IV SA/Wa 2148/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. J. na zarządzenie przewodniczącego wydane w Sądzie Okręgowym w W. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 września 2013 r. odrzucił skargę J. J. na zarządzenie przewodniczącego wydane w Sądzie Okręgowym w W. Złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem z dnia 21 października 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżący oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, a utrzymuje się żebrząc u osób życzliwych, od których otrzymuje żywność i leki. J. J. podał także, że decyzją Gminnego Środka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] stycznia 2011 r. odmówiono mu przyznania prawa do zasiłku celowego. Skarżący przekreślił rubryki formularza wniosku przeznaczone na oświadczenia o stanie rodzinnym (rubryka nr 6) oraz dochodach (rubryka nr 10). W obszernym uzasadnieniu wniosku przedstawił natomiast argumentację mającą podważyć prawidłowość odrzucenia jego skargi. Ponieważ oświadczenie J. J. z dnia 21 października 2013 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 30 października 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14. dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: a) do złożenia oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności należało wyjaśnić: – jakie środki i w jakiej wysokości skarżący uzyskał od osób życzliwych w okresie ostatnich trzech miesięcy, – czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna - jeżeli tak, to należało nadesłać zaświadczenie z właściwego urzędu pracy potwierdzające tę okoliczność i wskazujące, czy i ewentualnie w jakiej wysokości skarżący otrzymuje lub otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych, – czy skarżący otrzymuje świadczenie rentowe - jeżeli tak, to należało nadesłać kserokopię decyzji właściwego organu o przyznaniu tego świadczenia lub określającej aktualną wysokość tego świadczenia, – czy skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej - jeżeli tak, to należało wskazać, jakie to świadczenia, – czy skarżący korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny - jeżeli tak, to należało wskazać, z jakiej pomocy korzysta; b) do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącego wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy; c) do złożenia oświadczenia, czy skarżący jest osobą zdolną do pracy - jeżeli nie, to należało nadesłać kserokopię dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (np. orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej o niezdolności do pracy); d) w związku z tym, że w rubryce nr 7 formularza wniosku ("Majątek") skarżący oświadczył, że nie ma żadnych nieruchomości - do złożenia dodatkowego oświadczenia, wskazującego gdzie mieszka i czy ponosi z tego tytułu koszty, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości miesięcznie. W piśmie z dnia 2 grudnia 2013 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 30 października 2013 r., J. J. oświadczył, że: a) w okresie ostatnich trzech miesięcy nie uzyskał "żądnego dochodu" od osób życzliwych, b) nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, c) nie otrzymuje świadczenia rentowego, d) nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, e) nie korzysta z pomocy rodziny, bo nie założył rodziny. Odnosząc się do wezwania w zakresie zaświadczenia o sytuacji rodzinnej oraz oświadczenia w sprawie zdolności do pracy i dokumentu potwierdzającego ewentualną niezdolność do pracy, J. J. oświadczył, że nie jest osobą zdolną do pracy, oraz że nie posiada środków i zdrowia na przemieszczenie się w zimowych warunkach po instytucjach państwowych, "które nie interesują się losem obywateli, a jedynie realizują interes totalitarnego państwa", czego dowodem mają być załączone do pisma z dnia 2 grudnia 2013 r. kopie decyzji. Odnosząc się z kolei do wezwania w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych skarżący oświadczył, że egzystuje w domu i nie posiada środków na ponoszenie kosztów z tego tytułu. W piśmie z dnia 2 grudnia 2013 r. skarżący zawarł też obszerne wywody dotyczące przyczyn, sposobów diagnozowania, skutków i leczenia "choroby wibracyjnej", na którą ma cierpieć. Zakwestionował także szereg wydanych w postępowaniach z jego udziałem decyzji administracyjnych i orzeczeń sądów administracyjnych. Odnosząc się do jednego z nich - postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt III SAB/Kr 66/12 - stwierdził, że Sąd utrwalił nim "standardy które obwiązują w państwach o totalitarnym ustroju zmuszając stronę postępowania do utrzymania funkcji życia organizmu z żebrania u osób życzliwych". Podniósł, że orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie doprowadziły do tego, że zmuszony był do przebywania w nieogrzewanych lub niedogrzanych pomieszczeniach, co skutkować miało negatywnymi konsekwencjami w zakresie funkcjonowania układu krążenia. Wskazał też, że począwszy od września 2005 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. udzielał mu pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, jednakże "poniżej granicy biologicznej przeżycia". W końcu decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. skarżącemu odmówiono przyznania zasiłku, co w jego cenie dowodzi, iż polityka społeczna jest "narzędziem polityki państwa do represjonowania, eksterminacji społeczeństwa, strony postępowania". Do pisma z dnia 2 grudnia 2013 r. skarżący dołączył: kserokopie decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] września 2005 r. i z dnia [...] grudnia 2005 r. o przyznaniu J. J. pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, kserokopię decyzji tego samego organu z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającej mu przyznania prawa do zasiłku celowego, kserokopię wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1134/11 oddalającego skargę J. J. