IV SA/Wa 2097/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Joanna Dziedzic-Bukowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. z siedzibą w K. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy G. w K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wskazane w sentencji postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. We wniosku zawartym na urzędowym formularzu PPPr Stowarzyszenie podało, że działalność Towarzystwa z założenia opiera się na pracy społecznej członków - jest to praca o charakterze eksperckim, wykonywana bez wynagrodzenia. Jej koszty rzutują na zobowiązania Towarzystwa, czego przejawem jest strata finansowa. Jedynym źródłem dochodu są składki członkowskie, nie pokrywają one jednak wszystkich kosztów funkcjonowania Towarzystwa. Kwota uzyskana ze składek w skali roku wystarcza na pokrycie kosztów korespondencji i materiałów biurowych. Stowarzyszenie wskazało ponadto, że nie prowadzi działalności gospodarczej, podejmuje jednak kroki do pozyskiwania darowizn. Celem Stowarzyszenia jest ochrona środowiska, produktem natomiast pracy Towarzystwa są ekspertyzy. Rynkowa wartość wykonanych ekspertyz, według oświadczenia wnioskodawcy, przekracza ponoszone koszty funkcjonowania Towarzystwa. Według rachunku wyników Towarzystwa na dzień 31 grudnia 2012 r. przychody z działalności statutowej wnioskodawcy wyniosły 780, 31 zł, natomiast koszty realizacji działalności statutowej 7075,97 zł. Wynik finansowy brutto na całokształcie działalności Towarzystwa wyniósł -6295,66 zł. Uzupełniając na wezwanie Sądu przedmiotowy wniosek Towarzystwo wskazało, że jest organizacją, która liczy 33 członków. Wszyscy członkowie Towarzystwa zobowiązani są do opłacania składek, jednak 11 osób stale nie wywiązuje się z tego obowiązku. Wyjaśniono jednocześnie, że Towarzystwo podejmuje działania mające na celu uzyskanie pełnych wpłat składek członkowskich. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że saldo końcowe na rachunku bankowym Towarzystwa na dzień 12 listopada 2013 r. było dodatnie i wynosiło 30,56 zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zważyć, co następuje: Z regulacji prawnej zawartej w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) dotyczącej kosztów sądowych wynika, że podstawową zasadę stanowi ponoszenie kosztów sądowych przez każdego kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 219, art. 220, art. 230 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., możliwe jest zwolnienie osoby prawnej wnoszącej skargę od kosztów sądowych poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji gdy wykaże ona, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, s. 568, jak też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, opublikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) - majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podobnie § 25 statutu Towarzystwa przewiduje, iż jego majątek powstaje ze składek członkowskich, darowizn, zapisów, spadków, środków pochodzących z ofiarności publicznej lub ze sponsoringu, dotacji, subwencji, udziałów i lokat. Zatem strona ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z niej nie korzysta, tak jak w niniejszym przypadku (nie pozyskuje darowizn, nie prowadzi działalności gospodarczej) nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, z czego władze Stowarzyszenia powinny sobie zdawać sprawę. Skoro Towarzystwo zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany bez przerzucania ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo. Skarżące Stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek na odpowiednim poziomie, czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06). Podzielając powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Należy mieć na uwadze, że skarżące Towarzystwo liczy 33 członków. Członkami Towarzystwa są m.in. eksperci, nauczyciele akademiccy, osoby posiadające fachową wiedzę z zakresu ochrony środowiska. Osoby te pomagając w prowadzeniu działalności Towarzystwa przygotowują ekspertyzy, udzielają merytorycznych porad. Towarzystwo nie wykazało zatem, że nie ma realnych możliwość pobierania składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Okoliczności tej zdaje się nie zaprzeczać również sam wnioskodawca wskazując, że w sytuacjach nadzwyczajnych koszty Towarzystwa są pokrywane z kont prywatnych jego członków. Nadto należy podkreślić, że Towarzystwo ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, co także stwarza sposobność do pozyskania dodatkowych środków. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed Sądem, nie jest uzasadnione. Okoliczności sprawy wskazują bowiem, że nie można uznać, że wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Tylko zaś w takim przypadku złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwałby na uwzględnienie. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 3 i 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.