IV SA/Wa 2170/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia M. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia M. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie M. z siedzibą w W. złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2010 r., nr [...]. Na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi skarżące Stowarzyszenie w dniu 1 lutego 2011 r. zwróciło się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika, że wymienione Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie generuje żadnych przychodów, nie pobiera składek członkowskich. Opłacone przez członków Stowarzyszenia w 1996 r. wpisowe w wysokości 30 zł zostało wydatkowane na cele organizacyjne Stowarzyszenia na początku jego działalności. Wnioskodawca nie otrzymuje darowizn, dotacji ani zapisów, nie posiada rachunku bankowego, nie ma również żadnych środków pieniężnych. Członkowie Stowarzyszenia podejmują wszystkie działania społecznie. Wedle złożonego do akt sprawy statutu, Stowarzyszenie M. jest tzw. stowarzyszeniem rejestrowym, którego celami są w szczególności: - działalność na rzecz utrzymania i wykorzystania gruntów oraz obiektów i budowli usytuowanych na nich, zgodnie z interesami mieszkańców osiedla, - ochrona i obrona praw członków spółdzielni, a w szczególności użytkowników działających i likwidowanych parkingów społecznych, użytkowników terenów sportowo-rekreacyjnych, użytkowników placów zabaw i terenów zielonych, emerytów, rencistów, osób niepełnosprawnych i ich rodzin, - współdziałanie z organami statutowymi Spółdzielni Mieszkaniowej oraz władzami i administracją państwową, zarówno terenową jak i centralną, w celu ochrony, obrony praw i interesów społeczności Spółdzielni Mieszkaniowej. Stowarzyszenie realizuje swoje cele przez: - organizację i wspieranie przedsięwzięć w osiedlu, mających na celu korzystne dla mieszkańców działanie władz statutowych Spółdzielni Mieszkaniowej, a w szczególności poprzez dokonywanie analiz ekonomicznych, symulacji ekologicznych, informowanie społeczności osiedlowej o wszelkich niekorzystnych zmianach już następujących bądź mających nastąpić wkrótce, - organizowanie spotkań i prelekcji na temat przeobrażeń w osiedlu, - informowanie stosownych władz i urzędów o niekorzystnych zmianach na terenie aglomeracji osiedlowej, utrudniających lub mogących utrudniać życie mieszkańcom, - reprezentowanie społeczności osiedlowej przed wszelkimi Władzami i Urzędami R.P. Wedle § 53 statutu majątek Stowarzyszenia powstaje z wpisowego, składek członkowskich, dotacji, darowizn, zapisów. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Na powyższe postanowienie Stowarzyszenie złożyło sprzeciw podnosząc, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie odbiera skarżącemu prawo do Sądu, a tym samym skazuje na bezprawie i samowolę zarządu spółdzielni i Urzędu W. Członkowie Stowarzyszenia to osoby w wieku od 63 do 89 lat, których emerytury przeznaczane są na bieżące, niezbędne opłaty oraz zakup leków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej również ppsa), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Opisane wyżej formy realizacji celów Stowarzyszenia M. wymagają, aby jego władze, korzystając z przyznanych statutem kompetencji, zapewniły źródła finansowania działalności Stowarzyszenia. Chcąc realizować tę działalność Stowarzyszenie musi liczyć się także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis art. 246 § 2 pkt 1 ppsa umożliwia przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ono, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 ppsa umożliwia z kolei przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ono, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trzeba podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach znalazły w znacznej części odzwierciedlenie w statucie Stowarzyszenia. W § 16 statutu zobowiązano członków stowarzyszenia do opłacania składek, zaś w § 53 wskazano, że majątek Stowarzyszenia składa się z wpisowego, składek członkowskich, dotacji, zapisów, darowizn. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż zaniechanie pobierania składek członkowskich, czy pozyskiwania darowizn, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Jeżeli członkami Stowarzyszenia są osoby niemajętne, emeryci, które nie są w stanie zaspokoić środków finansowych, niezbędnych do realizacji celów Stowarzyszenia, a jednocześnie Stowarzyszenie to nie podejmuje żadnych działań w kierunku uzyskania dochodu, który zapewniłby odpowiednie środki, to przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Może oczywiście zdarzyć się, że w określonym momencie Stowarzyszeniu zabraknie środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie musi jednak liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy nie wykorzystuje ona przewidzianych ustawą i statutem możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Z tych względów, na podstawie art. 245 i 246 § 2 pkt 2 ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji postanowienia.