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] czerwca 2011 r., którą organ odwoławczy uchylił wskazaną decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] stycznia 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a także kserokopię postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2012 r. odrzucającego skargę J. J. na bezczynność Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W oświadczeniu z dnia 21 października 2013 r. skarżący zadeklarował brak jakiegokolwiek majątku, przekreślił rubryki przeznaczone na oświadczenie o stanie rodzinnym i dochodach oraz wskazał, że podstawowe utrzymanie zapewnia sobie żebrząc. W tej sytuacji konieczne było, po pierwsze ustalenie rzeczywistej sytuacji rodzinnej skarżącego, po drugie weryfikacja oświadczenia w zakresie obejmującym stan majątkowy, a po trzecie ustalenie, jakie są rzeczywiste źródła utrzymania skarżącego. Powyższemu służyło wystosowane do J. J. wezwanie z dnia 30 października 2013 r. Skarżący złożył wprawdzie do akt sprawy pismo z dnia 2 grudnia 2013 r., załączając do niego kserokopie wymienionych wyżej decyzji i orzeczeń sądowych, jednakże udzielona przez skarżącego w tym piśmie odpowiedź na wezwanie z dnia 30 października 2013 r. nie stanowi jego prawidłowego wykonania. W konsekwencji niemożliwe jest ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, a co z tym idzie - określenie jako faktycznych możliwości płatniczych. Wnioskodawca utrzymuje, że nie jest osobą zdolną do pracy. Jednoczenie oświadcza, że nie otrzymuje renty, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, nie otrzymuje pomocy od rodziny, a podstawowe potrzeby życiowe zaspokaja żebrząc. Nie wykonuje jednakże wezwania w zakresie obejmującym udokumentowanie niezdolności do pracy, oświadczając, że nie posiada środków i zdrowia na przemieszczanie się w zimowych warunkach po instytucjach państwowych, które nie interesują się losem obywateli, a jedynie realizują interes totalitarnego państwa. W ten sam sposób skarżący odnosi się do wezwania w zakresie udokumentowania sytuacji rodzinnej zaświadczeniem właściwej jednostki organizacyjnej gminy. Taka odpowiedź nie może być uznana za należyte wykonanie wezwania z dnia 30 października 2013 r. Świadczy ona o braku ze strony skarżącego woli współpracy w udokumentowaniu rzeczywistej sytuacji dochodowej, majątkowej i rodzinnej, do której jest on zobowiązany w świetle powołanego wyżej art. 255 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). W uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] stycznia 2011 r. można wyczytać, że na datę jej wydania skarżący miał 44 lata, a orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, którym dysponował, utraciło ważność. Na podstawie akt przedmiotowej sprawy można natomiast stwierdzić, że skarżący wykazuje się znaczną aktywnością w postępowaniu, składając do akt liczne i obszerne pisma procesowe, które nadaje na poczcie. Akta sprawy nie dają więc podstaw, aby przyjąć, że skarżący z przyczyn obiektywnych - niezależnych od jego woli - nie jest w stanie pozyskać wymaganych od niego dokumentów. Zawarte w piśmie z dnia 2 grudnia 2013 r. wypowiedzi skarżącego świadczą nie tyle o braku możliwości uzyskania tych dokumentów, co o niechęci J. J. do organów państwa. Nie dość, że skarżący nie nadsyła żądanych w wezwaniu dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować jego oświadczenie o niezdolności do pracy oraz określić rzeczywistą sytuację rodzinną, to składa oświadczenia, które pozostając ze sobą w sprzeczności, wykluczają ustalenie rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej wnioskodawcy. Z jednej strony skarżący oświadcza, że nie ma jakiegokolwiek majątku i przekreśla rubrykę formularza wniosku przeznaczoną na oświadczenie o stanie rodzinnym, z drugiej podaje, że "egzystuje" w domu i nie posiada środków na ponoszenie kosztów z tego tytułu. Na podstawie takich oświadczeń nie sposób ustalić, czy dom, w którym "egzystuje" skarżący jest jego własnością, czy też własnością innej osoby, a także, czy skarżący zamieszkuje w tym domu samotnie, samodzielnie gospodarując, czy też prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z inną osobą (lub osobami). Ponadto, skarżący przekreśla rubrykę formularza wniosku przeznaczoną na oświadczenie o dochodach i stwierdza, że nie otrzymuje jakichkolwiek świadczeń, a podstawowe potrzeby życiowe zabezpiecza żebrząc u życzliwych ludzi. Wezwany jednak do wskazania, jakie środki i w jakiej wysokości uzyskał w ten sposób w okresie ostatnich trzech miesięcy, oświadcza, że nie uzyskał żadnego dochodu od życzliwych osób w ostatnich trzech miesiącach. Wobec takiej treści oświadczeń skarżącego nie można ustalić, w jaki faktycznie sposób zapewnia on sobie podstawowe utrzymanie. Mając powyższe na uwadze, należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji rodzinnej i materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W konsekwencji należy stwierdzić, że odstępując od należytego wykonania wezwania mającego na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej, J. J. uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Dopóki jednak skarżący nie wykona prawidłowo wezwania z dnia 30 października 2013 r., a tym samym nie wyjaśni opisanych wyżej wątpliwości, jakie budzą jego oświadczenia, uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie będzie możliwe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.