IV SA/Wa 2187/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Generalnego Dyrektora Lasów Państwowych z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie opłaty za niezgodne z przepisami wyłączenie z produkcji gruntu leśnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Treść powołanych przepisów ppsa nie pozostawia wątpliwości, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. M. N., reprezentowany przez adwokata, w piśmie z dnia 20 kwietnia 2015 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Lasów Państwowych z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie opłaty za niezgodne z przepisami wyłączenie z produkcji gruntu leśnego. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi skarżący zwrócił się o poznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 31 lipca 2015 r. oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym z małoletnim synem (K. N.). Jako jedyne źródło utrzymania wskazał świadczenie rehabilitacyjne w wysokości około 1.500 zł brutto miesięcznie. Jako jedyny majątek wykazał natomiast udział w ¼ we własności domu o powierzchni 160 m2, w którym mieszka. W uzasadnieniu wniosku M. N. stwierdził, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ze względu na sytuację życiowo-finansową. Wskazał, że oprócz wydatków na żywność i środki czystości opłaca rachunki za energię elektryczną (około 300 zł za 2 miesiące), gaz (250 za miesiąc w okresie letnim i 700 zł za miesiąc w okresie zimowym), wodę (200 zł za dwa miesiące). Podał, że obecnie mieszka w domu sam i sam ponosi koszty jego utrzymania, ponieważ pozostali właściciele wyjechali. Ponadto, jak oświadczył, ponosi koszty utrzymania dziecka (500 zł – alimenty oraz około 200 zł podczas sprawowania opieki nad dzieckiem). Dalej skarżący oświadczył, że obecnie nie pracuje. Stracił pracę z powodu urazu kręgosłupa. Od stycznia jest na świadczeniu rehabilitacyjnym. Czeka go operacja. Poddawany jest zabiegom rehabilitacyjnym (niedawno przez 15 dni), co wiąże się z kosztem dojazdu (15 dni x 50 km = około 200 zł). W tych okolicznościach nie jest w stanie ponieść wszystkich kosztów utrzymania i często musi prosić o pomoc rodzinę. Do wniosku skarżący dołączył potwierdzone przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem kopie: 1) decyzji ZUS z dnia 10 lutego 2015 r. o przyznaniu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 23 stycznia 2015 r. do 22 kwietnia 2015 r. w wysokości 90% podstawy wymiaru i od 23 kwietnia do 21 lipca 2015 r. 2015 r. w wysokości 75 % podstawy wymiaru; 2) karty informacyjnej ze szpitala z września ubiegłego roku, potwierdzającej przyjęcie do szpitala po złamaniu kręgów piersiowych w celu wykonania operacji; 3) skierowania do oddziału rehabilitacji z lipca bieżącego roku; 4) karty informacyjnej z pobytu w dziennym oddziale rehabilitacji w okresach od 19 do 30 maja 2015 r. i od 10 do 30 czerwca 2015 r.; 5) zaświadczenia z dnia 7 lipca 2015 r. potwierdzającego zaplanowaną rehabilitację w okresie od 12 sierpnia do 1 września 2015 r.; 6) skierowania z dnia 13 marca 2015 r. na leczenie złamania odcinka piersiowego kręgosłupa; 7) pisma z dnia 24 kwietnia 2015 r. rozwiązującego ze skarżącym umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika. Ponieważ oświadczenie skarżącego z dnia 31 lipca 2015 r. i dołączone do niego dokumenty były niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 21 sierpnia 2014 r. wezwano jego pełnomocnika do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, potwierdzających stan rodzinny, majątkowy i dochody, mianowicie: 1. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. do nadesłania oświadczenia wyjaśniającego jednoznacznie, czy skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym razem z małoletnim synem (którego wymienił w rubryce nr 6 formularza wniosku – Stan rodzinny), wspólnie z nim mieszkając, sprawując nad nim pieczę i wychowując go, czy też syn pozostaje w gospodarstwie domowym z inną osobą (na co wskazuje okoliczność płacenia na jego rzecz alimentów) – jeżeli tak, to z kim; 3. do nadesłania dokumentów (np. kopii przekazów pocztowych, poleceń przelewu, bądź wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczeniem odpowiednich pozycji), potwierdzających, że skarżący płaci alimenty w podanej we wniosku wysokości; 4. do nadesłania dokumentów (np. kopii dowodów wpłat, poleceń przelewów, wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczeniem odpowiednich pozycji) wskazujących wysokość, ponoszonych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (np. opłat za energię elektryczną, gaz); 5. do nadesłania kopii decyzji właściwego organu administracji określającej/określających wysokość łącznego zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2015 rok; 6. do nadesłania odpisów zeznań podatkowych skarżącego za lata 2013 i 2014 oraz podania NIP skarżącego, o ile nie będzie wskazany na nadesłanych zeznaniach. