IV SA/Wa 2173/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant S. M., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji -oddala skargę- IV SA/Wa 2173/06 Uzasadnienie A. B. w dniu [...] lipca 1999 r. złożyła w Urzędzie Stanu Cywilnego w J. wniosek o wpisanie do polskiej księgi stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego za granicą - przez urząd stanu cywilnego w L., w [...] A. (S.) pod nr aktu [...] w roku 1986 na nazwisko A. B. Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. decyzją z dnia [...] lipca 1999 r. nr [...] na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. (Dz. U. nr 36, poz. 180 ze zm.), zwanej dalej "p. a. s. a", zezwolił na wpisanie do księgi miejscowego urzędu stanu cywilnego wyż. wym. aktu małżeństwa na nazwisko B. R. i A. Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego stwierdził, że podstawą dokonania wpisu jest załączony oryginał wypisu aktu małżeństwa wydany w języku angielskim oraz jego tłumaczenie na język polski. W dniu 20 marca 2003 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. wpłynął sprzeciw Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. od wyż. wym. decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] lipca 1999 r. W sprzeciwie prokurator podniósł, że wyżej wskazana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 13 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej "k. r. i o.", w związku z art. 6 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe, zwanej dalej "p. p. m.", w związku z art. 7 k. p. a., art. 77 k. p. a. oraz art. 73 ust. 1 p. a. s. c. poprzez dokonanie wpisania przedmiotowego aktu małżeństwa pomimo, iż R. B. pozostawał w ważnym związku małżeńskim z B. B., bez przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do oceny możliwości podjęcia takiego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że zgodnie z art. 73 ust. 1 p. a. s. c. wpisanie aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą co prawda jest możliwe, jednak w niniejszej sprawie Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 k. p. a. i art. 77 k. p. a. nie przeprowadził postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie jako świadków wnioskodawczyni (A. B. z d. D.) oraz R. B. Zdaniem prokuratora w związku z tym, że R. B. zawierając związek małżeński z A. IV SA/Wa 2173/06 D. pozostawał w ważnym związku małżeńskim zawartym w dniu 23 maja 1964 r. z B. B., przeprowadzenie przesłuchania A. B. i R. B. było niezbędne do tego, aby określić okoliczności zawarcia przez nich związku małżeńskiego i istnienie ewentualnych przeszkód małżeńskich, gdyż zawarcie drugiego związku małżeńskiego przez R. B. jest sprzeczne z zakazem bigamii wyrażonym w art. 13 ust. 1 k. r. i o. Brak postępowania dowodowego nie pozwolił wyjaśnić powyższych kwestii, a co za tym idzie - nie określono, czy dopuszczalne jest zarejestrowanie związku małżeńskiego zawartego między R. B. a A. D. Wnoszący sprzeciw prokurator wskazał także na art. 14 p. p. m. i art. 6 p. p. m., z których wywiódł, że w niniejszej sprawie stosuje się prawo ojczyste każdej ze stron, a prawa obcego nie można stosować, jeżeli mogłoby to być sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. W konkluzji prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. jako naruszającej art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. sprzeciw prokuratora przekazało według właściwości Wojewodzie Dolnośląskiemu, który decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności wyż. wym. decyzji z dnia [...] lipca 1999 r. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Dolnośląski podniósł, że przedmiotowa decyzja Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. jest prawidłowa, jako wydana na podstawie art. 73 ust. 1 p. a. s. c. Przepis ten nie wymaga, aby organ ten miał ustalić, czy przedstawiony przez wnioskodawczynię akt małżeństwa dotyczył bigamicznego związku małżeńskiego. Zdaniem wojewody, zgodnie z art. 73 ust. 1 p. a. s. c, do wpisania aktu małżeństwa do polskiej księgi stanu cywilnego wystarczy, aby organ ustalił, że przedstawiony akt małżeństwa jest dokumentem oryginalnym, będącym w S. odpisem aktu stanu cywilnego i że został wydany przez tamtejszy urząd stanu cywilnego, czyli organ uprawniony do rejestracji małżeństw i wydawania odpisów aktów stanu cywilnego. Skoro organ dokonał takich ustaleń, nie stwierdzając żadnych poprawek i skreśleń na przedstawionym wypisie aktu małżeństwa, to nie jest słuszny zarzut prokuratora, że nastąpiło naruszenie art. 13 § 1 k. r. i o., ponieważ przepis ten dotyczy zawierania małżeństwa, a nie wpisania (transkrypcji) aktu IV SA/Wa 2173/06 małżeństwa do polskiej księgi stanu cywilnego. Wojewoda Dolnośląski wskazał ponadto, iż zagraniczny akt wpisany do polskiej księgi ma samodzielny byt, a sprostowany lub unieważniony może być na podstawie art. 30-31 p. a. s. c. w postępowaniu nieprocesowym przed sądem powszechnym. Odwołanie od wyż. wym. decyzji Wojewody Dolnośląskiego wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej w J. podnosząc, że organ przed wpisaniem do polskiej księgi stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego za granicą powinien zbadać, czy nie zachodzą okoliczności wyłączające zawarcie takiego związku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ prowadziłoby to do naruszenia art. 6 p. p. m. Zdaniem prokuratora dokonanie w dniu [...] lipca 1999 r. rejestracji związku małżeńskiego zawartego między A. D. i R. B. doprowadziło do zaistnienia sytuacji, w której R. B. pozostaje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dwóch ważnych związkach małżeńskich oraz do funkcjonowania dwóch aktów małżeństwa zawartego przez tego samego mężczyznę. Stanowi to naruszenie klauzuli porządku publicznego, a pośrednio godzi w zasadę wyrażoną w art. 13 k. r. i o. Prokurator podkreślił, iż wnosząc sprzeciw nie miał zamiaru spowodować unieważniania aktu małżeństwa A. D. i R. B., ale wzruszenie wyż. wym. decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J., która nadaje temu małżeństwu byt prawny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy wyż. wym. decyzję Wojewody Dolnośląskiego. Organ drugiej instancji podniósł, że Wojewoda Dolnośląski słusznie stwierdził, że wraz z wnioskiem o wpisanie aktu małżeństwa sporządzonego za granicą został mu przedstawiony prawidłowy odpis akt małżeństwa, a Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego nie miał - w związku z art. 73 ust. 1 p. a. s. c. - obowiązku zbadania, czy dokument ten nie narusza porządku prawnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W wyniku rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. na wyż. wym. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wyrokiem z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie o sygn. akt 2 V SA 3436/03 została stwierdzona jej nieważność oraz nieważność poprzedzającej ją decyzji Wojewody Dolnośląskiego. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że przyczyną takiego rozstrzygnięcia jest naruszenie przez orzekające IV SA/Wa 2173/06 w sprawie organy zasady udziału strony w postępowaniu, ponieważ nie uczestniczyła w nim A. B. Wojewoda Dolnośląski decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] na podstawie art. 105 § 1 k. p. a. w związku z art. 104 k. p. a. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wszczętej na skutek sprzeciwu prokuratora od powyższej decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. z uwagi na zgon A. B. w dniu 27 listopada 2004 r. W odwołaniu od wyż. wym. decyzji Wojewody Dolnośląskiego prokurator podniósł, że śmierć A. D. nie jest przeszkodą do oceny zasadności wpisania przedmiotowego aktu małżeństwa do polskiej księgi stanu cywilnego, gdyż nastąpiła ona już po wydaniu kwestionowanej decyzji z dnia [...] lipca 1999 r. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ uznał, że śmierć A. D. nie spowodowała, że postępowanie wywołane sprzeciwem prokuratora jest bezprzedmiotowe. Jednocześnie zaznaczono jednak, iż postępowanie to jest bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości rozpoznania sprawy w drodze administracyjnej, ponieważ decyzja stanowiąca podstawę do wpisania aktu stanu cywilnego do polskiej księgi stanu cywilnego kończy swój byt prawny w chwili dokonania tego wpisu, a zatem - w chwili sporządzenia aktu stanu cywilnego. Od tego momentu wszelkie działania skierowane w stronę podważenia czynności prawnej muszą być skierowane w kierunku aktu stanu cywilnego, a zatem na drogę postępowania sądowego o unieważnienie aktu małżeństwa. Zdaniem organu odniesienie się do samej decyzji z dnia [...] lipca 1999 r. jest bezskuteczne, bowiem jej unieważnienie nie oznacza unieważnienia aktu ani czynności prawnej, jaką jest zawarcie związku małżeńskiego. Rozpatrując ponownie sprawę wszczętą na skutek sprzeciwu prokuratora od decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. z dnia [...] lipca 1999 r. Wojewoda Dolnośląski decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] umorzył postępowanie z uwagi na przyczynę wskazaną w decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2005 r. W odwołaniu od wyż. wym. decyzji Wojewody Dolnośląskiego Prokurator Prokuratury Rejonowej w J. podniósł, że wpisanie aktu małżeństwa w przedmiotowej sprawie przebiega w dwóch etapach. Pierwszym etapem jest wydanie IV SA/Wa 2173/06 decyzji przez kierownika urzędu stanu cywilnego, a drugim - wydanie aktu małżeństwa. Prokurator zaznaczył, że jego sprzeciw dotyczył pierwszego etapu, dla którego właściwa jest droga postępowania administracyjnego, a nie przed sądem powszechnym, przed którym powinno się toczyć postępowanie o unieważnienie aktu małżeństwa, czego prokurator w tej fazie postępowania nie żąda. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniesiono, iż należy odszukać R. B. i - jeśli to możliwe - wezwać go do udziału w sprawie. Zdaniem organu Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. uczynił zadość swym obowiązkom, polegającym za zbadaniu, czy sporządzony za granicą akt małżeństwa spełnia formalne wymogi do tego, aby mógł zostać wpisany do polskiej księgi małżeństw. Dalsze czynności, dotyczące drugiego etapu postępowania, a więc samego bytu prawnego uprzednio wpisanego aktu małżeństwa, leżą w kompetencji sądu, a nie organu administracji publicznej. Rozpatrując ponownie sprawę wszczętą na skutek sprzeciwu prokuratora od decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. Wojewoda Dolnośląski decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji. Organ podniósł, że - w związku z brakiem możliwości ustalenia miejsca pobytu R. B. -zawiadomienie o wszczęciu postępowania wysłano na imię i nazwisko syna A. B., lecz nie otrzymano ani zwrotu przesyłki ani zwrotnego potwierdzenia jej odbioru. Zdaniem organu decyzja Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. z dnia [...] lipca 1999 r. kończy swój byt prawny w chwili dokonania wpisu aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskiej księgi stanu cywilnego, a zatem - w chwili sporządzenia aktu stanu cywilnego. Od tego momentu wszelkie działania skierowane w stronę podważenia czynności prawnej muszą być skierowane w kierunku aktu stanu cywilnego, a zatem na drogę postępowania sądowego o unieważnienie aktu małżeństwa. W odwołaniu od wyż. wym. decyzji Wojewody Dolnośląskiego Prokurator Prokuratury Rejonowej w J. podniósł argumenty, które wcześniej zawarł w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2005 r. IV SA/Wa 2173/06 Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego. Organ wskazał, że z uwagi na brak możliwości ustalenia adresu R. B. wyczerpano posiadane możliwości czyniąc zadość zarówno przesłankom wskazanym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2004 r., jak i w decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zdaniem organu brak uzasadnienia decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. z dnia [...] lipca 1999 r. oraz ujawnienie po jej wydaniu nowych okoliczności nie jest podstawą do stwierdzenia nieważności tej decyzji, stąd dalsze postępowanie jest niecelowe. Podniesiono również, że decyzja z dnia [...] lipca 1999 r. podlega weryfikacji zarówno w trybie odwoławczym, jak i podlega wzruszeniu w ramach nadzwyczajnych środków postępowania zawartych w k. p. a. Organ wskazał, iż powstała do oceny kwestia: skoro po wydaniu decyzji z dnia [...] lipca 1999 r. pojawiły się nowe, istotne okoliczności w sprawie, czy wypełniają one przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 5 k. p. a. Podniesiono nadto, że brak uzasadnienia przedmiotowej decyzji Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. wynika z art. 107 § 4 k. p. a., który dopuszcza odstąpienie od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony. Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2006 r. wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej w J. Skarżący wskazał, że organ niesłusznie i bez podania motywów uznał dalsze postępowanie za niecelowe, jako że podał, że wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 k. p. a. Zdaniem skarżącego jest to przesłanka do wznowienia postępowania z urzędu. Podniesiono również, iż organ wskazując na niecelowość prowadzenia dalszego postępowania w zakresie wznowienia postępowania posługuje się pojęciami, które nie są znane procedurze administracyjnej. W odpowiedzi na skargę organ podniósł, że podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Zaznaczył ponadto, iż Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. - po wydaniu decyzji z dnia [...] lipca 1999 r. i po późniejszym uzyskaniu informacji, że w tej dacie w księdze małżeństw Urzędu Stanu Cywilnego w C. figurował akt małżeństwa zawartego między R. B. a B. N. bez adnotacji o ustaniu tego małżeństwa - IV SA/Wa 2173/06 powinien ocenić, czy wypełniają one określone w art. 145 § 1 pkt 5 k. p. a. przesłanki wznowienia postępowania w sprawie wpisania aktu małżeństwa sporządzonego za granicą. Organ podniósł, że brak ustosunkowania się w zaskarżonej decyzji do możliwości wznowienia postępowania nie jest błędem, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została w trybie stwierdzenia nieważności, a nie w trybie wznowieniowym i organ nie ma obowiązku ustosunkowywać się do tej kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 73 ust. 1 p. a. s. c. akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. Aktem stanu cywilnego, stosownie do art. 2 p. a. s. c, jest m. in. akt małżeństwa. Osobą zainteresowaną, która złożyła w dniu [...] lipca 1999 r. wniosek o wpisanie do polskiej księgi stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego za granicą, była A. B. Do wniosku dołączyła odpis tego aktu, sporządzonego w L. w S. Odpis ten dokumentuje zapis z zakresu rejestracji małżeństwa, dokonany przez upoważniony przez prawo danego państwa organ i ma w kraju jego wystawienia moc dokumentu urzędowego. Mógł więc zostać wpisany na podstawie art. 73 ust. 1 p. a. s. c. do polskiej księgi stanu cywilnego tym bardziej, że nie budził żadnych wątpliwości co do swej autentyczności. W takiej sytuacji organ właściwy do dokonywania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego (kierownik urzędu IV SA/Wa 2173/06 stanu cywilnego lub jego zastępca) jest zobowiązany do wpisania takiego aktu małżeństwa do polskiej księgi stanu cywilnego. W związku z powyższym przedmiotowa decyzja Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. z dnia [...] lipca 1999 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, które byłoby podstawą do stwierdzenia jej nieważności zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a. Odnośnie zarzutu skarżącego, iż brak jest w zaskarżonej decyzji odniesienia się do możliwości wznowienia postępowania administracyjnego dotyczącego wpisania zagranicznego aktu małżeństwa do polskiej księgi stanu cywilnego z powodu ujawnienia nowych, nieznanych Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w J. okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania przez niego decyzji z dnia [...] lipca 1999 r. podnieść należy, że zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności wyż. wym. decyzji z dnia 1999 r. W decyzji wydanej w tym trybie organ nie ma obowiązku sygnalizowania możliwości wznowienia postępowania dotyczącego wpisu aktu małżeństwa sporządzonego za granicą do polskiej księgi stanu cywilnego. Brak więc w zaskarżonej decyzji odniesienia się do możliwości wznowienia postępowania nie jest jej uchybieniem. W związku z tym Sąd na podstawie art. 151 p. p. s. a. oddalił skargę.