IV SA/Wa 2128/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2014 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 - dalej k.p.a.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania S.Z. od decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] orzekającej o odmowie wymeldowania H.Z. z pobytu stałego z budynku położonego w miejscowości B., gm. R. - uchylił w całości zaskarżoną decyzję i orzekł o wymeldowaniu H.Z. z pobytu stałego z budynku położonego w miejscowości B., gm. R. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] stycznia 2012 r. na wniosek S.Z. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania H.Z. z pobytu stałego z budynku położonego w miejscowości B., gm. R. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] orzekł o odmowie wymeldowania ww. z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że H.Z. nie opuściła miejsca zameldowania na pobyt stały dobrowolnie. Zdaniem organu, w sytuacji opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu nie można uznać tego zachowania za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Wskutek wniesionego przez S.Z. odwołania, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę Wójtowi Gminy R. do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wójt Gminy R. postępowanie wyjaśniające przeprowadził w niepełnym zakresie, a tym samym wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o niedostateczne dowody. W ocenie wojewody, organ pierwszej instancji winien wyjaśnić, czy rzeczywiście opuszczenie przez H.Z. budynku nr [...] położonego w miejscowości B., gm. R, nie nosiło cech dobrowolności. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. została zaskarżona przez H.Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1221/12 uchylił ww. rozstrzygnięcie, wskazując w uzasadnieniu, że dokładnego wyjaśnienia wymaga kwestia dobrowolności opuszczenia przez skarżącą miejsca zameldowania na pobyt stały, przy czym takich ustaleń powinien dokonać organ drugiej instancji. W tych warunkach została wydana wskazana na wstępie decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że wniesione przez S.Z. odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Stwierdził, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że H.Z. opuściła budynek nr [...] w miejscowości B., gm. R. w sierpniu 2011 r., nadal w nim nie mieszka, nadto opuściła ww. budynek dobrowolnie. Organ podał, że H.Z. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały od dnia 11 sierpnia 2011 r., tj. od czasu uderzenia ją przez byłego męża w głowę sztachetą. W wyniku tego zdarzenia przebywała kilka dni w szpitalu, a następnie zamieszkała u rodziców w miejscowości J., gm. T. Fakt ten jest bezsporny i znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach, tj. karcie szpitalnej, informacji przekazanej przez policję, oświadczeniach H.Z. oraz w treści uzasadnienia wyroku rozwodowego. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego H.Z. nie udowodniła w wystarczający sposób, że została zmuszona do opuszczenia budynku nr [...] w miejscowości B., gm. R. na skutek bezprawnego działania S.Z., tj. nie uzyskała żadnego rozstrzygnięcia, które by powyższe potwierdzało. Organ stwierdził, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w O. utrzymał w mocy postanowienie Prokuratury Rejonowej w O. z dnia [...] października 2011 r., która umorzyła dochodzenie w sprawie zaistniałego w okresie od roku 2005 do dnia 11 sierpnia 2011 r. w miejscowości B., gm. R. znęcania się psychicznego i fizycznego przez S.Z. nad H.Z. - wobec braku dostatecznych danych uzasadniających podejrzenie czynu zabronionego. W ocenie organu, nie wykazano przymusu w opuszczeniu miejsca stałego pobytu przez stronę. Wprawdzie H.Z. zgłaszała na policji interwencje w budynku nr [...] w miejscowości B., gm. R; jednak z informacji przekazanych przez policję wynika, że dotyczyły one przede wszystkim utrudniania jej kontaktów z dziećmi pod ww. adresem przez S.Z. oraz jego matkę. W dniu 22 sierpnia 2011 r. złożyła zawiadomienie, że jej mąż znęca :się nad nią fizycznie i psychicznie ([...]), natomiast w dniu 11 sierpnia 2011 r. interwencję zgłosiło pogotowie ratunkowe, gdyż H.Z. została pobita przez S.Z. Sprawa zakończyła się notatką urzędową z ustaleń ([...]). Organ podkreślił, że od czasu wyprowadzki, tj. od sierpnia 2011 r., H.Z. nie podjęła żadnych skutecznych kroków prawnych, które mogłyby świadczyć o faktycznej chęci powrotu do budynku nr [...] w miejscowości B., gm. R. i ponownego w nim zamieszkania. W ocenie organu, budynek nr [...] w miejscowości B., gm. R. od sierpnia 2011 r. nie jest miejscem koncentracji interesów życiowych H.Z. , zaś opuszczenie go przez stronę miało charakter trwały. Organ zauważył, że Sąd Okręgowy w O. - Wydział Cywilny wyrokiem z dnia [...] września 2012 r. sygn. akt [...] oddalił powództwo H.Z. w przedmiocie orzeczenia o sposobie korzystania z domu mieszkalnego nr [...] położonego w miejscowości B., gm. R, uznając m.in., że żądanie ma na celu rozliczenie majątkowe w przyszłości, a sama zainteresowana nie zdecydowała się na powrót do domu w miejscowości B., w sytuacji gdy S.Z. i dzieci prosiły o jej pozostanie w domu. Powyższe zdaniem organu potwierdza, że faktycznie strona nie ma zamiaru mieszkać w przedmiotowym budynku. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H.Z. Skarżąca stwierdziła, że opuszczenie miejsca pobytu ma miejsce wtedy, gdy dana osoba ma zamiar opuszczenia lokalu na stałe i jest on związany z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Zauważyła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił uwagę na konieczność ustalenia, czy skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego dobrowolnie. Wyjaśniła, iż jest ofiarą przemocy domowej. Rozwód orzeczono z winy jej byłego męża, który utrudnia skarżącej powrót do domu. Skarżąca poinformowała, że podjęła taką próbę w dniu 25 lipca 2013 r., lecz nie została wpuszczona do domu przez byłą teściową. Na tę okoliczność przedstawiła bilety PKS. Oświadczyła, że nadal obawia się o swoje życie i zdrowie oraz powołała się na wielokrotne interwencje policji. Dodała, że w toku jest sprawa o eksmisję byłego męża z części domu. Zdaniem skarżącej, w sprawie nie wystąpiły przesłanki, określone w art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zaś decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Nadto, na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do oceny, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Kontroli Sądu podlegała decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., uchylająca w całości decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] marca 2012 r. i orzekająca o wymeldowaniu H.Z. z pobytu stałego z budynku położonego w miejscowości B. , gm. R. Materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dla oceny, czy dana osoba w sposób dobrowolny i na trwałe opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania znaczenie mają m.in. okoliczności związane z opuszczeniem tego lokalu oraz powody i charakter przebywania w innym miejscu. W sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela lub współwłaściciela, o dobrowolnym opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy osoba ta nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu. Ustalenie, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, wymaga zbadania zamiaru danej osoby, tj. wykazania dobrowolności opuszczenia tego miejsca oraz stwierdzenia, że nastąpiło zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem pobytu (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1713/11, Lex nr 1341590; wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 958/12, Lex nr 1270575; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 1150/12, Lex nr 1340476). Przede wszystkim wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1221/12 uchylającym decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., uchylającą decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] marca 2012 r. o odmowie wymeldowania H.Z. z pobyty stałego w budynku położonym w B. gm. R. woj. [...] i przekazującą sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zgodnie zaś z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, iż skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego po pobiciu jej przez męża, co potwierdza karta medyczna czynności ratunkowych. Analiza akt sprawy wskazuje także, iż mąż skarżącej uzależniony jest od alkoholu i od dnia 16 lipca 2008 r. objęty jest działaniem Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Skarżąca po opuszczeniu miejsca pobytu stałego nie podejmowała prób powrotu, jak sama bowiem wielokrotnie wskazywała w toku postępowania, chciałaby powrócić do miejsca pobytu stałego, ale obawia się o swoje życie. Do miejsca pobytu stałego zamierza zaś powrócić po zakończeniu postępowania cywilnego (postępowanie rozwodowe) i karnego, jakie toczy się wobec jej męża przed Sądem Rejonowym w sprawie m.in. o znęcanie psychiczne i fizyczne. Nie jest sporna także okoliczność, iż w miejscu pobytu stałego pozostawiła swoje rzeczy, co potwierdził jej mąż w protokole przesłuchania z dnia 5 marca 2012 r. Sąd wskazał, że okoliczności w jakich skarżąca opuściła budynek w B., jak również fakt, iż do dnia wydania decyzji skarżąca nie powróciła pod ten adres, nie są kwestionowane przez strony postępowania. Zasadnym w sprawie jest natomiast dodatkowe ustalenie, czy S.Z. znęcał się fizycznie i psychicznie nad skarżącą w drodze wystąpienia do policji z prośbą o udzielenie informacji o interwencjach w budynku nr [...] w miejscowości B., jak również ustalenia, czy sprawy w prokuraturze zostały już zakończone. Ustalenia te pozwolą ocenić w sposób nie budzący wątpliwości, czy skarżąca rzeczywiście, tak jak przyjął organ pierwszej instancji, nie opuściła miejsca stałego zameldowania dobrowolnie, a została do tego zmuszona zachowaniem swojego męża i realną obawą przed utratą zdrowia i życia. Mając na uwadze stanowisko wyrażone w ww. wyroku Sądu, stwierdzić należy, iż