IV SA/Wa 2105/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. S. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. O. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku z dnia 19 września 2014 r. skarżący wskazał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z trzema członkami rodziny. Podał, że nie pracuje i nie osiąga dochodu, podobnie jako wszystkie osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe. Wskazał, że nie ma oszczędności, ani wartościowych przedmiotów. Ponieważ oświadczenie O. S. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 3 listopada 2014 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych potwierdzających jego stan majątkowy i dochody, to jest: a) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) do złożenia oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności należało wyjaśnić: – skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych; – czy skarżący uzyskuje środki finansowe za wykonywanie prac dorywczych, a jeżeli tak, to jakie środki uzyskał z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy, – czy skarżący korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny lub znajomych, a jeżeli tak to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości; c) do nadesłania zaświadczenia z Urzędu do Spraw Cudzoziemców, wskazującego, czy skarżący trzymywał lub otrzymuje pomoc dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy oraz wskazującego wysokość otrzymywanej pomocy. W odpowiedzi skarżący złożył do akt sprawy pismo z dnia 18 listopada 2014 r., w którym stwierdził, że: nie ma samodzielnych dochodów, ponieważ nie udzielono mu pozwolenia na pracę; utrzymuje się ze środków narzeczonego swojej siostry; będąc studentem, nie otrzymuje stypendium. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do O. S. wezwanie z dnia 3 listopada 2013 r. Złożone przez stronę oświadczenie z dnia 19 września 2014 r. jest bowiem niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a ponadto budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Na jego podstawie nie sposób bowiem ustalić, skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie kosztów koniecznego utrzymania, czy kosztów studiów, a także jaka jest rzeczywista kwota środków pieniężnych pozostających do jego dyspozycji. Co więcej, referendarzowi sądowemu z urzędu wiadome jest, że w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 402/14 ze skargi O. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony w marcu bieżącego roku strona skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie 300 zł, a we wrześniu wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 150 zł. Powyższe rodzi wątpliwości co do tego, czy rzeczywiście skarżący bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Opisane wyżej wezwanie z dnia 3 listopada 2014 r. służyło więc ustaleniu, w jaki sposób skarżący pokrywa podstawowe koszty utrzymania, a także jakiej wielkości środkami w rzeczywistości dysponuje. Odpowiedź udzielona przez O. S. w piśmie z dnia 18 listopada 2014 r. nie stanowi należytego wykonania nałożonego na niego zobowiązania. Jest lakoniczna, a w konsekwencji niewystarczająca do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Skarżący nie złożył do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych, ani zaświadczenia z Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Zdawkowo wskazał, że utrzymuje się ze środków narzeczonego swojej siostry. Nie podał jednak, w jakiej wysokości pomoc otrzymuje, ani nie uwiarygodnił w żaden sposób tej okoliczności, chociażby poprzez złożenie oświadczenia osoby, która ma go utrzymywać. Co prawda w świetle art. 246 § 1 ppsa skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji dochodowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, O. S., udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 3 listopada 2013 r., w istocie zaniechał tej współpracy. Skarżący nie wykonał bowiem wezwania z dnia 3 listopada 2014 r. w zakresie określonym w literach "a" i "c", a tylko częściowo, składając lakoniczne oświadczenie, wywiązał się obowiązku określonego w literze "b" wezwania. Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.