 oraz działkę rolną o powierzchni 17 a, a także dwudziestopięcioletni samochód osobowy [...] o wartości około 3.000 zł. Oświadczył, że nie ma innych nieruchomości, nie posiada zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wskazał, że ponosi koszty na utrzymanie i eksploatację mieszkania, a także koszty leczenia. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jest osobą chorą, a stan zdrowia nie pozwala mu na aktywny udział w postępowaniu. Wyjaśnił, że mieszka z żoną w domu syna, korzystając dożywotnio z dwóch pokojów. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 29 sierpnia 2018 r., w którym zobowiązano do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych i dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych emerytur, a także do sprecyzowania oświadczenia o wysokości wydatków w gospodarstwie domowym, J. F., w piśmie z dnia 5 września 2018 r., oświadczył, że ani on, ani W. F. nie mają rachunków bankowych. Wymienił następujące wydatki: energia elektryczna (50 zł miesięcznie), woda (25 zł miesięcznie), gaz (45 zł miesięcznie), opał (1500 zł w sezonie grzewczym), telefon (34 zł miesięcznie). Wyjaśnił, że wyżej wymienione należności za utrzymanie domu dokłada razem z żoną synowi, który jest właścicielem domu, i na którego wystawiane są rachunki. Dodał, że ani on, ani żona, która również się leczy, nie pobierają faktur za leki, ponieważ nie ubiegają się o zwrot kosztów leczenia. Do pisma z dnia 5 września 2018 r. J. F. dołączył: 1. odcinki pocztowych przekazów pieniężnych z sierpnia bieżącego roku: swojej emerytury (1.182,92 zł) i emerytury W. F. (1.451,32 zł); 2. dowód wpłaty w dniu 22 sierpnia 2018 r. kwoty 34,37 zł na rzecz [...] S.A.; 3. zaświadczenie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 3 września 2018 r., zgodnie z którym skarżący i jego żona nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej; 4. kopie czterech rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy (PIT-40) – po dwa dokumenty (za rok 2016 i za rok 2016) dotyczące dochodu J. F. i W. F.; 5. kopię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2018 r. o waloryzacji emerytury W. F.; 6. kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2018 r. o ustaleniu nowej wysokości emerytury J. F.; 7. kopię umowy darowizny z dnia [...] maja 1993 r., na podstawie której, w związku z zaprzestaniem działalności rolniczej, Państwo F. darowali synowi nieruchomość rolną; 8. fakturę VAT z dnia 2 września 2018 r. za leki na kwotę 108,10 zł. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób niemających żadnego dochodu lub oszczędności lub mających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Trzeba także zaznaczyć, iż brzmienie art. 246 § 1 ppsa wskazuje, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Analiza przedstawionych przez skarżącego informacji o stanie rodzinnym, majątku, osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach nie daje podstaw do stwierdzenia, że nie jest on w stanie wygospodarować środków pozwalających na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wpis od skargi Józefa F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] wynosi 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość innych, ewentualnie należnych, opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą J. F., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo również nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Skarżący i jego żona osiągają stałe dochody z emerytur w łącznej wysokości 2.634,24 zł miesięcznie. Zajmują dwa pokoje w domu stanowiącym własność syna, ponosząc część kosztów utrzymania tego domu. Wysokość wykazanych przez wnioskodawcę wydatków, zgodnie z oświadczeniem z dnia 5 września 2018 r., wynosi średnio około 280 zł miesięcznie. Jakkolwiek skarżący nie określił w złożonym oświadczeniu wysokości kosztów ponoszonych na leczenie siebie i żony, składając do akt sprawy tylko fakturę VAT za leki z września bieżącego roku na kwotę 108,10 zł, to przy dochodzie dwuosobowego gospodarstwa domowego kształtującym się na wskazanym wyżej poziomie oraz aktualnym poziomie cen dóbr i usług, których wnioskodawca nie wykazał w nadesłanym zestawieniu, jak koszty wyżywienia, ubrania, czy środków higieny osobistej, nie ma podstaw, by zakładać, że J. F. nie jest w stanie wygospodarować 100 zł na wpis od skargi i takich samych kwot na inne – ewentualnie należne w przyszłości – opłaty sądowe. Trzeba zwrócić uwagę, że wykazane w oświadczeniu z dnia 5 września 2018 r. wydatki na opał nie mają charakteru stałych, comiesięcznych obciążeń budżetu domowego. Okoliczność ta powoduje, że skarżący i jego żona mają możliwość takiego gospodarowania osiąganymi dochodami, aby zaoszczędzić dodatkowe środki, zarówno na pokrycie części kosztów utrzymania domu syna, w którym mieszkają, jak i na opłaty sądowe w ustalonej wyżej wysokości. Należy także zakładać, że przekazanie synowi kwoty o 100 zł niższej na koszty utrzymania domu, niż wynikająca z dokonanych rozliczeń, nie będzie się wiązać dla skarżącego i jego żony z jakimikolwiek konsekwencjami. W świetle bowiem art. 128 w zw. z art. 129 w zw. z art. 133 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.), syn zobowiązany jest do dostarczania rodzicom środków utrzymania, jeżeli ci znajdują się w niedostatku. Z powyższych względów nie znaleziono podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata. Wobec stwierdzenia, że J. F. nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymagało, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie było ustalenie, jaką część kosztów skarżący może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wysokość wpisu od skargi i ewentualnie należnych, innych opłat sądowych w sprawie wszczętej skargą na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], jednorazowo nie przekroczy 100 zł. Ustalono też, że sytuacja dochodowa i rodzinna J. F. umożliwiają mu poczynienie oszczędności niezbędnych do uiszczenia wskazanych opłat. W sytuacji jednak, gdy skarżący i jego żona nie mają oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani majątku, który mógłby przynieść im dodatkowy dochód, a ze względu na stan zdrowia ponoszą dodatkowe wydatki na niezbędne leczenie, należy stwierdzić, że środki uzyskiwane przez nich ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2.634,24 zł miesięcznie, nie pozwalają na poniesienie kosztów profesjonalnej pomocy prawnej, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Po poniesieniu wydatków związanych z utrzymaniem i eksploatacją domu, w którym mieszkają Państwo F., do ich dyspozycji pozostaje kwota około 2.360 zł miesięcznie, co daje około 1.180 zł na osobę. W sytuacji, gdy z tych środków skarżący i jego żona muszą pokryć nie tylko typowe koszty utrzymania, jak wydatki na jedzenie, czy ubranie, ale także koszty konsultacji lekarskich, badań, czy niezbędnych leków, należy przyjąć, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie skutkowałoby dla nich uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.