nie można podzielić stanowiska organu odwoławczego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że skarżąca w sposób dobrowolny i trwały opuściła miejsce stałego zameldowania. Nadto zauważyć należy, że skarżąca podjęła środki prawne w celu powrotu do miejsca pobytu stałego. Z akt sprawy wynika, że w wykonaniu zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1221/12, Wojewoda [...] pismami z dnia 21 maja 2013 r. zwrócił się do Komendy Miejskiej Policji w O. o udzielenie informacji o interwencjach policji w budynku nr [...] w miejscowości B., a także do Sądu Rejonowego w O. o udzielenie informacji, czy zostały prawomocnie zakończone postępowania z udziałem H.Z. oraz jaki był ich przedmiot. W odpowiedzi na wystąpienie organu odwoławczego, Sąd Rejonowy w O.- Wydział II Karny poinformował m.in., że postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. sygn. akt [...] utrzymał w mocy postanowienie Prokuratury Rejonowej w O. z dnia [...] października 2011 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie zaistniałego w okresie od 2005 r. do dnia 11 sierpnia 2011 r. w miejscowości B., gm. R. znęcania się psychicznego i fizycznego przez S.Z. nad H.Z. , tj. o czyn z art. 207 § 1 Kodeksu karnego, wobec braku dostatecznych danych uzasadniających popełnienie czynu zabronionego. Sąd wskazał, że procedura "Niebieskiej Karty" była prowadzona w rodzinie H. i S.Z. od 2008 r., lecz zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że H.Z. była ofiarą przestępstwa znęcania się. Komenda Miejska Policji w O. pismem z dnia 3 czerwca 2013 r. poinformowała natomiast, że w okresie od dnia 11 sierpnia 2011 r. do dnia 24 maja 2013 r. odnotowano jedenaście interwencji domowych przeprowadzonych w rodzinie H.Z. i S.Z., dotyczących m.in. pobicia skarżącej przez męża, znęcania się nad jej osobą fizycznie i psychicznie, uniemożliwiania przez byłego męża i jego rodzinę wejścia do mieszkania oraz kontaktu z dziećmi. Interwencje zgłaszała H.Z., z wyjątkiem zgłoszenia z dnia 11 sierpnia 2011 r. dokonanego przez Pogotowie Ratunkowe w O. w przedmiocie pobicia skarżącej przez męża. Wskazać również należy, że wyrokiem Sądu Okręgowego w O. - Wydział Cywilny z dnia [...] września 2012 r. sygn. akt [...] został rozwiązany przez rozwód związek małżeński zawarty między S.Z. a H.Z. z winy S.Z. Sąd powierzył ojcu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, ustalając jednocześnie, że matce przysługuje prawo współdecydowania w istotnych sprawach dotyczących dzieci oraz poddając wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego. Sąd ustalił również kontakty matki z dziećmi zarówno w miejscu zamieszkania matki, jak i w miejscu zamieszkania dzieci, przy czym w tym przypadku - bez obecności ojca dzieci i osób trzecich. Z ustaleń poczynionych przez Sąd wynika, że winę za rozkład pożycia małżeńskiego ponosi wyłącznie pozwany, a jego przyczynę stanowiło nadużywanie alkoholu przez skarżącego, wywoływanie awantur w domu, ubliżanie żonie, nadmierne obciążanie żony obowiązkami w gospodarstwie rolnym, a także uderzenie żony sztachetą w głowę - co spowodowało rozstrój jej zdrowia i wyprowadzenie się z domu w obawie przed zachowaniem męża. Opisane powyżej okoliczności, bezsporne w sprawie, pozwalają na stwierdzenie, że przyczynę zmiany miejsca zamieszkania przez skarżącą stanowiła obawa przed utratą zdrowia i życia, spowodowana zachowaniem S.Z. Ustalenia dokonane w w toku postępowania przed Prokuratorem Rejonowym w O., a następnie przed Sądem Rejonowym w O. - Wydział II Karny w sprawie o sygn. akt [...], jak również charakter interwencji policji przeprowadzonych na okoliczność stosowania wobec skarżącej przemocy przez byłego męża oraz uniemożliwiania jej wejścia do mieszkania i kontaktów z dziećmi, a także ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy w O. - Wydział Cywilny w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia [...] września 2012 r. sygn. akt [...] świadczą o tym, że skarżąca nie opuściła miejsca pobytu stałego dobrowolnie. Nadto, skarżąca wniosła o eksmisję byłego męża z miejsca jej dotychczasowego zamieszkania, co potwierdza wolę powrotu strony do miejsca pobytu stałego. Trafnie zauważył organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2012 r. orzekającej o odmowie wymeldowania H.Z. z pobytu stałego w budynku położonym w B. [...], gm. R, iż w sytuacji opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego czy też uniemożliwiania dostępu do lokalu nie można uznać tego zachowania za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Ponieważ w niniejszej sprawie nie została wypełniona przesłanka, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pozwalająca na wydanie decyzji o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu jako wydana z naruszeniem ww. przepisu prawa materialnego. Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w pkt I i II sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata działającego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 cytowanej ustawy.