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 9 września 2015 r., pełnomocnik skarżącego nadesłał: 1. pięć potwierdzeń transakcji na rachunku bankowym skarżącego w [...], potwierdzających wpływ na ten rachunek środków z wynagrodzenia za pracę (9 marca 2015 r. - 1.224, 54 zł; 9 kwietnia 2015 r. – 1.618,38 zł; 7 maja 2015 r. – 2.549,96) oraz świadczeń z ZUS (3 lipca 2015 r. – 4.600,88 zł; 24 lipca 2015 r. – 1.510,07 zł); 2. potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie: a. wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2011 r. (orzekającego rozwiązanie przez rozwód małżeństwa skarżącego z A. N.; powierzającego wykonywanie władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim synem obojgu rodzicom i ustalającego miejsce zamieszkania małoletniego przy matce; orzekającego, że każdy z małżonków zobowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletniego i zasądzającego alimenty od pozwanego na rzecz syna w kwocie po 500 zł miesięcznie); b. postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. o nadaniu klauzuli wykonalności opisanemu wyrokowi; 3. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię oświadczenia A. N., że skarżący regularnie płaci alimenty na rzecz syna; 4. potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie: a. wystawionych na E. N. dowodów wpłat należności za wodę pod adresem zamieszkania skarżącego (11 maja 2015 r. – 300 zł i 1 czerwca 2015 r. – 400 zł); b. rachunków za gaz wystawionych na E. N. (za okres 10 marca – 10 kwietnia 2015 r. – 758,59 zł; za okres 10 kwietnia - 10 maja 2015 r. - 409,16 zł; za okres 10 lipca – 10 sierpnia 2015 r. – 252,49 zł); c. rachunku z dnia 10 sierpnia 2015 r. za energię elektryczną wystawionego na E. N. z terminem płatności do 2 sierpnia 2015 r. na kwotę 269,94 zł oraz powiadomienia z dnia 23 lipca 2015 r. o zamiarze wstrzymania dostaw energii elektrycznej z powodu nieuregulowania należności wynikającej z faktury z terminem płatności do 30 czerwca 2015 r. na kwotę 288,86 zł; d. decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] lutego 2015 r. ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego M. N., E. N. i E. N. z tytułu podatku rolnego i podatku od nieruchomości na 2015 r. na kwotę 1.902,00 zł; e. informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy oraz zeznania podatkowego skarżącego za rok 2014; f. orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2015 r. ustalającego, że skarżący nie jest niezdolny do pracy; g. sprzeciwu skarżącego od wskazanego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS; h. karty wizyty w gabinecie lekarskim z dnia 7 sierpnia 2015 r. W piśmie z dnia 9 września 2015 r., przy którym nadesłano wymienione dokumenty, pełnomocnik M. N. wskazał, że skarżący posiada jedno konto bankowe, z którego wyciągi z okresu ostatnich 6 miesięcy, przedkłada. Poinformował, że w związku z zaistniałą sytuacją zdrowotną skarżącego oraz faktem podjęcia pracy przez matkę dziecka, która dotychczas sprawowała nad nim osobistą opiekę, skarżący porozumiał się z byłą żoną, że będzie zajmował się małoletnim. Matka dziecka ponosić ma koszty zakupu ubrań, wyprawki do szkoły, kosztów leczenia (w tym z przekazywanych na rzecz dziecka alimentów), zaś M. N. zaspokaja jego bieżące potrzeby związane z wyżywieniem i opieką, dzięki czemu rodzice nie muszą ponosić dodatkowych, wysokich kosztów opiekunki. Ponadto pełnomocnik wyjaśnił, że w związku z faktem, że E. N. (matka skarżącego) jest właścicielką domu w ¾ części – na jej dane kierowane są wszelkie faktury. Matka przebywać ma za granicą, w związku z czym całość opłat obciąża skarżącego. Pełnomocnik podał, że przedkłada PIT-11 i PIT-37 wraz z NIP skarżącego. Podniósł, że w związku z treścią orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS, skarżący nie otrzymuje obecnie świadczenia rehabilitacyjnego i pozostał bez źródeł utrzymania. Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło wezwanie z dnia 21 sierpnia 2015 r., którym objęto dokumenty pozwalające zweryfikować wiarygodność oświadczenia strony z dnia 31 lipca 2015 r. Wezwaniem (lit. a) objęto w szczególności wyciągi z rachunków bankowych strony za okres ostatnich sześciu miesięcy. Wbrew twierdzeniu zawartemu w piśmie z dnia 9 września 2015 r. pełnomocnik skarżącego nie dołączył do niego wyciągów z rachunków bankowych, a jedynie pięć potwierdzeń transakcji (wpływy na rachunek z tytułu wynagrodzenia za pracę i z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego). Analiza żądanych wyciągów pozwoliłaby w pierwszej kolejności potwierdzić źródła utrzymania strony oraz ich wielkość. Oświadczenie z dnia 31 lipca 2015 r. jest w tym zakresie niewystarczające. Nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy środki ze świadczenia rehabilitacyjnego, to jedyne wpływy do budżetu domowego M. N. Nie wiadomo, jakiej pomocy udziela skarżącemu rodzina. Nie można zweryfikować, czy rzeczywiście nie dysponuje on wolnymi środkami. Oświadczenie skarżącego w zakresie obejmującym źródła jego utrzymania budzi też wątpliwości w kontekście podawanych przez niego danych o źródłach i wielkości niezbędnych wydatków. Tylko deklarowane koszty na energii elektrycznej i gazu, alimenty i koszty sprawowania opieki nad synem pochłaniają według oświadczenia średnio około 1.200 zł miesięcznie, przy czym skarżący podaje, że ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem domu oraz wykazuje inne wydatki, np. na dojazdy na zabiegi rehabilitacyjne. Z pisma z dnia 9 września 2015 r. i dołączonych do niego dokumentów wynika zaś, że M. N. od sierpnia przestał otrzymywać świadczenie rehabilitacyjne, mające stanowić jedyne źródło jego utrzymania. Analiza wyciągów z rachunków bankowych skarżącego pozwoliłaby ponadto na określenie relacji wielkości wpływów do budżetu domowego do rzeczywiście ponoszonych przez niego, koniecznych wydatków. Nadesłane przez skarżącego rachunki za energię elektryczną wystawione są na E. N. (wedle pisma z dnia 9 września 2015 r. – matkę skarżącego). Decyzja ustalająca wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego skierowana jest do skarżącego i do jego matki, a ponadto do E. N. Z kolei dowody wpłaty należności za wodę wystawione są na E. N. Jakkolwiek pełnomocnik M. N. stwierdza w piśmie z dnia 9 września 2015 r., że wszelkie faktury kierowane są na matkę skarżącego, ponieważ jest ona właścicielką domu w ¾ części, jednakże – ze względu na jej pobyt za granicą – całość opłat obciąża skarżącego, to dokumenty nadesłane przy piśmie z dnia 9 września 2015 r. – przy jednoczesnym braku wyciągów z rachunku bankowego – nie pozwalają stwierdzić, jaką część opłat związanych z utrzymaniem domu w rzeczywistości ponosi skarżący, a także, czy uzyskuje w tym zakresie wsparcie finansowe rodziny. Należy przy tym podkreślić, że jeśli tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej (źródłach utrzymania i niezbędnych wydatków) wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Niewykonanie przez skarżącego wezwania z dnia 21 sierpnia 2015 r. w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego uniemożliwiło więc ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Bark jest bowiem możliwości weryfikacji twierdzeń strony, co do źródła utrzymania (obecnie jego braku), ustalenia, czy dysponuje ona wolnymi środkami pieniężnymi, a także ustalenia relacji wpływów do budżetu domowego do ponoszonych przez skarżącego niezbędnych wydatków. Wezwaniem (lit. f) objęto również podanie NIP skarżącego, o ile nie będzie wskazany w nadesłanych zeznaniach podatkowych. Wbrew twierdzeniu zawartemu w piśmie z dnia 9 września 2015 r. pełnomocnik skarżącego nie przedłożył dokumentów wraz z NIP skarżącego. Zarówno w informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, jak i w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu, nie wskazano NIP skarżącego, a jego numer PESEL. NIP pozwoliłby tymczasem zweryfikować wiarygodność oświadczenia skarżącego o źródłach utrzymania i ich wysokości. Pozwoliłby bowiem, na podstawie danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, ustalić, czy skarżący prowadzi lub prowadził działalność gospodarczą. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w decyzji z dnia [...] lutego 2015 r., skierowanej m.in. do skarżącego, część nieruchomości podlegających opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości zakwalifikowano jako związane z prowadzeniem lub zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej. Konkludując należy stwierdzić, że odpowiedź skarżącego, reprezentowanego przez adwokata, na wezwanie z dnia 21 sierpnia 2015 r., stanowi tylko częściowe wykonanie nałożonego na stronę obowiązku udokumentowania możliwości płatniczych. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania przedstawia swą sytuację materialną w sposób budzący wątpliwości, a następnie uchyla się od złożenia całości dokumentów niezbędnych do usunięcia tych wątpliwości, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W konsekwencji wniosek M. N. o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.